Zaterdag 28/11/2020

Staren in stilte

Op het meest afgelegen, bewoonde eiland ter wereld zijn meer vragen dan antwoorden, slaan kompassen op tilt en bepalen reusachtige beelden het feeërieke landschap. Welkom in de wondere wereld van Rapa Nui, Paaseiland.

Ik hap naar adem van de inspanning, maar ook van het fantastische uitzicht. Pffffiew! Tot daar de clichés. Wat nu volgt, is zo anders, zo bijzonder, dat clichés hier niet meer op hun plaats zijn.

Het begint allemaal met een van die wandeltochten waarbij je niet weet waar eerst te kijken. Links de Stille Oceaan, diepblauw en bijna zonder einde - het eerste stukje bewoonde wereld ligt op 5,5 uur vliegen. Achter ons niks dan ongerept, glooiend landschap getekend door mysterieuze symbolen, zwarte silhouetten die afsteken tegen de helderblauwe lucht. Voor ons, de rand van de Rano Kau-vulkaan, een van de must sees voor wie Rapa Nui intens wil ervaren. Deze hike voert ons langs de uitgedoofde vulkaan in het zuidwesten van het Paaseiland dat deel uitmaakt van het Rapa Nui National Park, een werelderfgoedsite.

"Wist je dat de krater bijna anderhalve kilometer breed is?", fluistert onze gids. Ze maakt met haar zongebruinde arm een grote beweging en gooit haar pikdonker, lang en glanzend haar naar achter. "Ik doe deze tocht bijna elke week, maar telkens opnieuw ben ik verbaasd hoe machtig deze plek is."

Een deel van de helling van de krater duikt de oceaan in terwijl binnenin een echt microklimaat heerst. Vijgen en wijnstokken, grassen en mossen groeien hier in groten getale. In de oceaan, vlak naast de krater, liggen de drie andere, onbewoonde Paaseilanden: Motu Nui, Motu Iti en Motu Kau Kau. Het volgende stuk land ligt op 2.075 kilometer verder naar het westen, de Pitcairn-eilanden.

Op de lip van de krater van de Rano Kau bevindt zich het dorp Orongo waar 53 huizen ingenieus en diep in de grond werden gebouwd, beschermd tegen de extreme elementen waar een eiland, verloren in de Pacific, regelmatig mee te maken krijgt. Tot halverwege de 19de eeuw was dit het centrum van de vogelmancultus: elk jaar werd er een race georganiseerd om het eerste manutara-ei (bonte stern) van het eilandje Motu Nui naar Orongo terug te krijgen. De winnaar kreeg de titel van Tangata manu, oftewel de vogelman. Rapa Nui is één grote brok mysterie, het ultieme enigma.

Geen plankton

Bijna elke steen, elke site op Rapa Nui heeft een symbolische betekenis. Wat dacht je van meer dan 26.000 archeologische sites op amper 160 km2 land! De bewoners (Rapanui) zijn maar met 4.400, van wie 60 procent afstamt van de originele Polynesische inwoners.

Ooit was dit anders. Toen de eilanden in 1722 door Nederlandse avonturiers werden ontdekt, woonden er tussen de 10.000 en 20.000 Rapanui. Tot een Franse missionaris in 1867 niet alleen het christendom maar ook tuberculose naar hier bracht, en er zo voor zorgde dat bijna de hele bevolking werd uitgeroeid.

Tegenwoordig telt het eiland maar één stad, of liever gezegd dorp. In Hanga Roa vind je vooral winkeltjes, restaurants, bars, een supermarkt, een museum en enkele shops met ambachtelijke producten. De beste tijd om veel Rapanui samen te zien, is op zondagochtend, wanneer er een kerkdienst is en veel locals, van jong met skateboard tot oud, grijs en wijs, hier samenkomen om te zingen en te bidden. Spring zeker eens binnen, de muziek en de sfeer is aanstekelijk en op en top Polynesisch.

Waar ook veel volk op afkomt, zijn de muzikale avonden en bars waar vooral de jonge generatie Rapanui gek op is. De mannen dansen dan, meestal met ontblote torso en versierd met intense tatoeages op opzwepende muziek terwijl de frêle en vaak bloedmooie vrouwen zich al heupwiegend en met bloemen in het lange, pikzwarte haar laten verleiden op de dansvloer. Het stadje heeft ook een kleine haven voor de houten vissersboten. Het water rond het eiland is zo helder dat je bijna 60 meter diep kunt kijken. Dat komt omdat er geen plankton in het water zit dat het water troebel maakt. Er is hier geen industrie, geen grote visvangst. Naast het haventje zie je bij grotere golven de jonge Rapanui op hun surfplank. Op de rotsen, wat verder af, spot je soms de oudere dames die de visvangst aan het schoonmaken zijn. Eenvoud siert nog op dit eiland.

Wilde paarden

We verblijven in de Posada de Mike Rapu, een stijlvol hotel dat in 2007 opende en uitkijkt over het groen van het eiland met daarachter de zee. De lodge, op vijftien minuten van het stadje rijden, draagt de naam van Mike Rapu die het land waarop het hotel is gebouwd bezit en ook een duikshop in het haventje runt. Enkel Rapanui mogen land bezitten of kopen, dus was het Chileense outdoorbedrijf Explora verplicht om met een native in zee te gaan.

Explora (de onderneming heeft andere dromerige lodges in de Atacama-woestijn en Chileens Patagonië) houdt van afgelegen en bijzondere locaties. Luxe vertaalt zich in deze lodge in all-inclusive gourmetmaaltijden en wijnen (en de bekende Pisco Sour-cocktail aan de bar), een waaier aan activiteiten met jonge, lokale gidsen en de vrijheid om te doen en laten wat je wilt. Ook het design van de lodge is opmerkelijk: de Chileense architect José Cruz Ovalle won diverse prijzen voor het speciale design waardoor het hotel bijna compleet in de natuur verdwijnt. Laag gebouwd en met gebruik van enkel lokale materialen. Elke kamer kijkt via enorme ramen uit over de natuur, en wie geluk heeft, ziet wilde paarden voorbijkomen. De architectuur mocht deze keer niet de protagonist zijn. Op Rapa Nui zijn het andere dingen die de aandacht moeten trekken, zoals de beroemde moaibeelden en de archeologische sites.

Vijftien op een rij

Excursies met Explora brengen je bijvoorbeeld naar Rano Raraku, de 500 jaar oude steengroeve waaruit alle moai werden gekapt. De groene kraterwandenzijn bezaaid met bijna 400 moai, sommige onafgewerkt, andere kapot, sommige met het hoofd naar beneden, anderen al starend naar de hemel. Ook mooi om te bezoeken is de krater zelf van de Rano Raraku, waar een zoetwatermeer voor drinkwater zorgt voor de duizenden halfwilde paarden die op het eiland rondlopen. "Ze zijn van niemand en van iedereen", beweert onze gids Tito wanneer een stoere Rapanui zonder zadel voorbijrijdt en naar ons wuift.

Wat verder ligt een van de meest legendarische sites van het eiland. Tongariki, een plek nabij de steengroeve waar vijftien moai naast elkaar staan, met de rug naar de oceaan gekeerd. Een archeoloog kon een Japans constructiebedrijf in 1992 overtuigen om de omgevallen standbeelden terug op hun plaats te zetten zodat nu iedereen deze 15-op-een-rij kan bewonderen. Liefst vroeg, bij zonsopgang, wanneer de zon tussen en achter de standbeelden vanuit de oceaan opduikt.

Andere belangrijke sites zijn Ahu Akivi waar zeven moai naar de oceaan en de ondergaande zon kijken. Ahu Ature Huki bevindt zich op het mooie Anakena-strand waar de eerste moai recht werden gezet tijdens Thor Heyerdahls expeditie in 1956. De Explore Lodge zorgt voor alle excursies, van stevige hikes langs lange stukken onherbergzame kust of door eindeloze graslanden en langs lege stranden tot uitstapjes met een lokale visser (die zijn vangst doodt door er met de tanden in te bijten, nog meer tradities). Vaak passeer je al wandelend rustige plaatsen met platforms waar moai staan of liggen. Geen toerist te bespeuren.

Theorieën en mysteries

Natuurlijk blijft het grote mysterie hoe die 900 standbeelden van in de steengroeve tot op hun plaats geraakten, vaak tientallen kilometers verderop. De grootste moai is liefst 20 meter hoog. Hoe kon een cultuur met zo weinig gereedschap en materiaal dit voor elkaar krijgen? Waarom zijn er zo veel kapot en verwoest? En waarvoor dienden ze? Er zijn veel theorieën en wie de Paaseilanden bezoekt, krijgt ze allemaal te horen. Om een lang en magisch verhaal kort te maken: de standbeelden werden gebouwd om de overgrootvaders te eren zodat die over het eiland konden waken. Daarom kijken ze allemaal weg van de zee, naar het eiland. Alle moai werden uitgegraven in de vulkanische steengroeve door middel van gereedschap uit steen. Op een gegeven moment stopte de productie van moai. Theorieën beweren dat het door een stammenoorlog kwam of door de komst van de Europeanen en de vele ziekten die ze meebrachten. Er is ook een theorie dat het ecosysteem in elkaar stortte doordat de Rapanui alle bomen hadden gebruikt voor het vervoeren of bouwen van de moai. Het eiland veranderde zo al snel in een onvruchtbare vlakte. Zonder hout konden ook geen kano's meer worden gebouwd. En geen kano's, geen vis. De omgevallen moai zijn misschien het resultaat van revoluties, door het weer of simpelweg werden ze gebroken tijdens het transport.

Magnetische kei

Hoe dan ook, de eerste keer dat een bezoeker een stel moai ziet, doet het toch iets. De standbeelden intimideren, charmeren, doen bijna iedereen stil worden. Zelfs de luidruchtige Amerikaan naast ons. Dat er zo weinig bekend is over de moai, maakt hun staren in stilte nog unieker. Tegenwoordig zijn de moai meer dan alleen maar iconen van een eeuwenoude cultuur die in compleet isolement leefde. Elke reiziger kan hier nu naartoe. Een vlot bouwen, Thor Heyerdahl-stijl, om hier voorbij te dobberen, hoeft vandaag niet meer. Op 5,5 uur vliegen vanuit Zuid-Amerika sta je hier.

Ook een excursie die je niet mag missen, is die naar de reuzenkei Te Pito Henua, 'de navel van de wereld'. De Rapanui geloven dat de steen 'mana' of magische krachten bezit. Om dit aan te tonen, houdt gids Tito boven de ronde steen een kompas die onmiddellijk op tilt slaat. Bijgeloof maakt hier deel uit van het dagelijkse leven. Wanneer iemand sterft, wordt gezegd dat er een fikse regenbui of zelfs een storm over Rapa Nui zal passeren.

Iedereen op het eiland neemt de bovennatuurlijke of natuurlijke krachten serieus. Zo komen we op de originele naam van Rapa Nui terug: Te Pito te Henua, 'de navel van de wereld'. Waarom het eiland lang geleden zo heette, blijft een vraagteken. Eentje van de zo vele. Vraag je een local hoe het precies zit, dan krijg je al snel een repliek, vaak met een mysterieus lachje. "Niemand weet hier de waarheid. We kunnen onze eigen antwoorden kiezen. Waar kun je dat tegenwoordig nog in de wereld?"

Het mysterie van de moai

De locals beweren dat het 'mana' is, magie, die de moai van de steengroeven tot aan de rand van de oceaan kreeg. Wie de Paaseilanden bezoekt, zal weinig moeite hebben om dit te geloven. Waarom moeilijke theorieën aanhoren als je je gewoon aan de magie van dit eiland kunt overleveren? Meer dan zestig jaar lang bogen wetenschappers zich over het mysterie. De grootstestaande moai is 10 meter hoog en weegt 80.000 kilo (de grootste niet-afgewerkte zou 20 meter hoog zijn geworden). Vorig jaar publiceerde National Geographic een nieuwe theorie: de Amerikaanse archeoloog Terry Hunt en de antropoloog Carl P. Lipo beweren dat de beelden van de steengroeve tot aan hun finale standplaats 'wandelden'. Niet dankzij de mana, maar via het gebruik van koorden en mankracht. Om de theorie kracht bij te zetten, testten ze de techniek ter plekke uit. Drie groepen van Rapanui zorgden ervoor dat het beeld inderdaad tot beweging kwam.

De mooiste stranden

Kun je de stranden op de Paaseilanden vergelijken met die van Bora Bora, Tahiti of Hawaï? Ja. Oké, er zijn geen luxebungalows of villa's die boven een diepblauwe lagune bengelen en de zee is hier niet altijd zwembadwarm, maar de stranden van Rapa Nui hebben andere voordelen. Tijdens onze winter, van december tot maart, zijn de idyllische stranden van Anakena en Ovahe op hun mooist en is het water warm. De grootste aantrekkingskracht hier is dat de spierwitte, fijne koraalzandstranden zo rustig zijn. In de voormiddag is er geen kat te bespeuren, op enkele indrukwekkende moaibeelden na. In de namiddag zakken wat locals af en vindt de occasionele toerist zijn weg naar het strand. De Rapanui houden van surfen en alles wat met de zee te maken heeft. Er hangt altijd een gemoedelijk en vriendelijk sfeertje.

Het fijne aan een strand zoals Anakena is dat het niet alleen perfect is om te zwemmen en te zonnebaden, maar dat het ook geschiedkundig interessant blijkt. Het strand werd in de vorige eeuw een aantal malen archeologisch onderzocht. Opzoekingen gaven aan dat hier rond 1200 reeds menselijke nederzettingen waren. Wie ooit de film Rapa Nui zag, herkent dit strand vast. Anakena diende als locatie voor deze film die in 1994 door Kevin Costner geproduceerd werd.

Ovahe, ten oosten van Anakena, is iets rustiger en er staan geen moai. Het witte zandstrand wordt omringd door hoge kliffen waar vaak paarden op de uitkijk staan, met de manen in de wind en blik over de grote Pacific. Bijna even onwerkelijk als de moai van Rapa Nui.

PRAKTISCH

Wij reisden met de Belgische reisorganisatie Latin Tours. De Paaseilanden zijn perfect te combineren met een rondreis in Chili of Peru dankzij de recht- streekse vluchten met LAN Airlines vanuit Santiago de Chile naar Rapa Nui. De vlucht duurt in beide gevallen ongeveer 5,5 uur en vaak zijn er interessante promoties om naar de Paaseilanden te vliegen. www.latintours.be, +32 51 708 173 info@latintours.be

Aanrader is het huren van een auto of scooter om het eiland te verkennen. De wegen liggen er goed bij en het is rustig rijden. Wel uitkijken voor de wilde paarden die nu en dan op de weg staan. De beste periode om naar hier te reizen, is tussen oktober en april, wanneer het warmer en droger is. Er is een constante bries zodat het meestal niet vochtig is op het eiland. Je kunt er met US dollars of Chileense peso's betalen. In de grotere hotels kun je ook met kredietkaarten terecht.

Op het eiland vind je een beperkt maar divers aanbod van logies, van eenvoudige gastenverblijven in het stadje tot meer comfortabele opties. Wij verbleven in het gerenommeerde hotel La Posada de Mike Rapu. Hier verblijf je in een all-informule, transfers, logies, maaltijden, alle drankjes en excursies zijn inbegrepen, vanaf 2.480 euro per persoon voor drie nachten. Niet goedkoop, wel de moeite waard. www.explora.com/ explora-rapa-nui

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234