Zaterdag 17/04/2021

Steve Stevaert

SP.A-voorzitter vaart uit tegen de 'domme rechtse praat'

'Ik ben tegen gratis langer werken'

Steve Stevaert maakt zich zorgen. 'Zolang er in ons land een muur van Berlijn blijft staan tussen noord en zuid, zullen er politici zijn die de Walen alle schuld geven.' En dan is er nog de hoogspanning in regering en sociaal overleg. 'Onze ministers hebben de opdracht gekregen om geen ruzie te maken.'

Bart Eeckhout en Walter Pauli

Sadder and wiser heeft Steve Stevaert de verkiezingsuitslag van 13 juni verteerd. Op de fractiedagen van zijn partij schotelde de SP.A-voorzitter zijn kameraden en gezellinnen een postelectoraal onderzoek naar het stemgedrag van de Vlamingen voor. "Interessant materiaal", grinnikt Stevaert. "Zo'n studie bewijst aan de intellectuelen in de partij wat ik al op de verkiezingsavond in de smiezen had."

Wat vertelde het buikgevoel van Stevaert dan zo al na 13 juni? "Dat Blok-kiezers het langst vooraf en met de meeste overtuiging hun stemgedrag vastleggen. En dat de opgang van het Blok nog niet gestuit is. Ook wij hebben nog stemmen verloren aan extreem-rechts, en we hebben er gewonnen van de VLD. Een grote groep van de CD&V-kiezers heeft er dan weer geen enkel probleem mee om met het Vlaams Blok een coalitie te vormen. Het is nu ook aangetoond dat het kiespubliek van SP.A-Spirit en Groen! communicerende vaten zijn. Wat wij verliezen, krijgen zij erbij. Bovendien leren we dat heel veel groene kiezers betreuren dat hun partij aan de zijkant is blijven staan."

Zelfkritiek blijft u wel moeilijk vallen. We hebben u na 13 juni nog geen mea culpa horen slaan.

"Ja maar, wij mogen niet klagen over de verkiezingsuitslag van 13 juni. We komen van 15 procent in 1999. Dat is plus 8,5 procent in 2003 en nog altijd plus 5 procent in 2004. Dat is meer dan voorzien was in ons oorspronkelijke strijdplan. "Links haalt in Vlaanderen ongeveer een kwart van de stemmen. Ik reken het tot mijn verantwoordelijkheid dat ik die barrière niet heb kunnen doorbreken. Dat is ook het probleem van John Kerry in de Verenigde Staten. En als Ralph Nader dan ook nog eens meespeelt, dan moet Kerry zich in het zweet werken om zoveel mogelijk linkse stemmen bij te houden. Ondertussen lopen zijn kiezers wel via de achterdeur weg naar Bush. Dat heb je ook hier. De verdeeldheid met Groen! heeft ons stemmen aan het Blok gekost. De tijd die we in Groen! geïnvesteerd hebben, konden we niet gebruiken om Blok-kiezers te overtuigen. Je kunt niet op twee plaatsen tegelijk blussen. Als ik met Vera Dua in debat moet, kan ik niet tegelijk op straat rondlopen. Ik kan niet overal zijn."

Steve Stevaert bekent: ik ben god niet.

"(schaterlach) Ik verwijt de groenen niet dat ze geen kartel willen. Maar ze moeten wel inzien dat ze een links beleid in Vlaanderen verder af duwen. Rechts staat nu eenmaal sterk in Vlaanderen. Nog een geluk voor ons dat rechts ook versnipperd is. Maar in die constellatie zouden we met een vereniging van de progressieve krachten veel zwaarder op het beleid kunnen wegen. Wat gaan de groenen nu doen? Het Vlaams Blok afstoppen? Ik denk het niet. Ze zullen ons beconcurreren. Alle begrip daarvoor, maar het gekneuter in de linkse zandbak helpt de zaak niet vooruit."

Intussen maakt het ACW een opening van een millimetertje voor niet-CD&V'ers.

"Ik heb meer begrip voor de koers van het ACW dan voor die van Groen!. Het ACW is geen partij, zij zijn een belangenvereniging en zij moeten rijden en omzien. Natuurlijk kunnen zij niet zomaar verkondigen dat ze voortaan met ons meestappen. Maar als Groen! een verband met ons was aangegaan, dan was het millimetertje opening bij het ACW misschien een centimeter geweest. De groenen dachten dat zij wel even het ACW-netwerk zouden overnemen. Ze zullen zich haasten aan de fabriekspoorten van Ford."

Moet u niet stilaan de progressieve frontvorming begraven?

"Ik kan niet anders dan er telkens opnieuw aan beginnen. Ik voel me soms een Sisyfus. Telkens opnieuw dezelfde steen de berg oprollen en telkens rolt hij weer naar beneden. Leo Collard is er al mee begonnen. We zijn sindsdien met moeite een stap vooruitgekomen."

Intussen wordt het gat in de haag steeds groter.

"Ik ben er niet in geslaagd het gat te doen dichtgroeien. Daarvoor neem ik de verantwoordelijkheid."

Hoe slaag je erin dat gat in de haag wél te laten dichtgroeien?

"Door je minder door De Morgen te laten opjagen. (lacht triomfantelijk) Politici hebben de neiging om zich te veel te richten tot een vrij kleine groep van mensen. De helft van de Vlamingen leest kranten of kijkt naar het tv-nieuws. Wat doet die andere helft? Hoe bereiken we die? Blijkbaar niet met de thema's die in de kranten staan. Daar ligt de taak van de volksvertegenwoordigers. Aanwezig zijn in de kranten is leuk, maar aanwezig zijn in je wijk of je kanton is veel belangrijker."

Op het laatste SP.A-congres kreeg ook u kritiek te verwerken omdat u te veel in de politique politicienne blijft hangen.

" Spreken over het kiessysteem is geen politique politicienne. Dat raakt het wezen van onze democratie. Een democratie verdraagt geen verkiezingen om het jaar. In 2003 werden de paarse partijen de hemel ingeprezen en een jaar later verloren ze de verkiezingen. Wat is er veranderd behalve de perceptie?"

Er is nog wel wat veranderd. Dewael en Stevaert lieten de Vlaamse regering aan haar lot over.

"Ik had weinig keuze. Ik ben ervan overtuigd dat Patrick Dewael niet uit de regering was gestapt bij samenvallende verkiezingen. Er zijn in dat laatste jaar communicatiefouten gemaakt, ja. Wat kon ik doen? Ik heb gezwegen en de oppositie kon de onervaren ministers in de hoek drijven. Ik kon Adelheid Byttebier in het parlement tegenspreken over de gehandicapten. Dan had ik in Het Laatste Nieuws terecht een pagina van Hilde Sabbe over de machocultuur in de Wetstraat over me heen gehad. De Heer spare me. Dan nog liever Hugo Camps tegen me.

"De koek wordt klein voor een progressieve partij die tegelijk door Groen! en door extreem-rechts aangevreten wordt. Vergeet het dus dat de leegloop van SP.A naar het Blok definitief voorbij is. Als we nu de dans verkeerd inzetten in het sociaal-economisch overleg, dan hebben we het weer zitten."

Hebben de sociale partners de dans verkeerd ingezet?

"Ik erger me dood aan de domme rechtse praat die nu verkocht wordt. Iedereen is het erover eens dat er te weinig mensen aan de slag zijn. Alleen verbindt men dat nu automatisch met de ouderen. Er zijn te weinig mensen in het algemeen aan de slag, niet alleen te weinig ouderen. Ik hecht nogal aan de notie 'gepaste arbeid'. Een voorbeeldje: nogal wat mensen in België lijden aan suikerziekte. Als je die mensen geen gepaste arbeid verschaft, is de kans groot dat ze buiten de arbeidsmarkt vallen. Een alleenstaande moeder met twee kinderen kan alleen maar gaan werken als we gepaste arbeid voorzien. Er moet dus niet alleen flexibiliteit van de werknemer komen - dat is domme rechtse praat - maar ook van de werkgever."

Is het dom en rechts om vast te stellen dat er een probleem met de eindeloopbaan is?

"Dé oudere werknemer bestaat niet. Daar zitten heel wat subgroepen in. Er zijn nog dubbel zoveel hoger geschoolde ouderen aan het werk als lager geschoolden, een verhouding van 80 tegenover 40 procent. Scholing alleen al maakt dus een wereld van verschil. Nu lijkt het wel alsof de bruggepensioneerde de paria is van ons systeem, die de hele sociale zekerheid bedreigt. Weet u hoeveel bruggepensioneerden er beneden de 58 jaar zijn? 26.800. Mij maak je niet wijs dat zij het zijn die de arbeidsmarkt fundamenteel verstoren. Bovendien: de werkgevers klagen over het brugpensioen, maar ik ken niemand op brugpensioen zonder akkoord van zijn baas. Ik heb nog nooit iemand op brugpensioen gezet, hoor.

"Er is een probleem in de eindeloopbaan, maar dat zit elders, bijvoorbeeld in de Canada Dry-systemen, waarbij werkgevers een werknemer een premie geven om af te vloeien, boven op zijn werkloosheidsuitkering, en daar niet op belast worden. Daar moet de discussie over gaan, dat is veel belangrijker dan die over het brugpensioen. Ook wij moeten ingrepen doen, maar dan op een verstandige en rustige manier."

Alle buurlanden snijden fors in hun sociale zekerheid, en wij hoeven niets te doen?

"In Duitsland is er nog niet zoveel veranderd, hoor. Wat Schröder doet is wel het allerdomste wat een socialist kan doen: rechtse praat verkopen en intussen niets doen. Ik eis van mijn ministers dat ze hun werk doen en realiseerbare voorstellen doen. Balkenende heeft in Nederland tenminste de verdienste dat hij uitvoert wat hij gepland heeft. Dat zijn domme en rechtse ingrepen, maar goed, het zijn wel ingrepen.

"In Duitsland zijn het net de bedrijven die vorig jaar hoge dividenden uitgekeerd hebben die nu een veertigurige werkweek willen invoeren of dreigen met delokalisatie. Dat is verwerpelijk. Er is voor kinderen één ding erger dan ze een pak slaag geven en dat is voortdurend dreigen dat je gaat slaan. Zo ver zijn ze nu in Duitsland. Ook in ons land hoor je nu pleidooien voor de veertigurige werkweek. Degenen die tegen gratis beleid zijn, willen nu hun werknemers gratis langer laten werken. Wel, voor een keer ben ik ook tegen gratis. Sorry, maar met de veertigurige werkweek los je het probleem van Ford Genk niet op."

Hoe lost een regering het probleem van Ford Genk wel op?

"Wat een overheid in de eerste plaats moet doen, is een vertrouwenwekkend en stabiel beleid voeren, en voor sociale rust zorgen. Daarmee trek je nieuwe bedrijven aan. In Duitsland gaan er vandaag jobs verloren. Welke kapitalist wil zijn geld in een land met een dergelijk onzeker sociaal klimaat investeren? Ik geloof niet in de doodlopende straatjes van Blair of Schröder."

Veel linkse vrienden houdt u niet meer over in Europa.

"Ik ben me daar terdege van bewust. Maar van verstandig links mag ik geen kritische noot plaatsen bij de ontwikkelingen in Europa. Defensie moet een Europese aangelegenheid worden, heet het nu weer. Voor je het weet, sta je zo wel in Irak mee te vechten."

Eerst moeten we in België ook nog wel over de communautaire horde raken.

"Ik wil Brussel-Halle-Vilvoorde zo snel mogelijk splitsen. Ik wil nog sneller gaan dan Geert Bourgeois. Als we er maar vanaf zijn, zodat we aan het ernstige werk kunnen beginnen.

"Er is een overeenkomst tussen Duitsland en België die me in het bijzonder angst aanjaagt. Wij hebben ook een Berlijnse muur. Niet tussen oost en west, maar tussen noord en zuid. Zolang die muur er staat, zullen er altijd zijn die de oplossing vinden in het weghalen van middelen uit Wallonië. Zij die dromen van een sociaal-economische big bang dwalen. Het is niet met het bord af te vegen dat we onze sociale zekerheid zullen redden."

Hebt u er voldoende vertrouwen in dat de huidige regeringen voor een stabiel beleid kunnen zorgen?

"Het is een beetje eigenaardig dat de regeringen zichzelf in een soort dwangbuis stoppen. Ministers moeten zwijgen en werken. Dat schijnt nu de hype te zijn. Goed voor partijvoorzitters, dan krijgen wij wat meer ruimte om ons gedacht te zeggen. Ernstig, ik geloof niet zo in dat gedwongen stilzwijgen. Besturen wordt erg moeilijk in deze omstandigheden. Er is een constructiefout in onze staatsstructuur geslopen. Met de beste bedoelingen hebben een aantal bewindslui vanuit een Vlaams-nationale reflex gezorgd voor gescheiden verkiezingen. Hopelijk beseft elk zinnig mens nu dat dat systeem niet deugt in ons land. We hebben nu een MR in de oppositie en een MR in de meerderheid. Dat is vragen om ongelukken. Het is van groot belang dat we ons kiessysteem weer op orde brengen. Verkiezingen moeten weer samenvallen en tegelijk mag elke politicus nog maar op een lijst kandideren."

U vergeet het gesjacher met opvolgers, waar uw partij ook lustig aan meedoet.

"Zonder opvolging wordt het voor partijen erg moeilijk om te vernieuwen en te verjongen. Aan het huidige systeem moet gesleuteld worden om misbruiken te vermijden. Je zou bijvoorbeeld kunnen bepalen dat uittredende parlementsleden geen opvolger mogen zijn.

"Zelf ben ik nogal gewonnen voor gesplitste kieskringen. We maken één groot kiesdistrict Vlaanderen, waarin de boegbeelden van alle partijen zich kunnen aanbieden en nationale kiesthema's kunnen aansnijden. Daarnaast ga je terug naar kleinere arrondissementele kieskringen, waarin regionale kandidaten met een sterke lokale verankering op hun waarde gemeten kunnen worden."

VLD-voorzitter Bart Somers ziet nog geen project in de Vlaamse regering. U wel?

"Het regeerakkoord uitvoeren. Zou dat geen mooi project zijn?"

Somers schijnt vooral een soort ploeggeest te missen.

"De nieuwe regering bestaat uit nieuwe mensen die een nieuwe stijl meebrengen. Leterme is Verhofstadt niet. Dat is even wennen, maar een regering moet niet afgerekend worden op haar stijl. Onze ministers hebben de opdracht gekregen om geen ruzie te maken. Anders hebben ze ruzie met mij. Als een andere minister iets doet wat niet verstandig is, dan vernietigt hij zichzelf. De kiezer straft dat soort spelletjes af. Dat zou iedere politicus na 13 juni toch wel mogen weten."

Iets anders. U noemt de migratie een groter probleem dan de vergrijzing. Is het oproepen van doembeelden over horden Oost-Europeanen wel 'verstandig links'?

"Het zou handig zijn mocht verstandig links me niet verwijten dat ik doembeelden oproep als ik deze kwestie op de agenda zet. Als socialist ben ik voor de Europese eenmaking, maar ik ben bevreesd voor nevenwerkingen, zoals de verspreiding van angst voor het vreemde. Dus wil ik kunnen zeggen dat migratie een probleem is, zodat we met zijn allen aan een oplossing kunnen denken."

Alle studies zeggen dat het wel zal meevallen. Alleen hooggeschoolden overwegen naar hier te komen.

"Gelooft u dat nu zelf? In Scandinavië zitten er nu Russen in de gevangenis die zich moedwillig hebben laten arresteren omdat hun uitkering in de gevangenis hoger ligt dan wat ze thuis kunnen verdienen. Denkt u dat dat hooggeschoolden zijn? Poolse schoonmaaksters die bij ons in het zwart werken, duwen Marokkaanse laaggeschoolde meisjes uit de markt. Hun werk thuis in Polen wordt door Oekraïense vrouwen gedaan tegen een hongerloon en zo krijg je een domino-effect van sociale erosie. De mensen zijn niet blind. Zij kennen die Poolse schoonmaaksters ook wel, en dan komt een professor zeggen dat alleen hooggeschoolden misschien eventueel naar hier zouden komen."

Merkwaardig toch: nogal wat Vlamingen met een Poolse schoonmaakster stemmen op het Blok omdat ze zich bedreigd voelen door vreemdelingen.

"Ik wil niet meer horen dat er te weinig migratie is in België. Ik ben bezorgd om migratie omdat ik een socialist ben. Ik wil dat iedereen gelijke rechten heeft, maar in ons sociaal stelsel heeft dat nogal wat consequenties. In de Verenigde Staten maakt het niet veel uit of er een Chinees meer of minder zich doodwerkt in een achterkeukentje in Chinatown."

Tot slot: het contract met Spirit is afgelopen na twee verkiezingen. Wat nu?

"Ik ben er voorstander van dat we blijven samenwerken op dezelfde manier. Spirit moet rustig zichzelf uitbouwen. Daarover heerst nu een debat in Spirit. Dat is goed, alleen zouden ze de discussie misschien beter niet in De Morgen voeren. Straks moet ik 's ochtends De Morgen nog voor Het Belang van Limburg gaan lezen."

'De tijd die we in Groen! geïnvesteerd hebben, konden we niet gebruiken om Blok-kiezers te overtuigen. Je kunt niet op twee plaatsen tegelijk blussen''Ik ben er niet in geslaagd het gat in de haag te doen dichtgroeien. Daarvoor neem ik de verantwoordelijkheid'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234