Zondag 15/12/2019

Stem van de zwarte woede

Ooit onruststoker in trainingspak, nu de schakel tussen president Obama en de zwarte gemeenschap. Heeft Al Sharpton een matigende invloed, of duikt hij slechts op waar gedoe is?

Na Obama is hij misschien wel Amerika's machtigste zwarte man: Al Sharpton. In deze tijd van hoogspanning lijkt er geen dag voorbij te gaan of de dominee is te zien op een podium naast familieleden van zwarte mannen die zijn gedood door blanke politieagenten. Het hoofd helt iets naar achteren, kin en neus steken omhoog, als bij een Romeinse keizer die het veld met gladiatoren overziet. Zijn ogen kijken niet naar buiten maar naar binnen, naar de geweldenaar die in hem huist en die hij zo intens lief heeft. Hier staat de man die moet helpen van Amerika een nog beter land te maken.

Niemand minder dan Obama zei dat pas ter gelegenheid van Sharptons zestigste verjaardag. Hij liet een felicitatie bezorgen waarin hij de jarige prees om zijn toewijding aan "het vervolmaken van onze unie". Het zijn de deftige woorden die de president altijd gebruikt voor wat anderen minder verhuld omschrijven als het eeuwige gevecht van zwarten tegen hun status van tweederangsburgers. Al Sharpton is nu in deze strijd de onbetwiste aanvoerder.

'Better call Al'

Vandaag leidt hij de Mars naar Washington omdat er volgens hem sprake is van een 'nationale crisis'. In juli nam een blanke politieagent in het New Yorkse Staten Island de 43-jarige Eric Garner zo stevig in de houdgreep dat die overleed. Een maand later schoot een blanke politieman in Ferguson de 18-jarige tiener Michael Brown dood. De slachtoffers waren ongewapend, maar twee grand jury's besloten dat er geen proces kwam. Volgens Sharpton werkt het jurysysteem niet meer en zijn lokale aanklagers bevooroordeeld. De politiek moet dat oplossen. Vandaar de mars naar het Capitool.

Oudere New Yorkse stadsverslaggevers kunnen het niet geloven. De Sharpton die zij kennen van de jaren 80, de onruststoker in trainingspak, is anno 2014 de verbindingsschakel tussen het Witte Huis en de zwarte gemeenschap. Toen er afgelopen zomer rellen uitbraken in Ferguson, hingen Obama's adviseurs meteen bij hem aan de lijn. Better call Al.

Eigenlijk is het een onmogelijk duo: Obama en Sharpton. De een koel, gecontroleerd en afgemeten, de ander emotioneel, ijdel en opgeblazen. Toch gaan ze goed samen. De president geeft de dominee toegang tot de macht en de dominee functioneert voor de president als voelhoorn, bemiddelaar en schild met betrekking tot de zwarte bevolking.

In 2008 stond het campagneteam van verkiezingskandidaat Obama nog gereserveerd tegenover Sharpton. De paniek sloeg toe toen hij met zijn reputatie als zwarte oproerkraaier naar het overwegend blanke Iowa wilde reizen, net voor de cruciale voorverkiezing daar. Obama belde hem en kreeg te horen: "Ik ga niet." Hij is dat nooit vergeten, aldus Sharpton.

Hier begon hun samenwerking. Als president wilde Obama iemand die als contact kon fungeren met de zwarte kiezers. Dat mocht niet Jesse Jackson zijn. Die had ooit gezegd dat Obama's speeches in zwarte kerken zo uit de hoogte waren dat hij zijn 'ballen' wel kon afsnijden. Inderdaad, geen uitspraak waarmee je vrienden maakt. Dus werd het Sharpton. Geregeld is hij te gast op presidentiële party's.

Daarnaast heeft hij elke doordeweekse avond zijn eigen televisieprogramma, PoliticsNation. Hij is daarin de onvermoeibare strijder voor zwarte burgerrechten en sociale rechtvaardigheid. Het is nooit sloom, nooit saai. Eén keer maakte hij een dansje op muziek van James Brown, waarbij hij even dreigde uit de baan om zijn eigen as te vliegen omdat het niet meer zo jonge lichaam de overmoedig geworden geest nog langer weigerde te volgen.

James Brown

In zijn maatpakken is hij een feest voor het oog, met gewaagde kleurencombinaties die niet kunnen, maar hem geweldig staan. Zijn haar draagt hij strak achterover gekamd, stevig in de gel, net als James Brown. Het is zijn eerbetoon aan de soulzanger, die zich over de kleine Sharpton ontfermde nadat zijn vader de benen had genomen.

De dominee komt van ver. Hij werd bekend als volksmenner van 138 kilo die gekleed ging in trainingspakken en was behangen met gouden kettingen. Met opzwepende taal wakkerde hij in het onveilige New York van vroeger raciale spanningen aan. In 1987 beschuldigde hij een aanklager ervan samen met een groep blanke mannen de zwarte tiener Tawana Brawley te hebben verkracht. Het verhaal van het meisje bleek niet waar te zijn. Zwarten die het niet met hem eens waren noemde hij 'gele negers'. Sharpton was een lont constant op zoek naar een kruitvat.

Tegenwoordig denkt hij na voor hij wat zegt. Ook ziet hij er anders uit. Op een dag prikte zijn dochter hem in de buik en vroeg waarom hij zo dik was. "De spotprenten in de roddelpers kon ik hebben, maar dit niet", zei hij later. De man die voor ontbijt, lunch en diner gefrituurde kip at, pakte het grondig aan. Geen maagverkleining, geen dieet, nee, hij stopte min of meer met eten.

Geen vlees meer, voor ontbijt drie crackers met sap, voor lunch een salade met een hardgekookt ei en een banaan, 's avonds alleen wat sap, in het weekend soms een gegrild visje. Het draait om zelfbeheersing, aldus Sharpton. Hij werd een ander mens. Of toch niet? Dik of dun: hij houdt zijn neiging tot exces, ook bij afzweren van excessen. Hij weegt 58 kilo, slechts 1 kilo boven wat medici aanduiden als ondergewicht bij iemand met zijn lengte.

Hij is helemaal De Zaak geworden, de belangrijkste zwarte leider. De oude Al blijft hem achtervolgen, niet alleen bij stadsverslaggevers, hij heeft vijanden links en rechts. De afgelopen maanden werd hij ervan beticht de onrust in Ferguson en New York op te stoken. Overal waar gedoe is, duikt hij op, zeggen zijn critici. Maar er is ook heel veel voor te zeggen dat hij een matigende invloed heeft door de zwarte woede te kanaliseren. Het Witte Huis ziet dat ook zo.

Of het ooit zo ver komt dat hij zich mag hullen in de mantel van Martin Luther King is de vraag. Hoewel Sharpton een heel herkenbare en dwingende wijze van spreken heeft, mist hij de retorische gaven. Bovendien blijft er dat verleden - dat hij minder gemakkelijk kwijtraakt dan de kilo's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234