Zaterdag 17/08/2019

Steve en de giraffen

Nieuwsarme tijden, dus hebben ze bij Knack deze week even 'een balleke opgegooid', zoals dat daar op de redactie met enige vrolijkheid werd gezegd. Het nieuws: Stevaert zou plannen maken voor een terugkeer, en nog wel voor de verkiezingen van 2007. Men heeft rook gezien, maar weet duidelijk niet waar de brandhaard te situeren.

Steve Stevaert was vorig jaar amper naar Limburg vertrokken of in het tijdschrift Sampol schreef Jan De Zutter een beschouwing over Stevaert. De Zutter voerde de pen van Stevaerts boeken (inclusief zijn kookboek) en kent zijn baas dus wel. Hij besloot zijn artikel met de opmerking dat hij nooit gelooft dat Stevaert zich definitief in Limburg heeft begraven. Het is het vroegste getuigenis over Stevaerts comeback. Meteen stond vast dat er nog talrijke zouden volgen.

Zijn die speculaties nonsens? Luister naar wat Stevaert maandagavond zelf zei, als reactie op het Knack-bericht: "Van Wiegel en Stevaert zullen ze altijd zeggen dat ze terugkomen." Dat is een leuke vergelijking, en ook wel een gedurfde. Leuk, omdat ze goed gevonden is: in 1982 was VVD'er Hans Wiegel op het toppunt van zijn loopbaan als vicepremier onder Dries Van Agt. Toch werd hij ineens 'Commissaris van de Koningin' in Friesland. Voor Den Haag is Friesland even perifeer als Limburg voor Brussel. En sindsdien klinkt bij iedere crisis in de VVD de roep om Wiegel. Om de vergelijking af te maken: Wiegel is voorzitter van de 'Zorgverzekeraars Nederland'. Stevaert is nu al een Ethiasman en had ook bij zijn 'eigen' socialistische verzekeraar P&V wel iets willen doen.

Maar vooral: Stevaert kent zijn voorbeelden, en weet dat Wiegel inderdaad terugkwam. Niet als minister, maar als gezagvol Haags politicus, die tijdens de beruchte 'Nacht van Wiegel' het tweede paarse kabinet zelfs in een crisis dompelde. Wie het niet in de smiezen had, was blind, maar Stevaert zei begin deze week - fijntjes - dat hij ooit wel eens naar Brussel terugkeert.

Daarom niet om opnieuw te doen waarmee hij vorig jaar stopte. Ook Wiegel zag onlangs af van een echte comeback op hoog niveau 'om redenen van persoonlijke en politieke aard'. Maar op de Wetstraat komen vele kantoren uit. Dus: hoewel berichten over 'de' terugkeer van Stevaert pure speculatie zijn, mag 'een' toekomstige terugkeer als een feit worden beschouwd.

Maar toch zeker niet voor de verkiezingen van 2007. Om dat te begrijpen, moet men weten waarom Stevaert gouverneur werd. Net zoals Wiegel was dat 'om redenen van persoonlijke en politieke aard'. Persoonlijk zijn de gezondheidsproblemen, waarvan Stevaert benadrukt dat dit tot zijn private levenssfeer behoort. Politiek was zijn twijfel na de verkiezingen van 2004. Ten eerste het feit dat hij nooit helemaal klaar heeft kunnen zien in de verkiezingsuitslag van 2004. Hij wordt er helemaal niet graag aan herinnerd, maar in zijn eigen Limburg haalde hij in 2003 132.000 voorkeurstemmen, in 2004 nog goed 80.000. Stevaert zag in dat hij zijn eigen woorden uit vroegere interviews in de praktijk moest omzetten: zijn houdbaarheidsdatum was niet eeuwig, hij moest snel de luwte in. Voltijds burgemeester van Hasselt worden was het meest logische, maar zijn mentor Louis Tobback waarschuwde hem daarvoor: bij elke crisis trekken ze dan aan je mouw om in te vallen. En als je dan toegeeft, is dat altijd in de slechtste omstandigheden (want dan is de nood het hoogst). Zoals Tobback zelf in 1998, toen Vande Lanotte opstapte na een ingeving van Dutroux. Stevaert begreep het en greep de kans die zich aandiende: het gouverneurschap. Dat maakt hem immuun voor de zagers die na de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 aan zijn mouw zullen trekken. In Hasselt zal de sp.a het zonder Stevaert, én opnieuw met groene concurrentie, altijd minder goed doen dan in 2000. Dan zal dus voor het eerst luid gekreund worden dat Steve in 2007 er weer bij moet zijn. Maar aan die race doet hij zeker niet mee. Omdat je het de kiezer gewoon niet kunt uitleggen, zo'n snelle comeback. En ook, en vooral, omdat nu al wiskundig zeker is dat de sp.a in 2007 zal verliezen.

Neen? Reken mee: te verdedigen is de historische sp.a-Spiritscore van 2003. Voor de Kamer haalde sp.a-Spirit toen 23,5 procent, voor de Senaat (Stevaert op kop) 25,44 procent, voor de Kamer in Limburg 32,68 procent. Eén: dat doet zelfs Stevaert zichzelf niet zomaar na. Twee: stel dat sp.a-Spirit voor de Kamerverkiezing nog 22 procent haalt, waarmee ze dus een volle 2 procent moeten inwinnen op 2004 (19,66 procent), dan nog zal die kleine terugval een merkbaar verlies in zetels betekenen. Immers, nooit werden er zoveel stemmen van kiezers 'weggegooid' als in 2003. Zowel de NV-A als Groen! haalden de kiesdrempel niet, wat tot meer dan 8 procent 'nutteloze' stemmen leidde, gratis - jawel - te verdelen onder de andere partijen. Zonder fout haalt Groen! de kiesdrempel ditmaal wel. En door het kartel met CD&V worden de NV-A-stemmen zelfs maximaal gevaloriseerd. Het zijn dus de andere partijen (sp.a-Spirit, VLD en Vlaams Belang) die in 2007 met hun eigen zetels het gelag van de kiesdrempel van 2003 betalen. Samengevat: als de sp.a min of meer standhoudt, verliest de sp.a zetels. Als de sp.a duidelijk verliest, speelt de sp.a veel zetels kwijt. Stevaert zal nooit een comeback maken in een verkiezing die hij, wiskundig, niet kan winnen.

Al zal de druk er mogelijk natuurlijk wel zijn. De sp.a lijdt namelijk aan hetzelfde euvel als de andere partijen: het giraffenmodel. Een sterke, markante kop, die méééters boven het lijf verheven is. En tussen de kop en het lijf is er niets, op de 'nek' na. Geen dikke nek, maar zeker wel een nek: het bewustzijn bij alle topfiguren dat ze eenzaam zijn. Verhofstadt bij de VLD, Leterme bij CD&V, Vande Lanotte bij de sp.a: ze weten dat ze niet alleen het politiek gewicht van hun partij torsen, maar ook dat er momenteel géén vervanger klaarstaat. (Stel, wat we hem niet toewensen, dat Vande Lanotte morgen een auto-ongeluk krijgt. Of Verhofstadt. Of Leterme. Dan staat er driemaal niemand klaar om hem te vervangen. Is er zelfs niemand in staat die dat kan. Niemand).

Ooit is dat anders geweest, In de tijden dat Willy Claes naar de Navo vertrok, kon de SP met haar kopstukken schaak spelen à volonté. Vandenbroucke van voorzitter naar Buitenlandse Zaken. Tobback dan maar voorzitter, en Vande Lanotte van fractieleider naar vicepremier. En intussen de nieuwe burgemeester van Hasselt nog in de reserve hebben, en Norbert De Batselier als Vlaams viceminister-president. Oeps, Freddy Willockx en Luc Van den Bossche nog vergeten? Wat een weelde.

Nu zit de sp.a op haar limiet. Stel dat Vande Lanotte ineens wegvalt. Zou Freya Van de Bossche dan voorzitter moeten worden? Indien zij niet, wie wel? De tandem Freya Van den Bossche - Caroline Gennez in stelling brengen? Van die twee het politieke gewicht verwachten dat de sp.a potentieel in huis heeft? En bij de andere partijen is het net zo. Zonder Verhofstadt is de VLD verweesd, zonder Leterme is er nauwelijks een CD&V.

Dus: tot de verkiezingen van 2007 is Johan Vande Lanotte gedoemd de partij eenzamer te leiden dan zijn voorgangers. Ofwel doet Vande Lanotte het in 2007 boven verwachtingen héél goed: min of meer status-quo tegenover 2003. Dan is hij kandidaat-premier, punt uit. Dan zijn de socialisten per definitie (door het verschil tussen PS en MR) groter dan de liberale familie, en wellicht ook dan de christendemocraten (verschil tussen PS en cdH). Dan moeten Vande Lanotte en Di Rupo het maar onder elkaar uitmaken. Dat is een tamelijk onrealistisch scenario, maar soit, Lanotte wil zo hoog mogelijk eindigen.

Stel dat het anders uitdraait: de sp.a strandt rond de 19 procent en verliest veel zetels. Dan kan het dat Vande Lanotte zelf zijn conclusies trekt. Hij staat dan al dertien jaar onafgebroken in de vuurlinie: als minister (1994-1999 en 1999-2005), als campagneverantwoordelijke (1999) en als voorzitter (2005-2007). De man heeft nog wel academische ambitie. Vande Lanotte als rector van de Universiteit Gent, waarom niet?

Zal Stevaert dan en stoemelings terugkomen? Nooit. Wat volgt is een gok, een pure gok, een die alleen vertrekt van de wetenschap dat Limburgse socialisten meesters zijn in het zichzelf organiseren.

Als Stevaert terugkeert, is dat altijd na 2007. Waarom dan niet voor de Vlaamse verkiezingen van 2009? Want zo onmogelijk de verkiezingen van 2007, zo 'doenbaar' zijn die van 2009 dan. Als sp.a-Spirit dan 20 procent haalt, is men een winnaar, vergeleken zowel met 2004 als 2007. Maar stel - het blijft spielerei - dat Stevaert dan de partij zou willen 'helpen redden'. Hij zal nooit - never - zijn ambitie zelf kunnen uiten. De Limburgse socialisten kennende, wordt die vraag dan georganiseerd. Bovendien zal Stevaert, als hij ooit al zal willen terugkeren, dat onder zijn voorwaarden willen doen. Dus: ook die condities worden georganiseerd. Bijvoorbeeld door een verstandig en/of hoogstaand mens die in een interview of een opvallende tribune een vernietigende analyse maakt waarom het fout liep bij de sp.a. Opschudding, en de uitkomst is dat iemand Stevaert zal vragen. Hij zal dan moeten nadenken over een vraag waarvan hij geweten zal hebben dat ze zal komen.

We zeggen niet dat Stevaert met dit soort complotten bezig is. Maar hem kennende: als - áls - hij ooit terugkomt, zal dat weloverwogen zijn. Improvisatie is uitgesloten.

Of dat inderdaad zo verloopt is, is natuurlijk koffiedik kijken. Want zowel in 2007 kunnen de verkiezingen maar een beetje mee- of tegenvallen. Zijn opvolger Peter Van Velthoven kan in Limburg juist veel stemmen halen, of veel te weinig, of ergens mossel noch vis tussenin. En Freya Van den Bossche moet standhouden. En. En. En.

En zolang zit Stevaert in zijn prachtig gouverneurshuis in de Lombardenstaat te Hasselt, met vanuit zijn veranda - veeleer een oranjerie - een prachtig uitzicht op zijn tuin en de contouren zijn stad. Geen gouden maar een magnifieke glazen kooi.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden