Zondag 27/11/2022

AchtergrondProces aanslagen 22 maart

Start proces aanslagen 22/3: hoe elke loopjongen een uitleg denkt te hebben

De vertrekhal van Brussels Airport na de aanslagen van 22 maart 2016.  Beeld BELGA
De vertrekhal van Brussels Airport na de aanslagen van 22 maart 2016.Beeld BELGA

Dat het voor Salah Abdeslam en co., net als in Parijs, zal uitdraaien op levenslang lijkt nu al vast te staan. Het proces rond de aanslagen van 22 maart wordt vooral een zaak van alles of niets voor de vijf minder bekende verdachten.

Douglas De Coninck

“Ik trek aan mijn bommengordel terwijl we de gijzelaars vasthouden en mijn hoofd rolt in de armen van sjeik Adnani en Abou Ahmed. Mijn lichaam verandert in een vuurbal en ik bereik het paradijs.”

Het is een fragment uit een droom van Khalid El Bakraoui zoals hij die op zondag 20 maart 2016 beschrijft in een tekstbestand in een twee dagen later door de politie in een vuilbak teruggevonden pc. De jongste van de broers El Bakraoui schrijft dat hij over zijn droom heeft verteld aan Abou Ahmed, leider-op-afstand van de terreurcel in de Syrische stad Raqqa, en dat die hem heeft gezegd dat hij “gaat deelnemen aan een actie met een grote draagwijdte en hem het martelaarschap wacht”. De droom is kort beschreven in de 468 pagina’s lange akte van beschuldiging die de rode draad wordt op het proces rond de aanslagen in Zaventem en Brussel.

Verkeerde richting

In die akte is ook een aan bewakingsbeelden in de Brusselse metro onttrokken beeld te zien van Khalid El Bakraoui als hij zich om 8.48 uur in metrostation Pétillon met een zware rugzak voorbij het betaalpoortje wurmt.

De realiteit is stunteliger dan de droom. Op beelden is te zien hoe er discussie ontstaat tussen Khalid en zijn veronderstelde mededader, de Zweedse IS-strijder Osama Krayem. Die draagt een identieke rugzak vol TATP-poeder. Na een korte discussie draait Krayem zich om en verlaat het metrostation. Hij zal in de safehouse in de Kazernelaan 39 in Etterbeek zijn rugzak leegkieperen in het toilet en contact zoeken met een van de twee neergepende gsm-nummers op een papiertje dat later door de speurders wordt teruggevonden in een ander safehouse in Schaarbeek.

Khalid stapt in de metro, maar in de foute richting. Hij gaat richting Hermann-Debroux, ver weg van zijn doelwit: het centrum van Brussel. Hij is al drie stations ver als hij ter hoogte van Beaulieu beseft dat hij fout zit. Hij stapt uit, loopt naar het perron aan de overkant en kiest daar het derde rijtuig van de eerstvolgende metro. “De zak lijkt zwaar”, zegt de akte. “De riemen glijden weg. Hij moet meerdere keren een sprongetje maken om ze opnieuw over zijn schouders te hijsen.”

Aangekomen in station Maalbeek stapt Khalid uit en loopt via het perron terug naar het tweede rijtuig. De explosie volgt om 9.10 uur, ruim een uur nadat Ibrahim El Bakraoui en Najim Lachraaoui zich hebben opgeblazen in de vertrekhal van de luchthaven van Zaventem.

Monsterproces

Osama Krayem is een van de tien beklaagden op wat het langstdurende Belgische assisenproces ooit lijkt te worden en maandag aanvangt met de inleidende zitting. Tenzij de discussie over de glazen boxen leidt tot uitstel, volgt de echte start over vier weken met de jurysamenstelling. Dat zijn 12 burgers en 24 plaatsvervangers die worden geloot uit een totaal van 600 mensen die worden geacht zich op 10 oktober met hun oproepingsbrief te melden in het tot rechtszaal verbouwde vroegere NAVO-hoofdkwartier in Evere.

Het proces zal acht tot negen maanden gaan duren. Nu al wordt gevreesd voor een uitval van juryleden. Op het laatste grote terreurproces met een volksjury, het proces-Nemmouche, vielen er zeven uit en bleven er op het laatst nog twaalf effectieve en vijf plaatsvervangers over. Dat proces, in het Brusselse Justitiepaleis, duurde twee maanden.

De ongewoon strenge veiligheidsmaatregelen in en rond het oude NAVO-hoofdkwartier hebben een half uitgesproken achtergrond. De terreurcel van 22 maart liet wapens en geld achter voor een mogelijke vervolgcel. Bij het doorlezen van de akte proef je het onbehagen daarover. Zo is er ook een verklaring van Osama Krayem, tijdens een van zijn verhoren. “Nu ik het mij herinner: de dag voor de aanslagen heeft Walid (Khalid El Bakraoui, red.) me een envelop overhandigd en me gevraagd die te gaan posten. Ik weet niet meer wat het adres was.”

El Bakraoui liet brieven aan zijn moeder en een testament achter op een pc. Het is totaal onduidelijk wat de bedoeling mag zijn geweest van de brief en voor wie die was bestemd.

Loopjongens

Zit of zat er ergens een vervolgcel klaar? De kans dat daarover tijdens de maandenlange debatten meer duidelijkheid komt, lijkt klein. “De echte daders van de aanslagen hebben zichzelf gedood”, zegt een van de advocaten van de verdediging. “In de beklaagdenbox houden we nu vooral wat loopjongens over.”

Voor verdachten één tot vijf lijkt de uitkomst van dit proces vooraf al vast te staan. Als neef van de broers El Bakraoui wordt de Brusselse Syrië-ganger Ousama Atar (1) door het federaal parket beschouwd als de man achter ‘Abou Ahmed’, die de aanslagen aanstuurde vanuit Raqqa. Het volgt daarmee de overtuiging van justitie in Parijs, waar de in 2017 in Syrië omgekomen Atar als spookverdachte levenslang kreeg.

Dat lijkt in Brussel ook, en opnieuw, de uitkomst te worden voor ‘man het het hoedje’ Mohamed Abrini (2) en Salah Abdeslam (4). Osama Krayem (3) en de Tunesische IS-strijder Sofien Ayari (5) kwamen in Parijs weg met 30 jaar cel. Ook al blies geen van de vier hoofdverdachten zich op en zaten Abrini en Ayari op 22 maart al dagenlang opgesloten in de gevangenis, maakten zij deel uit van de terreurcel en waren zij betrokken bij alle voorbereidingen.

Naast de antwoorden waar de vele honderden nabestaanden of slachtoffers met elk van hun vragen naar snakken, wordt het op het proces vooral uitkijken hoe de volksjury de uitleg van de vijf veronderstelde loopjongens zal beoordelen. Bij de een klinkt die in de akte van beschuldiging al wat overtuigender dan de andere.

Khalid El Bakraoui gaat het metrostation Pétillon binnen, zijn rugzak zit vol springstof.  Beeld rv
Khalid El Bakraoui gaat het metrostation Pétillon binnen, zijn rugzak zit vol springstof.Beeld rv

Asufi El Haddad: ‘Ik was zelf op Zaventem’

“Ik had die ochtend vanaf half zeven zelf dienst op de luchthaven. Ik zag heel veel verwoesting en verdriet. Ik heb in mijn vriendenkring geen mensen die direct of vanop afstand akkoord gaan met IS.”

Brusselaar Asufi El Haddad (37) wordt door het federaal parket beschouwd als de man op wie Najim Lachraaoui doelde in een net voor de aanslagen ingesproken boodschap over “een broer die ons inlichtingen heeft gegeven” over de vertrektijden van Amerikaanse vluchten. El Haddad, die op het proces in Parijs tot 10 jaar cel werd veroordeeld, betwist ook nu alle aanklachten tegen hem. Tegen hem pleiten een usb-stick die bij hem thuis werd aangetroffen met daarop ingesproken boodschappen van de daders en WhatsApp-verkeer met een Nederlander bij wie hij in oktober 2015 op vraag van de El Bakraouis informeerde naar ‘Clio’s’, meer dan waarschijnlijk codetaal voor kalasjnikovs.

Bilal El Makhoukhi: ‘Mijn familie neemt de metro’

“Het is waar, ik heb een fout begaan, er zijn geen excuses. Maar ik wist niets over aanslagen op de metro. Ik ben niet gek, mijn familie neemt de metro.”

Bilal El Makhoukhi (33) is op 16 maart samen met Khalid El Bakraoui zichtbaar op een bewakingsbeeld in het safehouse in Etterbeek. Dat is de dag na de schietpartij in Vorst, wat leidde tot paniek binnen de terreurcel. De Algerijnse IS-strijder Mohamed Belkaïd is gedood, Salah Abdeslam en Sofien Ayari zijn op de vlucht en kunnen elk moment in de armen van de politie lopen. De terroristen voeren de productie van TATP op en besluiten op 22 maart toe te slaan, eerder dan door te gaan met de op hun pc beschreven plannen voor een dubbele ontvoering in “de Wetstraat”, een aanval op Doel 1 of het EK voetbal in Parijs.

Hervé Bayingana Muhirwa: ‘Mijn naam is genereus’

“Ik kende die gasten niet, ze hebben me niks gezegd toen ze bij mij zijn vertrokken. Ik ben van nature genereus, de naam die ik na mijn bekering (tot de islam, red.) aannam betekent ‘genereus’. Ze kwamen iedere keer terug, zeggend dat het de laatste keer was.”

De Rwandees Hervé Bayingana Muhirwa (37), ooit schoolkameraad van kamikaze Najim Lachraaoui, bood Krayem en Abrini op de dag van de aanslagen een onderduikadres aan bij hem thuis in Laken, zoals hij een week daarvoor ook al had gedaan. In zijn verhoren sprak de Rwandees zijn afschuw uit over de aanslagen, maar op zijn pc en tablet trof de politie massa’s IS-propaganda, ook filmpjes van onthoofdingen en het levend verbranden van een Jordaanse piloot. Zijn verweer: “Het is niet omdat ik die video’s bekeek dat ik hetzelfde wou doen.”

Smail Farisi: ‘Ik ben Musclor niet’

“Als je er financieel slecht voorstaat, dan ga je je appartement onderverhuren. Ik had niet te kracht om hen weg te krijgen. Ik heb ingezet wat ik had en dat was vriendelijkheid. Zeker, ik zag hun foto’s op tv, maar ik ben Musclor (ook bekend als het fictief personage He-Man, red) niet. Ik had geen andere oplossing. Het was niet voorzien dat zij zich zouden opblazen.”

Smail Farisi (37) verhuurde vier maanden lang zijn bij het OCMW van Etterbeek gehuurde flatje onder aan Ibrahim El Bakraoui. Al na enkele dagen dook diens broer Khalid er onder. Toen op 16 maart 2016 beelden van de broers in de media verschenen als leden van de IS-terreurcel, liet Smail na de politie te verwittigen. “De stomste beslissing van mijn leven”, liet hij zijn ondervragers optekenen. “Ik heb gereageerd als een kind.” Volgens een rechtspsycholoog heeft Smail een “mentale achterstand in de vorm van een lichte subdebiliteit”.

Ibrahim Farisi: ‘Niks mee te maken’

“Pas tijdens onze arrestatie gaf mijn broer vaag wat uitleg. Hij zei dat het kwam door de aanslagen dat de politie in het appartement was geweest, maar verzekerde me dat hij er niks mee te maken had. Hij zei dat hij er mensen te slapen had gelegd en dat beter niet had gedaan.”

Op 22 maart 2016 ging Ibrahim Farisi (33) met zijn broer de flat in Etterbeek poetsen. Hij verhuisde de volgende dag alle spullen daar, ook de TATP-rugzak van Osama Krayem. Ibrahim houdt vol dat hij dat deed omdat de sleutels moesten worden ingeleverd bij het OCMW. Ibrahim wordt als enige niet vervolgd voor moord, enkel voor “deelname aan activiteiten van een terroristische groep”. Nadat hij vorige week de arrestatie vernam van Smail en anderhalve dag lang dronken door Brussel doolde, gaf hij zich donderdagavond aan bij de politie.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234