Vrijdag 15/10/2021

Staking op festival Avignon, heel cultureel Frankrijk ligt plat

De 68ste editie van het theaterfestival van Avignon gaat door, maar ligt vandaag op zijn openingsdag wel volledig stil.

En ze zijn niet alleen: in heel Frankrijk worden er vandaag in principe geen culturele voorstellingen gespeeld. Dat is het drastische plan van vakbond CGT-Spectacle. De Belgische performers in Avignon verkeren in grote onzekerheid.

De vakbond CGT-Spectacle komt met de staking op voor de rechten van de misnoegde 'intermittents', tijdelijke werknemers uit de kunstwereld zoals acteurs en muzikanten, maar ook technici. Ze zijn woedend omdat de Franse regering in maart een akkoord goedkeurde dat nefaste gevolgen heeft voor hun gunstige financiële statuut.

De boze interimwerkers hebben al meerdere malen hun ongenoegen laten blijken: eerder bestormden ze al het podium van het operagebouw in Montpellier. Her en der regende het annuleringen: het theaterfestival Printemps des Comédiens in Montpellier cancelde een hele reeks voorstellingen, terwijl het kleine festival Uzès Danse zijn volledige programma afgelastte. De acties leidden soms tot absurde situaties: zo werd het stuk Positions van Ivana Müller na twee derde voorstelling stopgezet, waarna ter plaatse een discussie met de intermittents losbarstte.

Afgelopen maandag stemde 80 procent van het personeel in Avignon nog tegen een staking, maar ze lieten de deur open voor verdere acties. Woensdagavond verstoorden ze de generale repetitie van het stuk Le Prince de Hombourg van Heinrich von Kleist. Vandaag gaan ze dus nog enkele stappen verder: CGT-Spectacle wil heel cultureel Frankrijk platleggen. Alle mogelijke voorstellingen zouden vandaag geannuleerd moeten worden. Het gevolg voor Avignon: een totale staking op de openingsdag.

In Avignon hadden ze al geen positieve ervaringen met de intermittents: tien jaar terug werd het festival door hun betogingen volledig afgelast. Dat lijkt nu minder waarschijnlijk: een volledige annulering zou torenhoge kosten met zich meebrengen, waardoor de regionale schatkist schrikwekkend diep in het rood zou gaan.

Genadeslag

De Belgische performers in Avignon verkeren in grote onzekerheid over mogelijke verdere acties van de intermittents. Les Ballets C de la B, het dans- en theatergezelschap van Alain Platel, staat op het programma met vier voorstellingen van Coup fatal. Lieven Thyrion, zakelijk leider: "Er werd ons gemeld dat Coup fatal morgen (vandaag, nvdr.) door de staking wordt afgelast. Vanaf zaterdag zouden alle voorstellingen van het festival gewoon doorgaan. Maar laten we niet naïef zijn: er zullen ongetwijfeld nog acties volgen."

Acteur Josse De Pauw, die normaal gezien veertien voorstellingen speelt in Avignon, vindt de hele situatie erg frustrerend: "Er waren twee optredens gepland in Marseille, maar die zijn allebei afgelast. Ook voor Avignon is er nog veel onzekerheid. Ik heb geen flauw idee of ik er überhaupt één voorstelling zal kunnen spelen."

Met onder meer Les Ballets C de la B en Josse De Pauw is België alweer goed vertegenwoordigd in Avignon. Dit is het eerste festival onder leiding van Olivier Py. Tien jaar lang waren Belgen hier onder de vorige artistieke leiding kind aan huis. Even leek het er op dat daar met Py een einde aan zou komen. Toch pakte het anders uit: theater van de lage landen blijkt incontournabel geworden.

Twee jaar geleden sloeg het nieuws in de theaterwereld in als een bom: de artistieke leiding van het Festival van Avignon, het duo Vincent Baudriller en Hortense Archambault, werd zonder boe of ba halverwege hun derde vierjarige mandaat de laan uit gestuurd ten voordele van Olivier Py. Deze erg productieve regisseur-acteur-auteur had namelijk dringend een andere job nodig toen zijn mandaat als directeur van het Théâtre de l'Odéon vervroegd afliep. Cultuurminister Frédéric Mittérrand stak een handje toe.

De Franse pers speculeerde veel over de reden van die politieke zet. Vaak werd het beleid van Baudriller-Archambault als schuldige aangewezen. Het duo wilde immers een frisse wind door het Festival, en dus ook door het Franse theater zelf laten waaien. Niets te vroeg trouwens, want het Franse theater hinkte behoorlijk achterop in Europa. Het klampte zich al te krampachtig vast aan een blinde adoratie voor de tekst en een belegen declamerende acteerstijl.

Vlaamse impact

Dat plan lukte al meteen net iets te goed. In 2005 bepaalde Jan Fabre als 'artiste associé' mee het programma. Zijn keuze voor werk van veel andere Vlaamse artiesten of een Franse nieuwkomer als Gisèle Vienne streek het conservatieve deel van het Franse theater zo sterk tegen de haren in dat het festival ei zo na stilgelegd werd. Nadien was de programmering nooit meer zo controversieel, maar het wantrouwen tegen de nieuwlichters bleef. Of was het afgunst? Want uiteraard: hoe meer buitenlanders op dit prestigieuze festival, hoe minder de Fransen zelf aan bod komen.

Die interne keuken van de Franse cultuurpolitiek beroerde ook in België de geesten. Jan Lauwers van Needcompany liet bijvoorbeeld geen kans onbenut om zijn kwaadheid over deze wissel te luchten. Opvolger Olivier Py maakte van bij zijn aanstelling immers duidelijk dat hij opnieuw de klemtoon wilde leggen op het Franse theater, en het allemaal ook wat minder 'arty', wat populairder wou.

Wat dat inhoudt kun je afleiden uit zijn eigen werk. Anders dan Baudriller en Archambault is Py immers zelf theatermaker. Hij zweert bij Jean Genet en Paul Claudel, en bij het grote gebaar en gezwollen declamatie. Frans theater zoals te verwachten en te voorzien was dus. Al heeft hij wel lef: in het verleden deed hij onder de naam 'Miss Knife' maar wat graag travestieacts, onder andere in het 'Off'-festival. Intellectueel valt de man trouwens evenmin te onderschatten.

In elk geval beloofde zijn komst weinig goeds voor Vlaamse kunstenaars, die doorgaans uit een heel ander, minder door traditie bezwaard vaatje tappen. In het afgelopen decennium vierden Fabre, Lauwers, De Keersmaeker, Platel, Cherkaoui en vele, vele anderen hier triomfen. Dat is voor hun reputatie cruciaal geweest, want Avignon is nog altijd een van de belangrijkste 'markten' voor theaterprogrammeurs ter wereld. Maar of ze aan Py's smaak beantwoordden, leek twijfelachtig.

Rijzende ster

Blijkt dat de soep minder heet gegeten wordt dan ze geschonken werd. Er staan nog steeds behoorlijk wat buitenlanders op de affiche, al oogt het allemaal wel net iets Franser. Maar toch. De Duitse regisseur Thomas Ostermeier, ooit 'artiste associé' onder Baudriller en Archambault, is bijvoorbeeld weer te gast, net als een rijzende internationale ster als Lemi Ponifasio.

Maar wat vooral opvalt, is dat er nog steeds een pak Belgen in de officiële festivalselectie figureert. Het zijn alleen deels andere Belgen. KVS en Ballets C. de la B. tonen de nieuwe productie Coup fatal, waarin Alain Platel en Fabrizio Cassol jazzmuzikanten uit Kinshasa los laten op opera-aria's. Josse De Pauw en Kris Defoort presenteren An Old Monk. Samen met Jan Kuijken toont De Pauw ook het recente Huis naar Michel de Ghelderode. Ivo Van Hove presenteert The fountainhead. Fabrice Murgia komt met Notre peur de n'être.

Daarnaast brengt Kaori Ito hier nieuw werk. Ze is weliswaar Japanse maar ze opereert onder andere via Les Ballets C. de la B.. De Israëlische Arkadi Zaides wordt dan weer sterk gesteund door onze werkplaats wp Zimmer en kunstencentrum Stuk Leuven. Zeven producties op een totaal van zo'n vijftig, dat is niet mis.

Daarmee wordt bevestigd wat we eigenlijk allang weten: de Belgen zijn zo incontournabel geworden dat ze ook hier niet kunnen ontbreken, Ook al zijn het dan andere namen dan voorheen. Zoiets heet l'embarras du choix. Dat geldt trouwens ook voor andere kunsten als plastische kunst of muziek. De Belgen spelen internationaal ver boven het gewicht van ons kleine land. Zonder dure koninklijke handelsmissies.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234