Woensdag 20/01/2021

Stijlfeest met grootheids-waanzin

Naast een tragisch liefdesverhaal is 'The Great Gatsby' ook een wervelende impressie van de roaring twenties met bijbehorende extravagante jurken en pakken. Voor de nieuwe filmversie belooft regisseur Baz Luhrmann een waar kostuumfeest: Prada tekende mee aan de jurken, Tiffany leverde stapels juwelen.

Stomende raves, feestjes in Studio 54 of psychedelische partijtjes op Woodstock: ze verbleken bij de wilde braspartijen tijdens de jaren twintig. F. Scott Fitzgerald beschrijft in zijn meesterwerk The Great Gatsby hoe de socialites van zijn tijdperk tot de vroege uurtjes dansten, zwommen en liters alcohol verzetten.

Deze barokke taferelen zijn spek naar de bek van regisseur Baz Luhrmann. De Australiër, die onder meer Moulin Rouge! maakte, waagt zich als zesde regisseur aan een filmadaptatie van het boek. Luhrmanns versie van het tragische liefdesverhaal wordt waarschijnlijk de meest bombastische interpretatie tot nog toe. In de film vloeit zo veel champagne dat de makers zich lieten sponsoren door Moët & Chandon.

The Great Gatsbykomt op 15 mei in roulatie, trailers en snapshots lichten al tipjes van de sluier. We zien meisjes verkleed als zwanen, weinig verhullende jurken, smokings en mysterieuze haarstukjes. De kostuumontwerpers combineerden de grijze bontjas van het vrouwelijke hoofdpersonage Daisy dat ook in het boek wordt beschreven ('A breeze stirred the grey haze of Daisy's fur collar'), met een cape van veertjes die eindigen in kristallen boordjes van Tiffany & Co. Het juwelenmerk bezorgde ook bergen parelsnoeren, diamanten haarbanden en kroontjes.

Het Amerikaanse luxelabel Brooks Brothers, dat Fitzgerald een paar keer aanhaalt in zijn schrijfsels, maakte meer dan vijfhonderd mannenpakken en outfits voor de prent. Het merk leverde ook wandelstokken en hoeden af. Luhrmanns echtgenote en kostuumontwerpster Catherine Martin ging in zee met de Italiaanse designer Miuccia Prada om de kostuums van Daisy en co. te tekenen. Martin werkt al sinds haar studie met de Australische regisseur samen. Het duo won verschillende Oscars en BAFTA's voor de kostuums en het design van films als Moulin Rouge! en Strictly Ballroom. Voor Romeo + Julia zat Martin al samen met Prada, zij tekende toen mee aan de kleding van Leonardo DiCaprio, die nu Jay Gatsby speelt.

Hengelen naar een Oscar

De inspiratie voor de vloeiende jurken en bontjassen in The Great Gatsby komt uit de archieven van Prada en zustermerk MiuMiu. Daarom doet de gebloemde kimono van Daisy, gespeelddoor Carey Mulligan, vaag denken aan de zomercollectie die Prada vorig jaar showde. Kenners zullen in haar cocktailjurk ook kenmerken van een stuk uit Prada's zomercollectie van 2010 herkennen. Martin en Luhrmann hengelen met andere woorden naar de Oscar voor beste Costume Design.

Al sluit de extreme aandacht voor kleding ook aan bij de visie van Fitzgerald. De auteur beschrijft in zijn roman uitvoerig de garderobe van alle personages. Daisy's en Jordans lange witte japonnen zien er volgens hem uit alsof ze net door het raam naar binnen zijn gevlogen. Jay Gatsby's typerende witte pak zorgt dat hij opvalt tussen de feestende, donker geklede massa. En wie vergeet de scène waarin Gatsby Daisy op een regen van zijden hemden trakteert.

Dankzij Fitzgeralds oog voor detail kan de lezer met zekerheid stellen dat Daisy en Jordan twee toonbeelden van 'flappers' zijn. "De term flapper komt het eerst voor in het Engeland van de zestiende eeuw", zegt Koen Brosens, docent kunstwetenschap aan de KU Leuven en lid van De Jonge Academie. "Het woord betekende toen prostituee. Later krijgt de flapper de connotatie van een energieke vrouw die graag flirt. Na de oorlog duid je met flapper een meisje aan dat sociale taboes en conventies doorbreekt."

Brosens legt uit hoe vrouwen tijdens de Eerste Wereldoorlog uit noodzaak het werk van hun mannen overnemen. Terwijl broers en echtgenoten aan het front vechten, vervullen vrouwen hun taken en winnen daarmee economische en sociale vrijheid. Die onafhankelijkheid houden ze na de oorlog vast. Ze eisen stemrecht en gaan samen met mannen werken.

"Meisjes van toen wilden zich gelijkstellen aan de man en uitten dit door excessief te roken, te drinken en te dansen." De krachtige choreografieën van de charleston en de black bottom smeken om losse kleding. "De vorm volgt de functie. Tailles zakken lager, rokken verkorten en de blote ruggen en armen benadrukken de bewegingen van de charlestons."

De kleding laat vrouwen ook toe te sporten. Jordan Baker, de boezemvriendin van Daisy, speelt volgens de roman professioneel golf. "Fitzgerald zelf omschrijft een flapper als 'lovely, expensive, and about nineteen'." Flappers ridiculiseren ook de conventies rond kleding, zegt Brosens. "Ze dragen bijvoorbeeld avondschoenen met een dagjurk en stropen hun kousen naar beneden, tot onder de knie."

Naaisters breien die sokken uit fijne zijde. De techniek waarmee vandaag ronde kousen worden gebreid bestaat nog niet. De sokken van toen hadden dus een naad, die vrouwen op hun kuiten droegen.

De dames uit de rijke klasse mixen mannelijke en vrouwelijke elementen op een ongedwongen manier. "Er heerst een interessant spanningsveld tussen mannelijke en vrouwelijke stijlkenmerken", merkt Brosens op. "De losse taille zorgt voor een soort kokervormige look. De standaardflapper neemt afstand van het traditionele vrouwelijke silhouet." Ze draagt zelfs een korset dat haar boezem platter maakt of windt linten rond haar borstkas. Al wil dat niet zeggen dat de flappers hun vrouwelijkheid verloochenen. "Ze laten hun haren kortwieken, maar ze dragen vrouwelijke hoedjes. De make-up is op dat moment ook erg uitgesproken."

Wie foto's van filmsterren uit die tijd bestudeert, merkt hoe hedendaags de zwaar aangezette wenkbrauwen, grafische mond en dramatische oogschaduw eruitzien. "De basis van make-up hoe we die vandaag kennen, werd gelegd in de jaren twintig", vertelt Maurizio Silvi (van M.A.C Cosmetics), de make-updesigner van The Great Gatsby. "Vrouwen van toen speelden veel met rood-zwartcontrasten. Klasse en schoonheid worden meer dan ooit geuit. De make-up is dan ook erg verfijnd." Voor de looks in de film grijpt Silvi dus naar dramatische ogen en een lichte, porseleinen huid. "We werkten het geheel af met kopertinten als roze goud en antiek groen. Voor die kleuren lieten we ons inspireren op de auto's van die tijd."

Casual chic

"Bij de mannen geldt de Engelse kroonprins Edward als een toonaangevend societyfiguur", zegt Koen Brosens. "Hij draagt vrijetijds- en sportkleding en inspireert daarmee veel mannen. Ze trekken de typisch poffende Kuifjesbroek met sportsokken aan en kiezen sportieve truien met een V-hals en los zittende broeken boven de strakke pakken van voor de oorlog.

"Niet toevallig richten Adolf en Rudolf Dassler in deze periode de voorloper van Adidas en Puma op. Ook mannen willen zich immers vrij bewegen. Casual chic wordt de norm. In die jaren wordt de moderne das zoals wij die kennen gemaakt. Kleermakers verbeteren de constructie en de manier van knopen. De das moet zo eenvoudig mogelijk te knopen zijn."

Aangezien er van synthetische stoffen weinig sprake is, zijn de pakken en hemden van de high class-jongeren gemaakt van de fijnste stoffen. "Het verschil in sociale klasse komt vooral tot uiting in de materialen", vertelt Lieven Baert, expert historische dans. "Jurken worden gemaakt uit zijde en versierd met borduursels die doen denken aan de art deco. Alles is met de hand gemaakt." Het zijn tijden waarin het beroep plumassier nog bestaat, iemand moest tenslotte de haartooien met veren maken, en de capes of rokken uit pluimpjes.

"Op hetzelfde moment wordt gewone confectie betaalbaarder voor de burger", zegt Baert. Enkel de rijksten kunnen zich de prachtige creaties veroorloven. Bij de lagere klassen bloeit de tweedehandsmarkt en verknipt men kleding tot nieuwe creaties. Ook wie niet steenrijk is wil mee blijven. Trends volgen elkaar sneller dan ooit op.

Modebeelden verspreiden zich via het witte doek. In Our Dancing Daughters vertolkt de jonge Joan Crawford een feestbeest met stijl. De populaire film krijgt twee vervolgfilms. De donkere coupe van Crawfords collega Louise Brooks inspireert menig meisje om de schaar in haar lokken te zetten. Filmbonzen spelen handig in op de flapperbeweging en lanceren prenten als Flapper Fever, Flapper Wives en zelfs The Cowboy and the Flapper.

Twee ensembles per dag

Tegelijkertijd stopt de beau monde met vier of meer outfits per dag te dragen. Een decennium eerder droegen mannen en vrouwen och- tend-, middag-, namiddag- en avondkleding, vanaf nu beperkt de hoge klasse zich tot twee ensembles per dag. Door die strakke regels te doorbreken, zetten jongeren zich af tegen hun voorgangers. In de oorlog valt de maatschappelijke structuur die de jonge generatie gewoon is weg. Voor jongemannen die terugkeren van het front was het erg moeilijk om zichweer te houden aan sociale regels.

Combineer dit met de sommen geld die jongelingen dankzij een gunstig economisch klimaat plots voor de voeten krijgen geworpen en er ontstaat een gevaarlijke cocktail. "De jaren twintig gingen gepaard met een dynamische verandering", knikt Catherine Martin, de kostuumontwerpster van de film. "Mensen die een paar dollar per week verdienden, kregen plots honderd dollar betaald."

De nieuwe rijken besluiten hun oorlogstrauma's te verdrinken en leven in een roes van eindeloze feestjes. Fitzgerald haalt deze verandering aan in zijn essay My Lost City: "The tempo of the city had changed sharply. The uncertainties of 1920 were drowned in a steady golden roar and many of our friends had grown wealthy", schrijft hij. "But the restlessness of New York in 1927 approached hysteria."

De crash van 1929 prikt uiteindelijk de glanzende bubbel door die de oorlogsgeneratie voor zichzelf had gecreëerd. Het consumptiepatroon veranderde drastisch en champagnefonteinen bleven voortaan droog.

The Great Gatsby wordt vanaf 15 mei in de zalen vertoond.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234