Vrijdag 26/04/2019
De indexsprong, het optrekken van de pensioenleeftijd: de "asociale" maatregelen van de regering-Michel kwamen haar al na enkele maanden op een hete herfst te staan. "Maar die bleef zonder gevolg", aldus professor Geert Van Goethem (UGent).

Nationale staking

"Staken wérkte 120 jaar lang. Tot N-VA aan de macht kwam"

De indexsprong, het optrekken van de pensioenleeftijd: de "asociale" maatregelen van de regering-Michel kwamen haar al na enkele maanden op een hete herfst te staan. "Maar die bleef zonder gevolg", aldus professor Geert Van Goethem (UGent). Beeld BELGA

Het land gaat morgen plat, maar wat brengt zo'n nationale staking eigenlijk op? De vakbonden die hun spierballen eens laten rollen, een aperitiefje voor de verkiezingen of halen stakers wel degelijk hun slag thuis? "Vroeger vaak wel", zegt professor Geert Van Goethem (UGent). "Maar niet meer sinds N-VA in de regering zit.”

Een algemene staking kost onze bedrijven en de schatkist honderden miljoenen euro's, zo voorspellen economen. Weggesmeten geld of levert zo'n staking ook iets op? De geschiedenis leert dat wanneer we massaal het werk neerleggen, dat zelden zonder gevolgen blijft. "Tot vrij recent waren die nationale stakingen niet te onderschatten als breekijzer in het sociaal overleg en de politiek", zegt Geert Van Goethem, professor geschiedenis (UGent) en directeur van het instituut voor Sociale Geschiedenis (Amsab).

Lees ook

Waarom staken we morgen precies? “Vooral wie al veel verdient, gaat erop vooruit”

Waar mag u morgen hinder verwachten? Lees hier ons overzichtsstuk.

"De eerste grote algemene staking, in 1893, was meteen een geweldig succes. Honderdduizenden Belgen staakten nadat het parlement het algemeen stemrecht verworpen had. Na de staking kwam het algemeen meervoudig stemrecht er wél. De stakingen van 1902 en 1913 voor enkelvoudig stemrecht leverden geen instant-succes op, maar de geesten rijpten en na WOI kon elke Belg wel degelijk één stem uitbrengen.”

Weinigen die het vandaag nog uit de eerste hand vertellen, maar ook de nationale staking van 1936 was een geweldige triomf. Antwerpse dokwerkers staken het vuur aan de lont en na twee weken besloten een half miljoen Belgen het werk neer te leggen om meer sociale rechten te eisen. "Premier Paul Van Zeeland gaf toe en voerde een hervorming door met onder meer een kortere arbeidsduur, betaalde vakantie en het minimumloon. Hij installeerde ook het interprofessioneel overleg op nationaal niveau, de 'Groep van Tien'. Die staat vandaag overigens onder druk, omdat ze er maar niet in slaagt een loonakkoord te bereiken."

Eén miljoen boze Belgen, zowel uit de privésector als uit de openbare diensten, staakten in 1960 tegen de Eenheidswet van premier Gaston Eyskens. Beeld BELGAIMAGE

Ruzie bij beste koppels

Als het land plat gaat omdat werkgevers en werknemers het niet eens raken, draait dat volgens gewezen ACV-topman Luc Cortebeeck niet zelden positief uit voor het overleg. Net zoals bij de beste koppels is het ook bij sociale partners soms broodnodig om eens heftig ruzie te maken. "Geregeld kreeg ik vlak na zo'n grote staking al een verzoenende boodschap van de vakministers. 'Wat gebeurd is, is gebeurd: laat ons nu maar weer rond de tafel gaan'. Informeel natuurlijk, dat vertelden ze niet in de kranten. Niemand is tevreden met een staking, maar het is wel eens nodig voor onze mensen. Net zoals nu voelde de middenklasse het in de jaren 90 in de aanloop naar de euro, en in 2005 met het Generatiepact, zwaar in haar portemonnee."

Als ook dié groep getroffen wordt, is dat vaak een teken aan de wand, vindt Cortebeeck - dan voel je de actiebereidheid toenemen. "Ook tegen de maatregelen van de regering-Dehaene hebben we gestaakt. Die hebben we destijds moeten slikken, maar ik voelde na de acties toch flink meer luisterbereidheid op het sociale vlak. Ook van het Generatiepact hebben we na de staking de scherpe hoeken kunnen raspen."

Een staking die de snaren weer stemt? Dat herinnert Karel Van Eetvelt - die als Unizo-topman jarenlang deel uitmaakte van de Groep van Tien - zich dan toch heel anders. "Onderhandelaars die inschikkelijker waren na zo'n clash? Als ik terugdenk aan het Generatiepact, dan was er toch veel masseerwerk nodig na de zware beschuldigingen van de vakbondstoppers. Het akkoord was eigenlijk in de zomer in alle luwte al genegotieerd, maar één vakbond (het ABVV, red.) zegde in het najaar het compromis op. Met stakingen tot gevolg die de maatschappij - de burger dus - gigantisch veel geld hebben gekost."

Krasse taal

Opmerkelijk: volgens Van Goethem hebben nationale stakingen altijd resultaat opgeleverd - soms direct, soms indirect - maar is dat sinds deze regering niet langer het geval. “Sinds de jaren 90 is de onderhandelingsmarge door de wetgever strikter gebetonneerd. Het protest is ook nu gericht tegen de regering, maar die is bemiddelaar tussen bonden en werkgever. De scheidsrechter tussen twee ploegen in feite, maar de bonden hebben het gevoel dat de ref een goal gescoord heeft voor de werkgevers door de loonwet. Die zegt dat de maximale marge van 0,8% bovenop de index waarmee de lonen mogen stijgen niet mag worden overschreden. Vroeger was er veel meer speelruimte. De algemene stakingen waren een zeer effectief middel voor de bonden om hun politieke familie tot de orde te roepen. De vrijdagstakingen van de christelijke vakbond eind jaren 70 hebben tot de val van de regering-Tindemans geleid. Bij het Generatiepact hebben de vakbonden geen grote buit behaald, maar door het grote protest hebben de socialisten nadien wél hun koers gewijzigd. Dat bleef dus ook niet zonder rimpeling in het water.”

“Maar nu zitten we in een ander politiek spectrum waarbij N-VA - en in mindere mate ook Groen - niet hoog oplopen met de vakbonden. De laatste algemene staking was die van 2014 tegen de maatregelen van de regering-Michel, en die is volgens mij zonder enig gevolg gebleven. Sowieso bij N-VA en de liberalen, en als ik merk hoe scherp ACV afgelopen weekend uithaalde naar de regering, is CD&V ook niet tegemoetgekomen aan de stakingseisen. Sinds N-VA aan de macht is, lijkt het effect van die stakingen dan ook uitgewerkt. Het land eens platleggen kon de slinger weer wat de andere kant doen opgaan, maar nu komt die boodschap niet meer aan. Een liberaal als Guy Verhofstadt kon krasse taal spreken, maar N-VA maakt er vandaag zelfs een sport van om tegen de bonden in te gaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.