Zaterdag 26/11/2022

Sterke economie bedreigt loonnorm

Omdat in België het probleem verschoven is van een teveel naar een tekort aan arbeidskrachten, blijft het sociaal overleg een belangrijk proces. Dit najaar moeten de sociale partners kiezen tussen de vraag van veel werknemers om mee te delen in de economische hoogconjunctuur, en structurele hervormingen die de economie moeten voorbereiden op de toekomst.

Dirk De Wilde

De federale vakbonden en werkgevers proberen om de twee jaar een interprofessioneel akkoord te sluiten. Dat akkoord schetst een aantal algemene lijnen, die daarna geconcretiseerd worden in de sectoren en/of bedrijven. Sinds dit jaar zullen ook de Vlaamse sociale partners zich in dit tijdsschema inschrijven. Samen met de Vlaamse regering zullen zij proberen tegen het einde van dit jaar een werkgelegenheidsakkoord te sluiten, binnen de Vlaamse bevoegdheden.

De federale onderhandelingen zijn al een tijdje aan de gang. De sociale partners werken zowel onder elkaar als met de regering-Verhofstadt een voorbereidende ronde af. Die voorbereidende rondes zijn wellicht belangrijker dan de eigenlijke onderhandelingen.

De voorbereidende ronde met de regering gaat vooral over de vragen wie wat doet, en wat niemand doet. Deze paars-groene coalitie spuit nogal wat ideeën, en de sociale partners kijken daar wantrouwig tegenaan. Hoe meer de regering beslissingen neemt die de arbeidsrelatie werkgever/werknemer beïnvloeden, hoe moeilijker het wordt voor de sociale partners om onder elkaar een compromis te brouwen. Bovendien waren veel ideeën het afgelopen jaar sterk omstreden. De werkgevers deden heel korzelig over plannen voor arbeidsduurverkorting, uitbreiding van het recht op loopbaanonderbreking en dies meer. Anderzijds wou de regering ook wel een paar hete aardappelen doorschuiven naar de werkgevers en vakbonden. Zo was het de bedoeling dat in het interprofessioneel akkoord een bepaling zou komen over de verhoging van de brugpensioenleeftijd.

De voorbereidende ronde onder sociale partners gaat over de bepaling van de loonnorm. Sinds het midden van de jaren negentig mogen de loonkosten in België niet sneller stijgen dan in de drie grote buurlanden. De vakbonden zijn nooit grote voorstander geweest van die norm, maar omdat het goed was voor de werkgelegenheid, hebben ze nooit sterk geprotesteerd. Dat is nu gewijzigd. De basis van de drie bonden roept steeds luider dat zij nu ook wel eens willen delen in de economische voorspoed.

De vakbonden stellen dat de loonnorm sowieso een moeilijk te hanteren instrument is geworden. Door de belasting- en lastenverlagingen in alle landen geeft de evolutie van de loonkosten maar een zeer partieel zicht op de werkelijkheid. De bonden willen daarom af van de norm, al beloven ze wel dat ze in de onderhandelingen gematigd zullen zijn in hun eisen. Bij de werkgevers is er echter weinig geloof dat dit op alle onderhandelingsniveaus het geval zal zijn. Volgens patronale berekeningen mogen de reële loonsverhogingen in 2001 en 2002 telkens maar een 2 procent bedragen.

De belastingverlaging die gisteren in een stroomversnelling terechtkwam (zie elders op deze pagina) kan vakbonden en werkgevers natuurlijk wel een stuk nader tot elkaar brengen. In de mate dat de werknemers netto meer overhouden van hun loon, is de drang naar een loonsverhoging kleiner.

Bij de werknemers 'op de vloer' is zeker de vraag naar een loonsverhoging het belangrijkste. De verantwoordelijken van vakbonden en werkgevers maken zich meer zorgen om de werking van de arbeidsmarkt: voldoende geschikte werkkrachten die soepel kunnen inspelen op de noden van de economie. Concreet gaat dat om twee dossiers: arbeidsherverdeling en opleiding. De problemen zijn bekend: er zijn te weinig werkwilligen, er blijven te veel laaggeschoolden, te weinig volwassenen werken, ouderen gaan te vroeg met pensioen, werknemers klagen over de combinatie arbeid en gezin... Momenteel gaat het wel goed met de economie, maar het is duidelijk dat deze problemen moeten worden aangepakt, zo niet zullen de bedrijven, de werknemers én de overheid de komende jaren een zware prijs betalen.

Alvast de leiding van de sociale partners beseft dat en probeert stappen te zetten. Hierbij is niet zozeer de tegenpartij als wel de eigen achterban de belangrijkste hindernis. De vakbondstop beseft goed genoeg dat de Belgen wat langer moeten blijven werken, maar voor de achterban lijkt iedere verhoging van de pensioenleeftijd des duivels. De werkgeverstop dan weer weet goed genoeg dat er aandacht moet zijn voor de combinatie arbeid-gezin, wil men voldoende arbeidskrachten kunnen aantrekken. De meeste bedrijven echter willen honderd procent beschikbaarheid van al hun werknemers.

Ook inzake opleiding stelt iedereen dat dit zeer belangrijk is, maar is tot nu toe niemand bereid gevonden om grote inspanningen te leveren. De werkgevers willen niet echt betalen voor opleiding, ook al omdat ze vrezen dat hun werknemers daarna toch maar weglopen voor een beter betaalde job. De werknemers zijn meestal niet sterk geneigd om hun vrije uren op te geven aan studie.

Aan de kant van de overheid is opleiding een bevoegdheid van de gemeenschappen. De Vlaamse regering is echter ook karig met centen. De Vlaamse overheid is wel ijverig in het opeisen van nieuwe bevoegdheden, maar de bestaande worden slechts matig gebruikt. Vlaanderen is bevoegd voor (onder meer) kinderopvang en vorming. Met beide kan de werking van de arbeidsmarkt 'gesmeerd' worden, maar de regering-Dewael is karig met geld. Van het Vlaamse werkgelegenheidsakkoord eind dit jaar moet dan ook wellicht niet zo veel verwacht worden. Temeer omdat de hervorming van de VDAB (Vlaamse dienst voor arbeidsbemiddeling en beroepsopleiding) al is beslist.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234