Dinsdag 13/04/2021

Wetenschap

Steeds minder haaien en roggen zwemmen in onze oceanen

Duiker Ocean Ramsey zwemt naast een vrouwelijke witte haai voor de kust van Hawaï. Beeld AFP
Duiker Ocean Ramsey zwemt naast een vrouwelijke witte haai voor de kust van Hawaï.Beeld AFP

Meer dan driekwart van de haaien en roggen in de oceanen wordt met uitsterven bedreigd. Sinds 1970 zijn hun populaties met 71 procent afgenomen. Dat concludeert een team van internationale onderzoekers op basis van data uit het tijdvak 1970 tot 2018. Zij publiceerden hun bevindingen in het vakblad Nature.

Van de 31 onderzochte soorten haaien en roggen worden er volgens de onderzoekers 24 met uitsterven bedreigd. Het gaat onder meer om de witte haai en de grote blauwe haai. Drie haaiensoorten zijn zo sterk afgenomen dat ze ‘ernstig bedreigd’ zijn. Dat zijn de oceanische witpunthaai, de geschulpte en de grote hamerhaaien.

Dat diverse soorten haaien en roggen zwaar in aantallen achteruit zijn gegaan, was al wel bekend. Maar de onderzoekers menen met hun project het eerste wereldwijde overzicht te hebben gemaakt.

Zij wijzen overbevissing aan als belangrijkste oorzaak van de afname. Met name haaienvinnen gelden onder sommige bevolkingen als delicatesse, reden waarom de vis ook veel illegaal wordt gevangen. De onderzoekers wijzen er onder meer op dat in de afgelopen vijftig jaar het gebruik van zogeheten lange- en beuglijnen in de visserij wereldwijd is verdubbeld. In hun artikel roepen de onderzoekers dan ook regeringen uit de hele wereld op maatregelen te nemen om de visvangst te beperken, om soorten zo voor uitsterven te behoeden.

Twijfel over oude data

Jurgen Batsleer, onderzoeker bij Wageningen Marine Research, onderschrijft in grote lijnen de bevindingen van de onderzoekers en waardeert het dat zij een groot probleem in kaart brengen. Wel plaatst hij kanttekeningen bij de data die de onderzoekers ter beschikking stonden. Zo ziet hij gegevens uit de North East Atlantic nauwelijks terug in de gegevens, terwijl zeeën rond Azië, Midden-Amerika en Zuid-Afrika wel veel terugkeren. In die regionen zijn de dreigingen ook het zwaarst.

Ook plaatst Batsleer wat vraagtekens bij de exactheid van de oudste gegevens. “Zijn de onderzoeksdata uit de jaren zeventig wereldwijd net zo gedetailleerd als die van nu? In westerse landen bestaan veel oude gegevens, tot uit de jaren vijftig toe, maar ik betwijfel of dat wereldwijd ook zo is.” Voorts betreurt Batsleer het dat de laatste twee jaar van het onderzoek niet op concrete gegevens rusten, maar extrapolaties zijn op basis van voorgaande jaren.

null Beeld NATURE/DM
Beeld NATURE/DM

Niettemin onderschrijft hij de waarde en de ernst van het onderzoek. Het onderstreept volgens hem dat haaien en roggen steeds meer in de belangstelling van de wetenschap en beleidsmakers komen, en dat is belangrijk. “Wetenschappers raken er steeds meer van overtuigd dat de rol van roofvissen als deze in ecosystemen cruciaal kan zijn.”

Dat het onderzoek een langere termijn onder de loep neemt, is volgens hem zinvol. “In tegenstelling tot vissoorten als schol en tong planten haaien en roggen zich maar langzaam voort. Daarom zie je effecten van beschermingsmaatregelen pas veel later terug. In de jaren negentig was de afname van haaiensoorten het grootst. Na het wegvallen van visserijactiviteiten vanaf 2000 zie je soorten langzaam weer toenemen in aantal, maar dat heeft wel tien, twintig jaar nodig.”

Vooruitgang in Noordzee

Overbevissing is ook volgens Batsleer een belangrijke oorzaak van de afname. Maar volgens hem kunnen meer factoren meespelen, zoals verzuring van oceaanwater en verlies van habitat. “Het kappen van tropische mangrovebossen, onder meer voor golfbanen en hotelresorts, is funest voor sommige soorten die hun jongen daarin opgroeien.”

Batsleer onderzoekt onder meer de visstand van de Noordzee, en daar is vooruitgang te melden. “De stekelrog, gevlekte rog en blonde rog nemen behoorlijk in aantal toe. Ook de hondshaai en de gevlekte gladde haai neemt in onze contreien toe. Met de doornhaai ging het slecht, maar we verwachten een toename; we zien ze steeds vaker in vangsten terug.”

Daar staat tegenover dat de sterrog sterk achteruitgaat. Batsleer heeft net budget gekregen om twee jaar onderzoek te doen naar de levenscyclus van haaien en roggen in de Noordzee. “Zo hopen we goed beleid te kunnen adviseren om de soorten te beschermen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234