Dinsdag 07/07/2020

Stairway to Classics 100.000

Ooit waren het steevast honderd liedjes, en meestal dezelfde. Tegenwoordig valt een nostalgische muzieklijst al uit de boot als hij minder dan duizend nummers telt. Truc van de foor of oprechte interesse in de stem van de luisteraar?

Er zijn nog zekerheden in het leven. Een daarvan is dat 'Child in Time' van Deep Purple, 'Bohemian Rhapsody' van Queen en 'Stairway to Heaven' van Led Zeppelin vandaag in de top tien staan van de Classics 1000 op Radio 1: een lijst van tijdloze klassiekers die nog niet zo lang geleden slechts honderd songs omvatte.

De top tien van die lijsten - denk ook aan De tijdloze op Studio Brussel of de 1000 klassiekers van Radio 2 - zorgt misschien voor het occasionele rollen met de ogen bij luisteraars die de keyboardsolo's van Deep Purple vooral muzikale aanstellerij vinden, maar het succes van de nostalgiefeestjes valt niet te ontkennen.

"De dag waarop we De tijdloze uitzenden, is steevast de dag met de beste luistercijfers", vertelt Stijn Van de Voorde, StuBru-presentator en auteur van het boek Listomania. "De meeste radiozenders zijn nogal geformatteerd, en willen dat nu en dan doorbreken. Een lijst scoort dan altijd. Het is een garantie op goede cijfers en tevreden luisteraars."

Mark Coenen, die in 1987 De tijdloze lanceerde en als netmanager bij Radio Donna het nieuwe millennium inzette met een top 2000, beaamt dat. "Een lijst, dat is natuurlijke doping voor je luistercijfers."

Is dat dan ook de reden waarom die lijsten steeds langer worden? De Classics 100 waren goed voor elf uur radio, bij de Classics 1000 wordt tachtig uur zendtijd volgemaakt. Als een lijst van honderd nummers een dag lang voor piekende luistercijfers zorgt, kun je er evengoed een volle week mee uitpakken. "Als je de juiste vorm zoekt om een week lang klassiekers te kunnen draaien, is een top 1000 gemakkelijk gevonden", zegt Coenen. "Het is de perfecte manier om je luisterbasis te verbreden."

Een van die luisteraars is alvast journalist en voormalig Groen-politicus Luckas Vander Taelen. "Ik luister niet zo vaak naar de radio: de programmatie is simpelweg té voorspelbaar geworden. Nu lijkt het alsof die programmatie helemaal is omgegooid. Dat is maar een indruk, natuurlijk, maar er is wel weer een gevoel van spontaniteit."

Naar de Classics 100 luisterde Vander Taelen niet, maar de uitgebreide versie heeft er wel een fan bij. "Omdat het langer is, natuurlijk. Anders heb je één gebalde dag met klassiekers, nu hoor je een hele week lang repertoiremuziek." Vandaar dat hij ook pleit voor een Classics 100.000.

In een ode aan de Classics 1000 op Knack.be roemde Vander Taelen ook de "grenzeloze diversiteit" die hij hoorde. "Heel veel genres die door elkaar worden gespeeld, terwijl zenders zich op andere momenten verplicht voelen om op één bepaald soort muziek te focussen. Van mij mag je Joni Mitchell en The Sex Pistols na elkaar spelen, nu gebeurt dat ook."

Diversiteit was bij Radio 1 hoe dan ook een belangrijk motief om het Classics-formaat uit te breiden. Enerzijds om een beetje voorbij the usual suspects als Bruce Springsteen en Pink Floyd te kijken, anderzijds om ook vrouwelijke artiesten of zwarte muziek aan bod te laten komen.

"Wij hadden het gevoel dat er wel wat vernieuwing in die top 100 zat, maar dat de nummers toch steeds uit dezelfde poel kwamen", legt Classics-presentator Evert Venema uit. "We kunnen zelf niet bepalen wat we spelen, omdat we van de luisteraars afhangen, maar we hebben in de aanloop naar de Classics 1000 wel minder voor de hand liggende muziek gepromoot en gestimuleerd: we hebben een programma aan vrouwelijke artiesten gewijd, en ook een aan anderstalige muziek of recentere nummers, die in een lijst met tijdloze klassiekers vaak over het hoofd worden gezien."

Het resultaat is een meer gevarieerde lijst, waarin de smaak van de luisteraars ook beter tot uiting komt. "Joni Mitchell stond nooit in de top 100, maar komt nu wel een keer of zeven aan bod in de top 1000", zegt Venema. En een programma waarin naast Clouseau ('Daar gaat ze') en K's Choice ('Not An Addict') ook Kraftwerk ('Autobahn'), Billie Holiday ('Strange Fruit') en Arcade Fire ('The Suburbs') de ether worden ingestuurd, moet zelfs de meest kieskeurige luisteraar voor een tijdje aan de radio kunnen kluisteren.

Dreun in het café

Zo komen we bij het belangrijkste argument van lange hitlijsten: de stem van de luisteraar is belangrijk. Als Vander Taelen zegt dat hij weer de indruk krijgt "dat de lijst wordt samengesteld vanuit het buikgevoel, en niet vanuit een Spotify-lijst", is dat omdat de lijst het buikgevoel van luisteraars weerspiegelt. En de kans dat je als luisteraar je smaak weerspiegeld ziet, is groter in een lijst met duizend nummers dan in één met honderd.

Iemand die 'Bohemian Rhapsody' de meest overschatte song uit de popgeschiedenis vindt (disclaimer: die mening heeft schrijver dezes bijna een dreun opgeleverd in café Zeezicht - Queen-fans zijn minder vredelievend dan een mens denkt) en meer voelt voor de jazzhit 'Take Five' van Dave Brubeck (op nummer 942 in de Classics 1000), zal zijn voorkeur sneller terughoren in een top 100 dan in een top 1000. "Op het duizendste nummer stemmen misschien maar drie mensen", zegt Van de Voorde. Maar het zijn wel drie mensen die de indruk krijgen dat de zender hun favoriete muziek speelt.

Dat gevoel van participatie is anno 2016 bijzonder belangrijk, vertelt José van Dijck, hoogleraar Media en Cultuur (Universiteit van Amsterdam) die in 2011 meewerkte aan het boek De muziek zegt alles. "Mensen willen meedenken over de muzieksmaak van hun radiozender, en daarbij ook hun zegje kunnen doen. In tijden van internet is dat belang van participatie gegroeid: het vormen van een canon door op je favoriete liedjes te stemmen, is daar het effect van."

Haar collega aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Marc Verboord, stelt hetzelfde. "De Top 2000 van (de Nederlandse) Radio 2 is een echt evenement geworden, waar luisteraars zich aan binden. Tijdens het programma worden ze ook aan het woord gelaten en lezen de presentatoren berichtjes voor over hun favoriete nummers. Daardoor spiegelt de zender zich op een persoonlijkere manier aan zijn luisteraars." Of zoals Coenen het uitdrukt: "Het draait om brand loyalty. Participatie is een truc van de foor om die loyaliteit te creëren."

Op die manier lijkt het bijna alsof Bob Dylan en Neil Young hun liedjes speciaal voor ons hebben geschreven. Hebben de steeds langere muzieklijsten alleen maar positieve effecten dan? Niet helemaal. "Er wordt tegenwoordig bij de minste aanleiding een toplijst uitgezonden. De relevantie gaat zo een beetje verloren", vindt Van de Voorde. "En de spanning ook. Het is geen probleem om duizend goede nummers te spelen, maar de spanningsboog is beter als de lijst niet te lang is. Want of een nummer op 521 of op 480 staat, dat maakt een luisteraar niets uit." Coenen sluit zich daarbij aan: "Of een nummer op 388 of op 723 staat, zal me aan mijn reet roesten. Het echte aftellen begint pas als je al een eind in die top 100 zit."

'Momma oehoehoe'

De variatie, de diversiteit en de participatie zitten dus vooral in de negenhonderd laagst gequoteerde nummers. Daarbij krijgen soundtracks als 'My Name is Nobody' van Ennio Morricone, meer obscure klassiekers als 'Werewolves of London' van Warren Zevon en recente hits als 'Papaoutai' van Stromae ook een plaatsje in een lijst die vooropstelt om tijdloze toppers te spelen. Maar wie het ogenrollen niet kan onderdrukken wanneer Deep Purple 'Child In Time' inzet of Freddie Mercury 'Momma, oehoehoe' begint te kwelen, is met de finale van een top 100 niet beter af dan met die van een top 1000.

Het mag echter duidelijk zijn dat de nostalgiefeestjes nog steeds succes hebben, ook al duren ze steeds langer. En als dat wil zeggen dat op dat feestje 'Common People' van Pulp, 'Sinnerman' van Nina Simone en 'You've Got the Love' van Florence + The Machine gedraaid worden, hoort u ons niet klagen. Wij gaan wel even een pint drinken wanneer 'Bohemian Rhapsody' speelt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234