Donderdag 24/09/2020

standpunt

In de zeer vroege ochtend van 31 juli 1917 wordt het startsein gegeven voor de Derde Slag bij Ieper. Geallieerde Britse troepen, met steun uit andere delen van het Gemenebest, bestoken de Duitse linies in een boog rond Ieper.

Het offensief wordt een grandioze mislukking. De slag bij Passendale sleept meer dan drie maanden aan, laat naar schatting een half miljoen (!) soldaten dood of gewond achter op het door modder verzopen slagveld. Al dat bloedvergieten levert een terreinwinst op van amper 8 kilometer - die een half jaar later ook gewoon weer verloren gaan bij een tegenoffensief.

De West-Vlaamse plaatsnaam Passendale is sindsdien wereldwijd synoniem geworden voor de cynische zinloosheid van de 'totale oorlog'. Dat de beruchte veldslag nu exact honderd jaar geleden aanving, leidt bijgevolg tot grootse herdenkingen in en om Ieper. Niemand kan er wat op tegen hebben dat eer betoond wordt aan de nagedachtenis van de honderdduizenden jonge levens die zo zinloos verspild zijn.

Toch wringt er wat. De grens tussen herdenking en viering is subtiel. Ook al gaat het officieel om een eerbetoon aan de slachtoffers, dit soort pompeus vlagvertoon, met zang, dans en een streepje poëzie, bevestigt toch vooral de orde die het bloedvergieten mogelijk maakte. Onder het goedkeurend oog van koning en kroonprins krijgt 'voor het vaderland sterven' zo toch weer iets glorieus.

In eigentijdse musea zoals 'In Flanders Fields' wordt erover gewaakt om de geschiedschrijving niet langer te laten vertroebelen door zulke nationalistische agenda's. Bij symbolisch overladen herdenkingsspektakels valt die zorgvuldigheid weg.

Ook al kun je de Britse openbare omroep BBC wel toevertrouwen dat hij het kijkstuk respectvol houdt, de vraag is dan ook pertinent of dit soort massaspektakels, met pomp and circumstances, wel de juiste manier is om een dieptepunt uit de hedendaagse geschiedenis te verbeelden.

Uiteindelijk ontkom je niet aan een esthetisering van de oorlogsgruwel. Waar geësthetiseerd wordt, wordt 'verschoond'. Aan Passendale valt niets te verschonen. De verantwoordelijken van deze oorlogshorror verdienen bloemen noch kransen.

Zelfs lessen trekken uit Passendale lukt amper. De boodschap 'nooit meer' klinkt schriel in het historisch besef dat de slecht gemanagede uitkomst van de 'Great War' amper twintig jaar later tot een nog gruwelijker oorlog aanleiding zou geven.

Die Tweede Wereldoorlog werd in West- Europa gelukkig mede gewonnen door een alliantie van vrije democratieën. Als er vandaag iets herdacht mag worden, dan wel dat ook de sindsdien vreedzaam verenigde Europese democratie alweer niet meer zo vanzelfsprekend blijft.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234