Woensdag 23/10/2019

Steroïden voor economie

Het waren heftige tijden, het voorbije jaar in de economie. In de hele wereld werd voor 3.000 miljard dollar aan waarde weggeveegd. Er was de doodsstrijd van de banken. Daarna de relance, of de pogingen daartoe. In de nasleep van de financiële crisis pompten overheden in de EU meer dan 212 miljard euro in hun economieën. Ook België investeerde miljarden in zijn kwakkelende banken. Het doel daarvan: noch min noch meer dan de redding van het financiële systeem dat in drijfzand terecht was gekomen. En de wankelende Fortissen dreigden het smeermiddel van de economie onderuit te halen.Toen de financiële crisis ook de economie deed stokken, dokterde de regering een relanceplan uit waarmee het 2 miljard euro in de economie pompte. 1,2 miljard daarvan moest voor een structurele lastenverlaging aan de bedrijven zorgen, waardoor die een stuk van hun bedrijfsvoorheffing niet langer door hoefden te storten. Die maatregel blijft in principe doorlopen, ook lang nadat de relanceplannen weer in de kast verdwenen zijn. Daarnaast waren er nog enkele tijdelijke maatregelen, volgens de krijtlijnen die de Europese Unie daarvoor op 11 december van vorig jaar had uitgetekend. Ze probeerden onder meer zuurstof aan de ondernemingen te geven en exportfinanciering te bevorderen. Ze poogden de consumptie gaaf te houden, bijvoorbeeld door de uitkeringen voor tijdelijke werkloosheid op te trekken. En ze probeerden tijd te kopen voor de werkgelegenheid - die door de crisis dreigde weg te vloeien - door de mogelijkheden voor tijdskrediet en tijdelijke werkloosheid uit te breiden.

Sociaal vangnet

Die maatregelen kwamen bovenop het expansieve geldbeleid waarmee de Europese Centrale Bank massaal centen in het financiële systeem heeft gepompt om de banken en hun kredietverlening aan bedrijven overeind te houden. En bovenop het sociale vangnet dat er al lang voor de crisis was, en dat hopelijk ook na de crisis overeind zal blijven. De sociale zekerheid is in deze woelige tijden een zelfregulerend relanceplan gebleken. De automatische stabilisatoren hebben uitstekend ge-werkt. De Commissie heeft berekend dat er langs die weg 230 miljard euro aan steun naar de Europese economieën is gevloeid - ook in een soort relance, die vermeden heeft dat de consumptie in elkaar zou stuiken. “Al die maatregelen hebben prima gewerkt, want de relance heeft een bodem onder de neergang gelegd”, zegt Luc De Bruyckere, de voorzitter van de bedrijvenkoepel Voka. “Maar om de economie weer op te doen veren, is er meer nodig dan dat.”

Zwarte toekomst

De wereld, moet u weten, is nog lang niet uit de economische malaise. Vorige week nog waarschuwde de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) dat de crisis, die sinds oktober 2008 al 20 miljoen jobs heeft gekost, de wereldwijde werkloosheid naar een record zal stuwen in 2009, als de wereldwerkloosheid op 241 miljoen mensen zal pieken. De IAO hoopt dat relanceplannen een snelle neergang van de economieën van de wereld kunnen beletten. Ze smeekt de westerse economieën om de relanceplannen niet op te geven, kwestie van de gevolgen van de financiële crisis toch enigszins in te dijken. “Als de genomen maatregelen nu al teruggedraaid worden”, zeggen ze bij de IAO, “komt de breekbare economische groei in de problemen. Dan dreigen er nog eens vijf miljoen werklozen in de wereld bij te komen, en wordt de werkloosheid van 43 miljoen mensen die vandaag zonder werk zitten, met één pennentrek structureel. Zonder relance zullen de economieën geen schijn van een kans maken om voor 2013 hun tewerkstellingsniveau van voor de crisis terug te vinden.” Volgens de recentste cijfers zullen de 27 landen van de EU tegen het einde van het jaar een staatsschuld torsen van 6,4 procent van het bruto binnenlands product. En het Europese bbp groeide in het jongste trimester weliswaar met 0,4 procentpunt - wat veel beter is dan te ver- wachten viel - maar die groei blijft veel te klein om de kosten van ons welvaartsmodel te kunnen dragen. Laat staan om de relanceplannen te verlengen of nog duurdere herstelmaatregelen uit te werken. “De verschillende relanceplannen hebben er onder meer voor gezorgd dat er vandaag méér mensen zijn die minder uren werkten”, zegt Caroline Ven, die de economische cel op het kabinet van de premier leidt, “maar als de economie snel weer aantrekt, zal blijken dat we ontslagen vermeden hebben.”

60.000 jobs weg

Daar ligt de knoop. Want de Europese economie groeit gewoon te traag om zelfs maar de lasten van de welvaartsstaat te kunnen blijven dragen. Dat zeggen wij niet, dat zei Herman Van Rompuy, gisterochtend tijdens een speech in het Brusselse beursgebouw. “Europa moet zijn economische groei verdubbelen als het zijn welvaartsstelsel wil blijven financieren”, zei de voorzitter van de Europese Raad. “Want met de 0,6 procentpunt groei die de OESO voor 2010 voor de eurozone voorspelt, komen we er niet.”Dat geldt in het kwadraat voor België. Want terwijl de sociale partners vechtend over de grond rollen, ziet het er namelijk behoorlijk slecht uit voor de Belgische economie. Met een begrotingstekort dat 25 miljard euro overschreden heeft, en een staatsschuld die stilaan tegen 100 procent van het bruto binnenlands product aanschurkt, is er weinig ruimte voor nieuwe maatregelen om de economie te ondersteunen. En het bestaande relanceplan mag dan wel gewerkt hebben als stootkussen voor de economische neergang, het heeft allerminst nieuwe banen gecreëerd of de consumptie opgeschroefd. Tegen het einde van het jaar zal de economie gekrompen zijn met 3 procent. Daarbij verdwenen 35.000 jobs. En de toekomst ziet er ook al niet rooskleurig uit: er zijn prognoses die nu al voorspellen dat er volgend jaar nog eens 60.000 jobs zouden sneuvelen als de Belgische economie niet miraculeus zou aantrekken.

Loonkostenkloof

Het systeem wordt daardoor stilaan onbetaalbaar. Ons land worstelt al jaren met de tewerkstellingsgraad. De Lissabonnorm schrijft voor dat alle Europese landen ruim 70 procent van hun bevolking aan het werk moeten hebben. Duitsland en Scandinavië haalden die lat, toen de crisis in 2008 begon. België zat met 63 procent toen al fors onder het Europese gemiddelde. En er is weinig hoop op beterschap. Enkele weken geleden was er nog een sprankeltje hoop, toen de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling meldde dat België de loonkostenkloof met zijn buurlanden aan het dichtrijden was. Onze lonen waren maar 3,3 procent duurder meer dan de Duitse, tegenover 3,6 procent in 2008, juichte de regering. Maar de werkgeversorganisatie VKW Metena heeft intussen uitgevlooid dat het inhaalmanoeuvre maar een statistische illusie is. “Het plaatje oogde vooral rooskleurig omdat de Duitsers in 2009 massaal tijdskrediet opnamen”, zegt Geert Janssens van VKW. “Dat kon makkelijk binnen de maatregelen van het relanceplan van de Duitse bondskanselier Angela Merkel, en het heeft de Duitse economie tijdelijk minder productief gemaakt en haar loonkosten hoger, omdat de mensen met tijdskrediet voor een deel wel op de loonlijst van de bedrijven blijven staan. Maar wanneer de maatregel uitgewerkt is, smelt het Belgische loonvoordeel weg als sneeuw voor de zon.”

Marktaandeel slinkt

Of beter: eigenlijk zijn we er nog slechter aan toe dan voorheen, want als de economie volgend jaar weer aantrekt, dreigen de hogere loonkosten België marktaandeel en dus ook weer een pak arbeidsplaatsen te kosten. In twintig jaar tijd is België ten opzichte van zijn voornaamste buurlanden bijna 20 procent marktaandeel kwijtgespeeld, omdat hogere loonkosten onze export duurder en dus minder interessant maken. “Van Duitsland, Frankrijk en Nederland wordt verwacht dat ze hun verliezen uit 2009 in 2010 weer goed zullen maken”, zegt Janssens. “De Belgische export zal met een verwachte groei van net geen 8 procent ruim onder het verlies van 12 procent in 2009 blijven.”Caroline Ven zucht. “Het klopt”, zegt ze meewarig. “België blijft worstelen met een forse loonkostenhandicap, waar alleen een lange periode van forse loonmatiging aan kan verhelpen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234