Maandag 14/10/2019

Sterven van verdriet

Cécile Van Der Heyden, de moeder van de vermoorde toppleiter Hein Diependaele, stierf nog geen week na de dood van haar zoon aan een hartaanval. 'Om zo'n acute stress te verwerken moet je fysiek eigenlijk een heel goede conditie hebben', zegt rouwspecialist Manu Keirse. Sterven van verdriet, het bestaat écht.

Door Sara De Sloover

an verdriet alleen kun je niet doodgaan", zegt Luc Crevits, neuropsychiater aan de Gentse universiteit, beslist. "Maar hevige emoties - of het nu angst, verdriet of woede is - veroorzaken wel acute stress. Wat die emoties opwekt, verschilt van mens tot mens, maar moet voor hemzelf in elk geval van grote betekenis zijn. Bij sommige mensen kan ook de dood van hun hondje betekenen dat hun wereld in elkaar stort."

"De overdosis stress werkt in op het autonome zenuwstelsel, het deel van ons brein dat we niet bewust onder controle hebben maar dat wel een grote invloed heeft op ons lichaam", legt Crevits uit. "De hormonen die daarbij vrijkomen, werken in op hart en bloedvaten, soms met alle gevolgen van dien."

Wat niet wil zeggen dat iedereen die een familielid verliest, zelf ook het loodje zal leggen, benadrukt de neuropsychiater: "Normaal zijn we bestand tegen dat soort stress. Als achterblijvers toch sterven, zijn het meestal mensen van een zekere leeftijd, die aan een kwaal leden waar ze zelf tevoren nog geen weet van hadden. Veel bejaarden weten bijvoorbeeld niet dat ze een te hoge bloeddruk hebben, al is dat een sluipend gif."

"Om zo'n acute stress te verwerken, moet je fysiek eigenlijk een heel goede conditie hebben", bevestigt psycholoog Manu Keirse, auteur van het boek Helpen bij verlies en verdriet. "Sommige mensen hebben lichamelijk gewoon de kracht niet meer om het verlies van een geliefde te boven te komen, en kunnen daar dan letterlijk fysiek aan doodgaan. Extreem verdriet kan mensen zo belasten dat ze zich niet meer kunnen concentreren en niet meer kunnen eten of slapen."

"Rouwen is normaal, het is zelfs gezond", benadrukt Luc Van De Ven, gerontopsycholoog aan de KU Leuven, allereerst. In zijn job komt hij heel vaak met oudere mensen in contact die niet weten hoe ze het verlies van een geliefde moeten verwerken. "Maar soms wordt het normale rouwproces verstoord, we spreken dan van 'bemoeilijkte rouw'. De achterblijver wordt heel agressief, depressief of trekt zich volledig terug in zichzelf. Je verdriet zo opkroppen kan zware lichamelijke gevolgen hebben, zeker voor bejaarden."

"Je hoort toch vaak van oudere koppels, die al vijftig of zestig jaar samenleefden en die vlak na elkaar gestorven zijn", haalt rouwspecialist Keirse aan. "De achtergebleven partner kan het verlies niet aan en legt er het bijltje bij neer, vaak nog voor de ander begraven is."

Voorbeelden zijn makkelijk te vinden: zo verloor komiek Jacques Vermeire in januari 2004 zijn tachtigjarige moeder. Eén dag voor haar begrafenis stierf ook zijn vader. Fine, de vrouw van Willem Elsschot, weigerde op 31 mei 1960 naar het lichaam van haar overleden man te gaan kijken, en gaf amper een dag later zelf de geest.

Maar een kind verliezen lijkt nog een graadje erger. Een Deens onderzoek dat in 2003 gepubliceerd werd in het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift The Lancet volgde honderdduizenden ouders zestien jaar lang. Moeders die een kind verloren hadden, hadden opvallend meer kans om te sterven, zowel door natuurlijke als door onnatuurlijke oorzaken (zelfmoord, ongelukken). Uit de studie blijkt ook dat moeders die hun minderjarig kind op een onnatuurlijke of onverwachte manier verloren hebben, nog vaker sterven dan moeders die nog afscheid hebben kunnen nemen van hun kind en de tijd kregen om aan het afschuwelijke nieuws te wennen.

"Dat verwondert me niets", zegt Luc Van De Ven. "Ouders, en zeker moeders, verliezen letterlijk een deel van zichzelf. Bij moeders van jongeren die in weekendongevallen omgekomen zijn, heb ik al gezien dat verdriet zo zwaar om dragen kan zijn dat het echt hun lichamelijke gezondheid bedreigt. Niet altijd zo acuut als in de zaak-Diependaele, maar bijvoorbeeld omdat ze zichzelf verwaarlozen, te weinig eten of enorme hoeveelheden pillen gaan slikken."

De moeder van Hein Diependaele zou vandaag 69 zijn geworden. "In de kranten heb ik gelezen dat ze een goede band had met zowel haar zoon als haar schoondochter", zegt Manu Keirse. "Ze moest dus de dood van twee dierbaren verwerken. Bovendien gaat het hier ook niet om een gewoon sterfgeval, maar om een gewelddadige dood."

De ouders van Hein Diependaele, die vorige donderdag door zijn vrouw werd doodgeschoten, kregen zaterdag nog bezoek van de stafhouder van de Brusselse balie. Familieleden en kennissen getuigden gisteren in de kranten dat het toen al niet goed ging met Heins moeder. Ze leek de dood van haar zoon niet te kunnen verwerken.

"De ene mens mag dan al beter met de dood om kunnen gaan dan de andere, maar in zo'n traumatiserend geval buigt zelfs de sterkste eik", bevestigt gerontopsycholoog Van De Ven. "Bovendien kan ik me voorstellen dat de familie Diependaele na het vreselijke voorval met heel wat vragen zat. Als moeder kamp je dan niet alleen met verdriet, maar ook met woede, schaamte, schuldgevoelens zelfs. 'Had ik dit kunnen voorkomen?' maalt er vaak door het hoofd van de achterblijvers, en dat is niet bevorderlijk voor de gezondheid: lichamelijke klachten zijn eigenlijk een noodsignaal."

De remedie? Praten, praten en nog eens praten, aldus de psycholoog. "Als mensen het verlies van een dierbare niet kunnen verwerken, is dat vooral omdat ze er met niemand over kunnen of willen praten. Ze blijven zitten met hun vragen, angsten en verwarring. In ernstige gevallen kan ook rouwtherapie hulp bieden."

Cécile Van Der Heyden en haar zoon Hein Diependaele worden nu zaterdag samen begraven.

'Extreem verdriet kan mensen zo belasten dat ze zich niet meer kunnen concentreren en niet meer kunnen eten of slapen'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234