Zaterdag 04/12/2021

Stapelbedden en spraakstoornissen

Joke van Leeuwen en Bart Moeyaert, geletterde mensen met talent voor cabaret

Vzw 'Behoud de Begeerte' is afgestapt van de grote, jaarlijkse literaire evenementen en organiseert nu het hele jaar door her en der in Vlaanderen literaire tournees. Saint Amour is er een van, Geletterde Mensen een andere. Momenteel zijn die 'geletterde mensen' twee groten onder de hedendaagse jeugdliteratoren: de Vlaming Bart Moeyaert en de Nederlandse Joke van Leeuwen. Ze weten het publiek twee uur lang te onderhouden, zowel met oud als met nieuw materiaal.

Bart Moeyaert stapt zelfverzekerd het podium op om kort en pittig de geschiedenis van zijn grootouders en ouders te vertellen. Laconiek en vlotjes vraagt hij het publiek zich te verplaatsen in de tijd en te luisteren naar het verhaal van zijn ouders. Zijn moeder (14 jaar) is de beklagenswaardige dochter van de hoofddienstmeid in een chic kasteel, in een tijd waarin steeds een grijze wolk boven de hoofden hangt, waarop het woord oorlog geschreven staat. Moeyaert vertelt aandoenlijk hoe vader en moeder elkaar leerden kennen en hoe er zeven kinderen kwamen. Dat hijzelf de zevende zoon was, en dat zijn ouders toen zagen dat ze er echt mee moesten ophouden. Grappend over stapelbedden, voorbehoedmiddelen, kinderkamers en geluksgetallen beweegt Moeyaert zich over het podium als een rasecht cabaretier. Als je niet heel goed kijkt, lijkt het alsof hij heel zijn leven niets anders gedaan heeft.

Dan komt Joke van Leeuwen aan de beurt. Van haar weten we dat ze in een vorig leven wél cabaretière was. Ze geeft ook een handvol memoires weg: haar jeugdjaren in Brussel (dat toen nog heel erg Bruxelles was: mijn moeder ging eens naar buiten om een maillot te kopen en ze kwam terug met een badpak!). Bekkentrekkend doet ze voor hoe ze het woord chien toen maar met de grootste moeite kon uitspreken.

Zo lossen Moeyaert en Van Leeuwen elkaar voortdurend af, nu eens met wat gekunstelde overgangen, dan weer stapt de ene gewoon de coulissen in en komt de ander met weer nieuwe verhalen op. Vorig jaar waren beide auteurs genomineerd voor De Gouden Uil, de belangrijkste prijs voor jeugdliteratuur in Vlaanderen en Nederland. Joke van Leeuwen haalde die prijs toen op het nippertje binnen met Iep!, een op de lachspieren werkend relaas over een vogelachtig wezentje dat geadopteerd wordt door een echtpaar dat misschien al even wereldvreemd is. Niemand mag ontdekken dat Viegeltje eigenlijk vleugeltjes heeft waar armen horen te zitten en dat het de grootste moeite heeft om de 'a' uit te spreken. Joke van Leeuwen kon natuurlijk niet nalaten hieruit een stukje te brengen.

Beide auteurs hebben ervoor gekozen hun literaire verdiensten nu eens zonder, dan weer met boek in de hand te brengen. Ik kwam tot de conclusie dat ik hun boeken toch liever lees dan ze te horen voorlezen. Ook al leest de schrijfster verdienstelijk, toch stoort dat boek in de handen. Het stukje dat Van Leeuwen voorleest uit Iep!, bijvoorbeeld, boet aan koddigheid en lichtheid in. Ik mis de fantastische illustraties bij Iep! en Bobbel van de hand van Joke van Leeuwen zelf. Als de schrijfster haar boek echter in de coulissen laat en haar schrijfsels als het ware komt 'spelen', maakt ze er met uitgelaten gestes 'live' illustraties bij.

Dat geldt voor Bart Moeyaert evenzeer. Hoewel ik van het lezen van zijn boek Blote Handen genoten heb, kon zijn lezing de aandacht niet vasthouden. Naar het einde toe leest hij een citaat uit Mansoor, genomineerd voor De Gouden Uil in '96 en een absolute aanrader. Moeyaert wilde de verveling die twee jongens drijft tot gevaarlijke pesterijen in zijn stem leggen maar doet met die lijzige, gekunstelde tongval afbreuk aan de soberheid van het geschreven verhaal.

Komt het door de stoeltjes achteraan op het podium waar ze dan steevast op plaatsnemen? Het lijkt maar een kleine stap, die van het lezen uit een boek naar het spelen op de rand van het podium, maar blijkt dat beide auteurs zich plots ontpoppen als niet onaardige acteurs. Samen doen ze dat bijvoorbeeld met 'Diehier en Diedaar', een grappige dialoog van Joke van Leeuwen, waar ze een billenkletser van maakt door haar Nederlandse accent om te ruilen voor een onbestaande variant van het Vlaams. Bart Moeyaert grijpt zijn kans om een parodie op te zetten van een omhooggevallen Hollander. Wat later vertelt Joke van Leeuwen heel vlot en ontspannen een hilarisch sprookje over drie broers die na een hevig onweer hun woorden kwijtraken.

Taal en woorden zijn een rode draad door de verhalen van deze 'geletterde mensen'. Symbool daarvoor is de letter a die steeds opnieuw terugkomt. Joke van Leeuwen sluit, met assistentie van Bart Moeyaert, het programma af met haar eerste liedtekst, getiteld 'A'. Moeyaert deelt met de nodige schwung de tekst uit en nodigt het publiek uit mee te zingen. Van Leeuwen zet het a-liedje in, en krijgt al snel bijval van een enthousiast publiek. Ten slotte krijgt ze ook de grootste scepticus op de hand wanneer ze een al te gek muziekinstrument bovenhaalt.

Caroline Deutman is de derde, tot nu toe verzwegen medespeler in deze editie van 'Geletterde Mensen'. Zij is een sympathieke, gedreven pianiste die liedjes begeleidt en stemmingen versterkt. Volgens het foldertje is zij 'koppelteken en gedachtestreepjes' van het publiek. Beter zou ik het zelf niet kunnen verwoorden.

Belle Kuijken

Joke van Leeuwen en Bart Moeyaert zijn nog acht keer te zien in Vlaanderen: 5 februari (De Velinx, Tongeren), 6 februari (Theaterteater, Mechelen), 11 februari (C.C. Genk), 13 februari (De Lijsterbes, Kraainem), 25 februari (De Kopergieterij, Gent), 1 maart (De Warande, Turnhout), 8 maart (De Werf, Aalst), 22 maart (C.C. Berchem).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234