Maandag 30/11/2020

Steun aan Burundi onder vuur

In strijd met de grondwet besliste de Burundese president Pierre Nkurunziza (51) om zich voor de derde maal verkies-baar te stellen. Dat leidde tot protesten die aan zeker zes mensen het leven kostten. Vooral de nationale politie zou veel geweld gebruiken, waardoor België gedwongen wordt om zijn financiële steun aan de politiemacht te herzien.

Op 26 juni moeten in Burundi presidentsverkiezingen plaatsvinden. De grondwet en een vredesakkoord van 2000 verbieden dat de president zich voor een derde keer verkiesbaar stelt. Maar Pierre Nkurunziza lijkt die regel aan zijn laars te lappen. Afgelopen zaterdag besliste zijn partij CNDD-FDD om hem officieel voor te dragen als presidentskandidaat.

In bepaalde wijken van de hoofdstad Bujumbura leidde dat tot protesten die onverminderd doorgaan en met geweld onderdrukt worden. Daarbij vielen volgens het Rode Kruis al zes doden. Om de protesten te onderdrukken, zetten de machthebbers alle middelen in. Zo blokkeerden ze de mobiele diensten van sociale websites als Facebook, Twitter en WhatsApp.

Terwijl het Burundese leger zich voorlopig neutraal opstelt, is het vooral de nationale politie die hard optreedt tegen de manifestanten. Het was ook de politie die maandag een inval deed in het Maison de la Presse, waar op dat moment verschillende radiostations aan het uitzenden waren. De populaire zender Radio Publique Africaine werd even later uit de ether gehaald. Tijdens de inval werd ook Pierre Claver Mbonimpa gearresteerd, een van de belangrijkste mensenrechtenactivisten van het land.

Het optreden van de politie plaatst België in een delicate positie. Samen met Nederland investeert ons land 5 miljoen euro in de professionalisering van de Burundese politie. "Bedoeling is om een democratisch en modern politiekorps te vormen", lezen de teksten van het Belgisch-Nederlandse project. Maar momenteel ziet het ernaar uit dat Burundese agenten net het tegendeel aan het doen zijn en zich vooral ontpoppen tot vijand nummer één van de democratische vrijheden.

Akkoorden van Arusha

Ook Burundi-kenner Stef Vandeginste van het Antwerpse Institute of Development Policy and Management (IOB) wijst op de kwalijke rol van de Burundese politie. "De politie schaart zich volledig achter president Nkurunziza. Als het geweld aanhoudt, zou dat weleens voor complete chaos kunnen zorgen. Ik sluit niet uit dat er een confrontatie komt tussen het leger en de politie, en dan weet ik echt niet waar we zullen terechtkomen. Een staatsgreep door het leger valt dan niet meer uit te sluiten. In ieder geval: als de nationale politie brutaal blijft optreden, lijkt het me evident dat België zijn steun opschort."

In totaal verleent België zo'n 45 miljoen euro ontwikkelingshulp aan Burundi. Ons land is daarmee de belangrijkste donor per capita.

Hoewel een definitieve beslissing nog niet werd genomen, liet minister van Ontwikkelings- samenwerking Alexander De Croo (Open Vld) al weten dat hij de Belgische steun aan de Burundese politie in vraag stelt. "In geval van politiegeweld zal ons land samen met Nederland de samenwerking met de Burundese politie herbekijken."

De Croo kant zich duidelijk tegen een derde ambstermijn van Nkurunziza. "Een derde termijn gaat in tegen de Akkoorden van Arusha, die een einde maakten aan de burgeroorlog in Burundi en de basis vormen voor vrede." De Croo roept alle betrokken actoren in Burundi op tot het garanderen van de politieke ruimte en tot respect voor mensenrechten.

Internationale actie

Opmerkelijk: ook buitenlandminister Didier Reynders verspreidde al een communiqué in verband met Burundi, maar dat was opvallend vager en voorzichtiger dan dat van De Croo. "Vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders neemt kennis van de keuze van Pierre Nkurinziza." Ook Reynders had het over de grondwet die moest gerespecteerd worden en dreigde ermee om de steun aan de politiediensten in te trekken, maar volgens velen klonk het toch allemaal wat wollig.

Met name de ontwikkelingsorganisatie 11.11.11 had kritiek. "België moet dringend een scherper standpunt innemen. België moet nu de situatie in Burundi op de internationale agenda zetten en pleiten voor individuele sancties bij geweld en mensenrechtenschendingen. Ook moet ons land inmenging van het Internationaal Strafhof vragen. We moeten niet wachten op meer doden voor er gehandeld wordt."

Het valt op dat andere landen als het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten scherper reageren op de Burundese spanningen. Zo vroeg Londen aan Nkurunziza zonder omwegen om zijn beslissing terug te draaien. De VS stuurden hun onderminister voor Buitenlandse Zaken Tom Malinowski naar Bujumbura voor onderhandelingen. De tweet die hij bij zijn vertrek in Washington de wereld instuurde, liet aan duidelijkheid niets te wensen over. "Op weg naar Burundi. Teleurgesteld dat president Nkurunziza de Arusha-akkoorden schendt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234