Maandag 01/03/2021

standpunt

Alweer blijkt de steile opkomst van een rechts-populistische beweging vooraf compleet onderschat te zijn. Dit type politici trekt een kiespubliek aan dat voorheen politiek afgehaakt was en dat wantrouwig staat tegenover het establishment van wie het zich economisch of cultureel de dupe voelt. Burgers, kortom, die moeilijk te peilen vallen.

Dat weten we en dat zou inmiddels tot enige bescheidenheid mogen nopen. Toch is het alweer een verrassing dat de wereld vanaf volgend jaar met president Donald Trump opgescheept zit. Dan is een streep mediakritiek op zijn plaats. Het zal niet van een kleine Vlaamse krant afhangen, maar zou dit geen goed moment zijn voor nieuwsredacties wereldwijd om af te kicken van die collectieve verslaving aan onbetrouwbare opiniepeilingen?

Tegen de inner circle

Bon. 'President Trump' dus. Het is toch nog even wennen. Want ook als je al die foute voorspellingen tussen haakjes zet, blijft de zege van Donald Trump een verrassing.

Op geen enkel moment in de campagne heeft meneer Trump getoond dat hij geschikt is voor het belangrijkste politieke mandaat ter wereld. Hij heeft vrouwen vernederd (en erger), oorlogsveteranen en krijgsgevangenen belachelijk gemaakt, zijn eigen partijgenoten beledigd en zowat elke niet-blanke bevolkingsgroep racistisch bejegend. Zijn persoonlijke vermogensopbouw is op zijn minst fiscaal betwistbaar. Zijn beleidsvoorstellen zijn onrealistisch, tegenstrijdig en riskant.

Maar Donald Trump is wel president en dat hebben we te respecteren. Trump heeft één grote kwaliteit uitgebuit: de zwakte van zijn tegenstrever, Hillary Clinton. Als je het Witte Huis verliest aan iemand als Trump, dan ben je zelf een zéér slechte kandidaat. Hillary Clinton heeft niet verloren omdat ze een vrouw is, maar omdat ze te verkleefd is met de traditionele inner circle-politiek waar een groot deel van de rest van het land de buik van vol heeft.

Noem het een geval van slechte timing. De Democratische Partij heeft de enige kandidaat genomineerd tegen wie Trump kon winnen. (En omgekeerd hebben de Republikeinen de enige kandidaat gekozen tegen wie Hillary Clinton had kunnen winnen. Het resultaat was de platvloerse campagne die we gekend hebben.)

Paradoxale verlamming

Hoe zijn we hier verzeild geraakt? In een zwaarmoedig essay op zijn nieuwssite Vox.com stelde analist Ezra Klein al vóór deze disruptieve verkiezingsdag vast dat het Amerikaanse politieke systeem vastzit in een verlammende paradox. Enerzijds staan de klassieke partijen, zoals de Republikeinse nu, te zwak om populistische bewegingen af te remmen of in te kapselen. Anderzijds is de wederzijdse afkeer tussen de twee grote blokken zo immens dat partij-aanhang nog liever zo'n dubieuze kandidaat van eigen kleur verkiest dan de gematigde concurrent.

Daarbij komt, schrijft Klein, dat de traditionele 'bemiddelaars' tussen politieke elite en publiek - middenveld, media, bekende spraakmakers - veel van hun gezag verloren hebben. Trump heeft het gehaald tegen Buffett, Beyoncé en The New York Times in. Fox News, Twitter en Breitbart volstaan om een kandidaat verkozen te krijgen die nog moet bewijzen dat hij de rechtsstatelijke sokkel onder de Amerikaanse republiek niet zal wegslaan - bewust of per ongeluk.

Er kan nog lang geanalyseerd worden over hoe een misogyne, xenofobe demagoog de zege heeft kunnen binnenhalen, tegen alle demografische logica in. Progressieven moeten evenwel niet kwaad zijn op de winnaar, ze moeten hun woede richten op de tegenkandidate, die hun zaak zo glorieus verknoeid heeft. Donald Trump wint de verkiezingen met minder voorkeurstemmen dan Mitt Romney ze vier jaar geleden verloor. Het verschil is dat de Democraten met miljoenen tegelijk thuis gebleven zijn, met name in de industriestaten. Het kosmopolitische gejammer over de noodlottige godendeemstering genaamd Trump mag stoppen. Het is team-Hillary dat gefaald heeft.

Debat na debat heeft Trump verkwanseld voor een miljoenenpubliek, doelgroep na doelgroep beledigd. Toch vond een meerderheid dat niet ernstig genoeg om een andere keuze te overwegen. Allemaal racisten? Was het maar zo simpel.

Doe maar, rattenvanger

Met Bernie Sanders had de Democratische Partij haar wake-upcall al gehad. Ze heeft besloten er niks mee te doen. Als je tegenover een muur van anti-elitarisme staat, en je zet het in de eindsprint op een dansje met superrijke poproyals als Beyoncé en Jennifer Lopez, dan heb je een paar memo's gemist.

Te lankmoedig is team-Clinton er, zoals velen, van uitgegaan dat Trump zichzelf wel knock-out zou slaan. Clinton vond het bijvoorbeeld niet nodig om te gaan campagne voeren in staten met veel blanke lagere middenklassers, zoals Wisconsin. Het is precies in die 'veilige' noordelijke staten dat haar brandmuur genadeloos verbrijzeld is.

De Amerikaanse kiezers stonden voor het dilemma tussen een kandidaat die ze niet vertrouwen (Clinton) en een kandidaat die ze niet kunnen voorspellen (Trump). Een electorale meerderheid heeft voor de sprong in het diepe gekozen. Welja, velen hebben zich laten vangen door de rattenvanger. Maar dat kon enkel omdat de andere kant hen heeft laten lopen.

Bruggenbouwer?

En nu? We kunnen hopen dat 'president' Trump plots de taal zal spreken die hij als kandidaat immer onmachtig is gebleven: die van de verzoening. Zijn overwinningsspeech sloeg alvast een 'presidentiële' toon aan. Scepsis blijft gewettigd. Trump als bruggenbouwer? Volgens onze informatie ging hij een muur bouwen.

Wat kunnen we nog hopen? Dat de trage molens van Washington Trump zullen behoeden voor al te explosieve plannen. De druk zal groot zijn om meteen minstens een deel ervan uit te voeren. Maar ook al blijken die gevaarlijke beloftes loos te zijn, dan nog kun je er niet om heen dat een incompetent persoon geroepen is tot het machtigste politieke ambt ter wereld.

En ook als die muur op de grens met Mexico er niet meteen komt en moslims met rust gelaten worden, zal deze president met deze Republikeinse meerderheid in Huis en Senaat alle kans hebben om een algemene ziekteverzekering weer af te schaffen, of via een herschikt Hooggerechtshof abortus buiten de wet te stellen en de fiscale ongelijkheid nog op te drijven. Onder meer. Dan kun je niet zeggen: ach, wat maakt het uit.

Zeker is alleen dat de Verenigde Staten en de wereld een onzekere tijd tegemoet gaan. We gaan ons niet vervelen. In internationale politiek is dat niet altijd een gunstig vooruitzicht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234