Maandag 21/10/2019

EU

'Sterke man van Moskou' kan Europese Unie in Libië te snel af zijn

De Libische krijgsheer-generaal Khalifa Haftar, met Russische berenmuts, na een ontmoeting met minister van Buitenlandse zaken Sergei Lavrov. eind november. Sinds kort zijn er ook duidelijke militaire banden tussen zijn bolwerk in Tobroek en het Kremlin. (Foto Reuters) Beeld REUTERS

Belgisch staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken reageerde positief op een EU-voorstel om de Libische kustwacht actiever te steunen, "zodat minder vluchtelingen verdrinken in de Middellandse Zee". Maar kan de EU nog wel het verschil maken in Libië? "De snelst oprukkende krijgsheer krijgt nu steun van Rusland."

De Italiaanse Libië-analyst Riccardo Fabiani van de Eurasia Group, een wereldleider inzake geopolitieke risicoanalyses, is sceptisch over de slaagkansen van het EU-voorstel om binnen enkele maanden de migrantenstroom vanuit Libië "in te dammen" door de kustwacht actiever te steunen. “Europa doet nu het enige wat ze kunnen, de kustwacht van de door de VN gesteunde regering ondersteunen, maar het is duidelijk dat zulks onvoldoende is omdat de grootmachten (Rusland en de VS) het VN-vredesproces in Libië niet actief steunen en zelfs in twijfel trekken.” Hierdoor krijgen andere strijdende partijen volgens Fabiani vrijer spel, waardoor de VN-regering snel in de verdrukking raakt.

Beschermingswal

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) liet zich eerder gisteren wel positief uit over financiële en logistieke steun aan de Libiërs voor de oprichting van een maritieme "beschermingswal" die vluchtelingen en migranten moet verhinderen de open zee op te gaan. (DM 25/01). Daarover pleegt Francken nu ook samen met minister van Binnenlandse zaken Jan Jambon informeel overleg met EU-collega's in Malta - waar eind volgende week in Valetta een top van staats- en regeringsleiders over migratie zal plaatsvinden.

"Meer dan 4.500 mensen stierven vorig jaar op de Middellandse Zee, een echte schandvlek voor Europa. Om een herhaling te voorkomen is het urgent dat we een antiverdrinkingsplan goedkeuren", zegt Francken, al erkent hij in één adem dat samenwerken met de Libiërs complex is door de vele clans in de verwoestende burgeroorlog. “Toch mag het bestaan van drie verschillende regeringen in Libië (waarvan slechts één door de VN erkend, nvdr.) geen excuus zijn om toe te blijven zien," zegt hij.

De pas afsnijden

Libië-analyst Fabiani heeft begrip voor de EU-focus op migratie, maar wijst erop dat er nu vooral een allesomvattende diplomatieke oplossing nodig is voor Libië. Als de EU niet bij de pinken blijft, zullen de Russen hen snel de pas afsnijden, waarschuwt hij, want “de sterkste krijgsheer krijgt nu steun van Rusland.”

Het gaat om generaal Khalifa Haftar, een voormalige topofficier van wijlen Moammar Khadaffi die zich later tegen de vroegere Libische leider keerde. Hij rukt nu vanuit zijn oostelijk bolwerk in Tobroek met een 'eenheidsleger' gestaag op naar het westen. Haftar had ooit tijdens zijn ballingschap in de VS banden met de CIA, maar vond nu een nieuwe bondgenoot: Vladimir Poetin. Toen het Russische vliegdekschip Admiraal Koeznetsov begin deze maand aanmeerde in Tobroek, ging hij aan boord voor militair-strategisch overleg. Haftar had ook al rechtstreekse contacten met Russisch buitenlandminister Lavrov en defensieminister Shoigu. Hij geldt vandaag dan ook als de "sterke man van Moskou" in Libië. Fabiani: “Haftar krijgt politieke steun van de Russen, maar (ondanks het VN-wapenembargo) mogelijk ook verborgen militaire bijstand.”

Trump

Kustlanden als Malta en Italië zijn zeer bezorgd. Bij heviger oorlogsgeweld door Haftar vrezen ze terug grotere vluchtelingenstromen, waarmee de Russen ook indirect  de vele verkiezingen dit jaar kunnen beïnvloeden. Bij een totale verovering van Libië door de pro-Russische Haftar zijn ze bang dat het Kremlin van Libië een nieuw geostrategisch, militair bruggenhoofd zal maken aan de Middellandse Zee en er tegelijk de controle verwerft over lucratieve oliebronnen, waar in het verleden vooral de Italianen zich aan wisten te laven.

Het is wel nog wachten op de Noord-Afrika-strategie van de nieuwe VS-president Donald Trump, maar volgens Fabiani zijn de signalen dat Washington in Libië nu “vooral geïnteresseerd is in het bestrijden van jihadistisch terrorisme maar voor de rest een pragmatische koers gaat varen”. Net zoals in Syrië speelt op de achtergrond ook hier de ongeschreven en dubbelzinnige entente tussen Trump en Poetin.

Opdat de EU niet verstrikt zou raken in het geopolitiek kruitvat bepleit Fabiani dat ze volgende week in Valetta best een krachtig signaal geven. “De EU zou de touwtjes in handen kunnen nemen door snel onderhandelingen te organiseren tussen de door de VN gesteunde regering en krijgsheren zoals Haftar om een compromis te bereiken. Een sterk signaal zou alvast zijn dat na Italië ook de Fransen en Britten hun ambassades in Tripoli heropenen, maar door respectievelijk verkiezingen en de brexit is daar weinig animo voor. Nochtans zal alleen een eensgezinde EU in Libië het verschil maken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234