Woensdag 08/12/2021

Stercolumniste Marina Hyde en professor Andrew F. Cooper hekelen het filantropiekapitalisme van celebrity's en de 'bonoïsering' van diplomatie

Ze zijn rijk, beroemd en wanen zich absolute monarchen

Voor de Britse stercolumniste Marina Hyde is de maat vol. Liefdadigheid, oké. Maar wereldpolitiek? Beroemdheden gaan hun boekje ver te buiten, zegt ze in Celebrity: How Entertainers Took Over the World and Why We Need an Exit Strategy.

Werd u onwel toen u Sharon Stone op diamantenmissie in Zuid-Afrika zwartjes zag kussen en zo "veel plezier" had dat ze niet in de gaten had hoe hard haar tepels door haar hemdje priemden? Of vindt u eigenlijk dat in onze alles koloniserende culture of celebrity sterren de plicht hebben zich bloot te geven voor het goede doel? Meer zelfs, dat ze de westerse leiders moreel moeten gidsen?

Marina Hyde vindt alvast van niet: "Ooit was de entertainmentindustrie een industrie die aan entertainment deed. Haar werkkrachten werden verondersteld vreemde dingen te doen, zoals op filmsets opdagen, muziek maken of naar wilde feestjes gaan. Vandaag is haar taak lichtjes uitgebreid. Ze omvat nu zieltjes winnen voor buitenaardse religies, pogingen ondernemen om met de taliban te onderhandelen, gefotografeerd worden op een manier die eigenlijk een ongevraagd gynaecologisch onderzoek inhoudt en opgeroepen worden om de Iraakse vluchtelingencrisis op te lossen." Hyde studeerde Engels in Oxford en begon haar loopbaan als interim op de showbizzafdeling van tabloid The Sun. Sinds 2000 schrijft ze echter voor The Guardian, over sport, politiek en celebs. Het is uit haar vlijmende bekendemensencolumn 'Lost In Showbiz' en de dagboekensatire 'A Peek at the Diary of...' dat het boek Celebrity is gegroeid. Is ze het dan echt zo beu?

Beslist niet. Hyde geniet grijnzend van de freakshow der beroemde filantropokapitalisten Ze pest ze het bloed onder de nagels vandaan en rijgt de controverses aaneen. Eind vorig jaar wou Elton John haar een veroordeling wegens smaad aannaaien, omdat ze op "een gratuit beledigende, smerige en hatelijke toon" de spilzucht van zijn sterrenbenefietavonden had gehekeld. Maar Sir John kreeg het deksel op de neus van de rechter. Hydes sarcasme is dodelijk, maar het is vooral ook eersteklasentertainment. Dat botst frontaal met het morele en politieke sérieux dat het entertainmentbestel zich sinds 9/11 heeft aangemeten. Het effect daarvan is dat de boodschap nog meer glans krijgt. Waarom dus een exitstrategie?

Neomonarchie

Laten we 34 jaar terug in de tijd gaan, naar Monty Python and the Holy Grail, toen being silly nog iets te betekenen had. Als Arthur zich onder het gepeupel mengt en verklaart dat hij hun koning is, is de prompte repliek van een vrouw dat zij niet voor hem gestemd heeft. Wel, zegt Arthur, voor koningen stem je niet. Als de vrouw vraagt hoe hij dan koning is geworden, weerklinkt plots engelenmuziek en vertelt Arthur dat de Dame van het Meer haar arm uit het water liet oprijzen met het zwaard Excalibur, dat de goddelijke voorzienigheid hem voorbestemde Excalibur te dragen en dus koning te zijn. Waarop een zekere Dennis Arthur in de rede valt: "Luister eens, rare wijven die in vijvers zwaarden uitdelen, is helemaal geen basis voor een politiek systeem. Soevereine uitvoerende macht komt voort uit een mandaat van het gewone volk, niet uit een of andere idiote waterceremonie."

Het is, mutatis mutandis, wat Hyde ook denkt. Sterren gedragen zich als absolute monarchen. Een voorlopig hoogtepunt werd in 2006 bereikt door Angelina Jolie en Brad Pitt, die in de roddelpers kortweg 'Brangelina' heten. Jolie verloor sinds de film Beyond Borders uit 2003 elk besef van onderscheid tussen fictie en realiteit. In de moreel obscene prent is ze een jetsetwicht dat UNHCR-vluchtelingenwerkster wordt en een armendokter achternazit doorheen Ethiopië, Cambodja en zelfs Tsjetsjenië. Drie jaar later, intussen een echte UNHCR-goodwillambassadrice, vond Jolie het wel aardig om haar eersteling Shiloh Nouvel te baren waar Beyond Borders grotendeels werd opgenomen: Namibië, de 'wieg van de wereld'. Daar knikten de president en minister van Toerisme als brave negers toen het paar eiste dat elke journalist die zich aan de grens meldde door de veiligheidsdienst van het Hollywoodkoppel moest worden gescreend. Er kwam een no-flyzone over het exclusieve kustoord waar de koningsbevalling zou plaatshebben en in een straal van kilometers werd alles paparazzivrij gemaakt. De nationale mensenrechtenorganisatie NSHR maakte gewag van "aantasting van de vrijheid van meningsuiting", "brutale tactieken tegen lokale en sommige buitenlandse reporters" en zelfs "ongeoorloofde huiscontroles" door Brangelina's privépolitie.

Kan het erger? Misschien. Jolie praat haar verbijsterend onbescheiden stunt allicht goed door erop te wijzen dat ze een half jaar research deed en een adviseur in internationale betrekkingen in de arm nam alvorens de rol van übervluchtelingenwerkster in de werkelijkheid te gaan vertolken. Net zoals Richard Gere moet hebben gedacht dat hij toch al veel eerder dan anderen zijn morele superioriteit heeft geout (ten aanzien van de Tibetkwestie) toen hij daags voor de Palestijnse presidentsverkiezingen op de buis zich het recht toeëigende "in naam van de hele wereld" te spreken. Maar gaven wij, het gewone volk, hem een mandaat? Alvast niet aan Jude Law, die in de zomer van 2007 naar Afghanistan trok om er de sfeer op te snuiven, en achteraf verklaarde: "De situatie was natuurlijk te complex voor ons om gewoon met leden van de taliban aan tafel te gaan zitten. Maar we denken te mogen geloven dat de effecten van onze gesprekken met de juiste mensen wisten door te sijpelen naar de taliban." Que? Hyde: "Tegen de tijd dat Sylvester Stallone het over Birma zal hebben, denkt iedereen angstig: alstublieft, Aung San Suu Kyi zal toch ook nog iets mogen zeggen?"

Neodiplomatie

Celebrity politics is natuurlijk geen nieuw fenomeen. Maar celebrity diplomacy is wel dé geopolitieke trend van dit eerste decennium van het derde millennium. De term is de titel van een boek van Andrew F. Cooper, professor politieke wetenschap aan de Canadese Universiteit van Waterloo. Hij spreekt over de 'bonoïsering van diplomatie'. Eén, omdat niemand ooit beter presteerde dan de eeuwig zonnebrillende Ier op het gebied van wereldinvloed, interactie met topstaatslui en gedrevenheid - neen, ook 'antidiplomaat' Bob Geldof niet. Twee, omdat de neodiplomatie, net zoals Bono's zonnebrillen, geen kortstondige gril is: it's here to stay. Er zijn wel gevallen van 'glamoureuze enthousiastelingen' die zichzelf overschatten. Geri Halliwell, Ginger Spice, hield haar goodwillambassadeurschap voor de VN nauwelijks één mediatrip vol. Maar de tendens wint aan kracht. Wandelde George Clooney, die met Don Cheadle, Matt Damon en Brad Pitt de antigenocideorganisatie Not on Our Watch oprichtte (die naam!), niet als 's werelds grootste Darfurexpert Obama's gazon op om aan te kondigen dat de Amerikaanse president zijn eis om een speciale gezant voor de regio aan te stellen had ingewilligd?

Hyde, die het sterrencircus uitkleedt met de gretigheid van een tabloidjournaliste, vindt dat we moreel gechanteerd worden om respect te hebben. En doodgeslagen worden met de iets-is-toch-beter-dan-niets-redenering. Maar, zweert ze, de integriteit van bekendemensenmissies wordt onvermijdelijk ontmaskerd. Ze is genadeloos voor Bono, die onophoudelijk bij de Ierse regering lobbyde voor een verhoging van het ontwikkelingshulpbudget, maar onlangs de zetel van zijn op fiscaalrechtelijke trucs gebouwde zakenimperium naar Nederland verhuisde om aan de vaderlandse belastingdruk te ontsnappen. Bono had het echter al in 2004 verkorven, met een toespraak op de opening van Bill Clintons Memorial Library. Hij wrong zich toen in alle bochten om de lof te zingen van vier presidenten - Carter, Bush Sr., Clinton en Bush Jr. - en hun palmares van ontwikkelingshulp en jankte er zelfs zijn eigen song 'The Hands that Built America' bij.

Bovendien is er reden genoeg om te twijfelen aan het reële effect van de nieuwe alliantie tussen zelfs de meest onderlegde sterren en politici. Ze zijn twee handen op één vette buik. Sterren krijgen extra starpower door zich bij wereldleiders te profileren als morele bakens. En politici weten via starfucking de sympathie van het antipolitieke volk te stelen. Maar winnen wij erbij? Pardon, wint Afrika aan ingrijpende geopolitieke zorg? Niet wezenlijk, neen. Neem Live8 en de beloften die aan Bob en Bono werden gedaan op de G8-top van Gleneagles in 2005. Geldof prees begin deze maand in zijn editoriaal voor The Financial Times Duitsland, Groot-Brittannië en de VS, maar sloeg Berlusconi in de banvloek omdat hij alles aan zijn Italiaanse laars lapte. Was dit Bobs aprilvis? De cijfers zijn namelijk voor elk van de G7-landen vernietigend. Zelfs het jaarlijkse verslag van Bono's ngo DATA (Debt, Aids, Trade in Africa), die intussen samensmolt met ONE, kan zijn verdriet niet verbergen. De bijna 19 miljard euro extra ontwikkelingshulp die er tegen 2010 zou komen, werd al snel gereduceerd tot 16,5 miljard. Drie jaar na Gleneagles is daarvan slechts 2,25 miljard geschonken. En van de belofte dat de officiële ontwikkelingshulp van de G7 tegen 2010 0,56 procent van het bnp zou bedragen (0,7 procent tegen 2015), een al in 2000 vastgelegde Millennium Development Goal, komt niks in huis.

Volgens de OESO was 2008 een recordjaar voor ontwikkelingshulp, maar de organisatie zweeg over de voorlopige bnp-ratio voor de zeven samen: 0,25 procent. Ter vergelijking: de niet-G7-landen van de 22 die bij het DAC (Development Assistance Committee) van de OESO zijn aangesloten, bereiken samen 0, 54procent. Zweden, Noorwegen, Denemarken, Luxemburg en Nederland zijn zelfs al ruim over de 2015-doelstelling van 0,7 procent gegaan.

Neen, de meest competente sterrendiplomatie werkt niet. Laten we dus toch maar onverbiddelijk zijn. "Dit is namelijk uw wereld", schrijft Hyde, "Zorg alstublieft dat u er niet in stikt. Het meest trieste van de zaak is dat u later niet eens zult kunnen aanvoeren dat u in een coma lag. Toekomstige generaties zullen u gewoon medeplichtig achten."

Jo Smets

Hyde beweert dat de integriteit van bekendemensenmissies onvermijdelijk wordt ontmaskerd

Marina Hyde

Celebrity: How Entertainers Took Over The World And Why We Need An Exit Strategy Harvill Secker, 256 p., 13,35 euro

Andrew F. Cooper

Celebrity DiplomacyParadigm Publishers, 160 p., 22,95 euro

Een greep uit Marina Hydes A-lijst van ergerlijke celebrity's

Madonna

De adoptiehandel is voor Hyde neokolonialisme en uitblinker Madge krijgt extra klappen, omdat ze bij de promotie van haar kinderboeken vertelde dat het Water van Kabbala alles geneest, van Guy Ritchies wratten tot kanker. Hyde: "Ik vind dat men haar eigenlijk de cel moet indraaien voor zulke uitspraken."

Tom Cruise

Liefdadigheid als strik voor de media zetten om vervolgens de meest getikte religies en wonderbehandelingen te slijten, ook Cruise kan er wat van. Hij zette tijdens de bluswerken op Ground Zero een scientologytent op waar hij brandweerlui die rook hadden ingeademd een zuiverende preek aanbood.

Sharon Stone

Hyde is onvoorwaardelijke fan van Stone, maar ziet ze na haar geopolitieke meet & greet met Shimon Peres niet echt zitten als Midden-Oostengezant. Sharon: "Ik bewonder u zo hard, mijnheer, daar zijn geen woorden voor. Dat ik hier naast u kan zitten is mijn allergrootste prestatie." En: "Ik zou iedereen kussen voor vrede in het Midden-Oosten."

Geri Halliwell

Hyde: "Kunnen we a.u.b onze beste mensen zetten op moeder- en zuigelingenzorg in de subtropen? Ik wil dat mijn publieke intellectuelen over een analytisch brein beschikken, niet dat ze aan de wereld verkondigen hoeveel hoop ze wel ontwaren in de ogen van kinderen."

Angelina Jolie

Hyde: "Jolie heeft een stuk van de VN-Verklaring van de rechten van de mens op haar hals laten tatoeëren én liet Nambiës grenzen sluiten om haar kind te baren. Ik hoef nooit van mijn leven nog naar haar te luisteren."

n Brad Pitt en Angelina Jolie, kortweg Brangelina, zijn volgens Hyde het voorlopige hoogtepunt in de reeks 'sterren die zich gedragen als absolute monarchen'.

n Ook Tom Cruise als scientologyboegbeeld krijgt een veeg uit de pan.

n Madonna met haar adoptiezoontje David en dochter Lourdes. 'Neokolonialisme', vindt Hyde.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234