Woensdag 28/07/2021

Stifters Dinge van Heiner Goebbels in het Théâtre National - De begoocheling van het detail

In Londen was de voorstelling "Stifters Dinge" te zien in P3. Dat is een ruimte die klinkt als haar naam, een enorme ondergrondse constructiehal in de gebouwen van de Universiteit van Westminster, waar de weerstand van het beton werd getest dat werd gebruikt voor de bouw van de autoweg M1.

En zo zag Heiner Goebbels' installatie er ook uit: als een proefobject, een naargelang de toeschouwer duivelse of hemelse machine die op je afkwam en zich weer verwijderde, vol beelden en klanken en geheimzinnige chemische en meteorologische fenomenen.

Hoe verplaats je zoiets in 's hemelsnaam naar het Théâtre national? De technische verplaatsbaarheid blijkt niet het grootste probleem. Het Brusselse theater blijkt over een heel groot achtertoneel te beschikken, waar de machine net genoeg plaats op heeft; het voornaamste gevolg is dat de toeschouwersruimte gereduceerd wordt tot een fractie van het origineel (wat men opvangt door verschillende voorstellingen per dag te geven). Het psychologische effect van de andere ruimte is echter meer dan significant.

Om te beginnen zit je een stuk dichter op het Ding. Je zou verwachten dat de bedreiging daardoor groter wordt maar het tegendeel is het geval. Omdat je de details veel sneller ziet, ontstaat er al gauw een vertrouwdheid met het Ding. Je weet dat die bepaalde plof ontstaat door een klep die dichtklapt op een orgelpijp, dat het uit een oude horrorfilm geleende geratel uit piano nummer drie komt, enzovoorts. Ook de visuele effecten heb je sneller door, waardoor een deel van de verwondering verdwijnt. Misschien is dat niet eens erg, misschien was het wel de bedoeling. Maar het is wel anders.

Het heeft ook een hoorbaar gevolg op de reacties van het publiek. De stilte vol spanning van Londen maakt al in de eerste minuten plaats voor een onderdrukt gegiechel van herkenning: kijk, daar gebeurt iets! Uiteraard maakt het ook verschil of je Claude Lévi-Strauss laat oreren in Londen of

Brussel: ginds luistert men beleefd, hier demonstreert het Franstalige gedeelte van het publiek superieur grinnikend zijn intellectuele vertrouwdheid. Malcolm X roept dan weer geen enkele reactie op.
En Adalbert Stifter? Dat is misschien wel het allerinteressantste. Het lange citaat over een winterse slederit naar het woud, in onguur weer, klinkt in het Frans veel langer. Ligt dat aan ons of aan de taal? En wat zou er gebeurd zijn had men de tekst in het originele Duits had gelezen en tweetalig boventiteld? Hoe lang zou het publiek dan stil zijn blijven zitten? De vraag lijkt provocerend maar is essentieel want het antwoord zegt iets over de verhouding tussen kunstenaar en publiek en over de mate waarin je rekening moet houden met dat laatste. Je zou zelfs hypothetisch kunnen stellen dat het origineel voor een Duits publiek misschien moeilijker draaglijk is dan de vervreemding van een vertaling. En wat moet je daar dan wel uit afleiden?

Het pleit enorm voor Goebbels' voorstelling dat ze zoveel vragen oproept. Want ondanks het feit dat het Ding een zeker jongensdroomeffect oproept ("Ik heb de grootste meccano!") interpelleert het ons ook over wezenstrekken van onze waarneming: hoeveel detail kunnen en willen we verwerken? Hoe lang kan een kunstenaar ons om de tuin leiden met zijn spel van realiteit en gezichtsbedrog? En houden we daarvan? En, sterkst van al: gaan we niet opnieuw naar een kunst die afstand neemt van het puur conceptuele en het zintuiglijke met al zijn begoocheling centraal stelt?
(Stephan Moens)

undefined

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234