Zaterdag 18/01/2020

Stap eens in een Bruegel

Met Unseen Masterpieces willen Google en de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België bezoekers op een digitale manier laten kennismaken met Pieter Bruegels oog voor detail. Al doet de virtuele realiteit je tegelijk ook hunkeren naar de authentieke museumervaring.

Het was toen hij in 2010 een ultrahoge resolutie van Pieter Bruegels De oogst onder ogen kreeg, dat Amit Sood waarlijk onder de indruk was van het detail dat de Brabantse kunstschilder in zijn werk legde. Sindsdien is de man directeur van het Google Cultural Institute (GCI), dat kunstwerken in hoge resolutie oplaadt en online toegankelijk maakt. "Miljoenen, zelfs miljarden mensen kunnen die kunstwerken nooit in het echt bekijken", aldus Sood. "Maar via Google Cultural Institute krijgen ook zij toegang tot het werk van Bruegel."

Inmiddels werkt het GCI met meer dan duizend musea uit zeventig landen samen, maar een van de eersten om op de digitale kar te springen, waren de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België (KMSKB). Het is dus niet toevallig in Brussel dat de eerste virtuele tentoonstellingen te zien zijn. En het is niet toevallig Pieter Bruegel (de Oude) die het onderwerp is van die tentoonstellingen.

Van barsten tot ogen

Bruegel: Unseen Masterpieces wil bezoekers van héél dichtbij laten kennismaken met twaalf kunstwerken van Pieter Bruegel, uit acht verschillende musea - waaronder het Metropolitan in New York, Boijmans van Beuningen in Rotterdam en de Gemäldegalerie in Berlijn. Die werken zijn niet helemaal getransporteerd naar Brussel - sommige hangen al een eeuw aan dezelfde muur - maar zijn digitaal bekijkbaar, in bijzonder hoge resolutie. Niet alleen barsten in de verf, maar ook het aantal ogen op de dobbelstenen in Nederlandse spreekwoorden worden zo haarfijn weergegeven.

Dat is ontegensprekelijk een meerwaarde voor wie geïntrigeerd is door de drukke, feilloos gecomponeerde en zorgvuldig gedetailleerde schilderijen van Bruegel. Wat voorheen een vage figuur op de achtergrond was, wordt op een van de negen schermen die doorheen de KMSKB staan plots een nieuwe hoofdrolspeler. "Je vraagt je bijna af of hij zelf wist dat zijn werk 450 jaar later gedigitaliseerd zou worden", zoals Sood stelt.

Maar de werken die daar te bezichtigen zijn, vind je evengoed op de site van GCI. Op een kleiner scherm misschien, maar in dezelfde resolutie. En de info die je erbij krijgt - tekstjes over het leven van Bruegel, over zijn invloeden, over zijn verhuis van Antwerpen naar Brussel - staan ook online of in de gemiddelde museumbrochure. Dat alleen de drie schilderijen uit de collectie van het KMSKB ook in het echt te bewonderen zijn, geeft de indruk dat de meeste van deze interactive stations nogal verloren staan. En dat de doorsnee museumgids nog niet helemaal vertrouwd is met touchscreens en swipen, versterkt die indruk alleen maar.

"Het is een aanvulling van de museumervaring, geen vervanging", klinkt het. Maar is dit dan de manier waarop digitale technologie "een transformatie of zelfs een revolutie in de museumervaring zal betekenen", zoals KMSKB-directeur Michel Draguet beweert?

Wat dichter in de buurt komt, is de Bruegel Box, een ruimte waarin je virtueel naar een toonzaal in Boedapest of Berlijn verhuist. Het belerende toontje van de voice-over bezorgt je misschien flashbacks naar schooluitstappen, maar de manier waarop één uitgelicht schilderij de hele ruimte vult en je je als bezoeker letterlijk omgeven voelt door Bruegels oeuvre, is wel indrukwekkend. De prediking van Johannes de Doper is een werk waarin veel meer verborgen zit dan een bijbels tafereeltje, de Bruegel Box dwingt je om verder te kijken.

Maar hét snoepje van Unseen Masterpieces wordt voor het einde gehouden. Met een Google Cardboard kun je vrijwel letterlijk in De val der opstandige engelen stappen. Het boschiaanse schilderij is sowieso een van de pronkstukken van het KMSKB en van Bruegel zelf, en komt hier tot leven. Een kort filmpje leidt je door de belangrijkste details van de compositie, stelt je voor aan de meest bizarre figuren (denk: een hagedisachtige demon die in zijn eigen kuit bijt) en neemt je mee in de actie: je ziet aartsengel Michaël bijna live Lucifer naar de onderwereld hakken.

Knagend verlangen

Zo slaagt Unseen Masterpieces er wel degelijk in om de verborgen details van Bruegels meesterschap duidelijk te maken. Maar alle digitale snufjes ten spijt, blijft er het knagende verlangen naar de ervaring om dat meesterschap ook zelf, echt, van dichtbij, te kunnen bekijken, en bijna te kunnen voelen. Iets wat Sood overigens ook erkent. "Een kunstwerk zelf in je kunnen opnemen, zal altijd een betere ervaring blijven dan de digitale versie te bekijken." Waarvan akte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234