Dinsdag 02/03/2021

Stad in de steigers

In 2003 bestaat Sint-Petersburg drie eeuwen. De stad aan de rivier de Neva werd in 1703 gesticht door Peter de Grote als 'venster op Europa'. De verlichte tsaar wou weg uit het muffe Moskou en schiep een grootse nieuwe hoofdstad met monumentale paleizen en brede boulevards. Straten en pleinen, stadspaleizen en musea worden op dit moment grondig gerestaureerd en de Russische president Poetin laat er zijn eigen Versailles inrichten. Maar de stad zelf blijft armlastig.

Sint-Petersburg

Van onze verslaggever ter plaatse

Eric Rinckhout

Sint-Petersburg is een relatief jonge stad, maar de voorbije 299 jaar zijn bewogen geweest. Een deel van de wereldgeschiedenis heeft zich in en om de stad aan de Neva afgespeeld. Peter de Grote stampte ze uit de moerasgrond als burcht tegen de Zweden, Katharina de Grote zwaaide er de scepter, Lenin sprak er in 1917 op een pantserwagen zijn legendarisch geworden toespraak uit, het was de wieg van de communistische revolutie en van het bolsjevisme. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de stad gedurende negenhonderd dagen belegerd door de Duitse troepen. De stad werd niet ingenomen, maar bij dat inmiddels legendarische beleg kwam bijna een miljoen inwoners om door bombardementen, honger en ziekte. Ter vergelijking: de Verenigde Staten en Groot-Brittannië samen verloren in de hele wereldoorlog ongeveer 700.000 mensen. Als eerbetoon aan het heldhaftige verzet van de Petersburgers werd aan de zuidrand van de stad, vlak bij de luchthaven, een indrukwekkend monument met meer dan levensgrote heldenbeelden opgetrokken. Russen zijn goed in dat soort monumenten.

Sint-Petersburg is de minst Russische en meest Europese stad van Rusland, het is een stad met een identiteitsprobleem. Van kerktorens met de zo typisch Russische uivormige bekroning is er in het centrum van Sint-Petersburg maar één exemplaar te vinden. Typisch Europese barok en neoclassicisme zijn er daarentegen in overvloed. In tegenstelling tot Moskou is Sint-Petersburg geen 'continentale' stad, maar is ze onderhevig aan de zilte zeelucht van de Finse Golf en de Baltische Zee. Bovendien is geen andere stad zo vaak herdoopt. Aanvankelijk heette ze Sankt Pieter Burkh, snel nadien werd het Sankt Peterburg. In augustus 1914 noemde tsaar Nikolaas II ze, in een vlaag van anti-Duitse gevoelens, Petrograd. Na de dood van Lenin in 1924 werd het Leningrad, maar in een referendum elf jaar geleden kozen de vijf miljoen inwoners voor Sint-Petersburg, hoewel iedereen in de omgang liever de koosnaam Piter gebruikt.

In het stadscentrum is er geen moderne hoogbouw en nieuwerwetse huurkazernes zijn verbannen naar de verre buitenwijken, waardoor Sint-Petersburg er nog altijd negentiende-eeuws uitziet. De Petersburgse dichter, essayist en Nobelprijswinaar 1987 Joseph Brodsky schreef: "Rusland heeft een architectonische reden om blij te zijn met het IJzeren Gordijn, want het heeft het geholpen een visuele identiteit te bewaren." Toch heeft het erfgoed geleden onder de revolutie en het bewind van Stalin: door sloop, onachtzaamheid en het feit dat nogal wat overheidsdiensten in voormalige stadspaleizen werden ondergebracht, met alle verbouwingswerken van dien. Grootscheepse reddingsacties waren dan ook dringend nodig.

Rusland maakt 1,3 miljard euro vrij voor het herstel van Sint-Petersburg, een niet alleen naar Russische normen astronomisch bedrag. Daar zal het feit dat president Poetin er zelf geboren en getogen is wel voor iets tussen zitten. Dat budget dient niet alleen voor de restauratie van het erfgoed maar ook voor de dringende heraanleg van straten en pleinen. Het geld gaat ook naar een festival waaraan zoveel mogelijk Petersburgers in 2003 moeten kunnen deelnemen.

Op vele plekken is de stad nog een bouwput. De Sint-Isaakskathedraal, het Mariinskytheater, de kunstacademie en het weergaloze paleis van de rijke familie Stroganoff staan in de steigers. In totaal wordt er gewerkt aan 130 gebouwen en sites. Alleen van het Stroganoff-paleis kwamen we te weten dat de restauratie van het gebouw zelf - niet van de inboedel - 28 miljoen euro zou kosten. Meestal hullen de Russische verantwoordelijken zich naar aloude sovjettraditie in stilzwijgen over de echte kostprijs van projecten of noemen ze de bedragen "omvangrijk". 'Informatie' is in Rusland nog altijd een verdacht woord. Het is ongetwijfeld tekenend voor de belabberde economische situatie dat op de website van de Engelstalige krant St.Petersburg Times voor een aantal projecten nog naar bijkomende, buitenlandse, sponsors wordt gezocht.

Het enorme Paleizenplein, Dvortsovaja Plosjtsjad in het Russisch, tussen de Hermitage en de voormalige gebouwen van de Russische legerstaf, wordt heraangelegd: het asfalt van het 47.000 m2 grote plein wordt vervangen door granieten plaveien. De Hermitage zelf, een van de grootste kunstmusea ter wereld, krijgt een nieuwe ingang, een museum van die afmetingen waardig. De tien meter hoge spin (Maman) van de Frans-Amerikaanse beeldhouwster Louise Bourgeois staat voorlopig als een vreemdsoortig wezen aan een van de ingangsdeuren van het opgebroken binnenplein. Gedurende de feestweek van Sint-Petersburg 300 zal de Hermitage gratis en 24 uur per dag toegankelijk zijn. Er zal een speciale tentoonstelling lopen over Peter de Grote waarop zijn privé-bezittingen te zien zullen zijn zoals kleren, wandelstokken, pijpen en tekengerief.

De wieg van de stad, de Peter-en-Paulvesting, staat ook in de steigers. Het is vermoedelijk van de tijd van Peter de Grote zelf geleden dat er nog zoveel bouwvakkers aan werkten. De overlevering wil dat op 27 mei 1703 de eerste steen van de burcht werd gelegd en die datum wordt dan ook als stichtingsdag van de stad beschouwd. De feestweek loopt van 24 mei tot 1 juni 2003: het wordt een week van optochten, fanfares, rockconcerten en carnaval, party's met internationale dj's, straattheater en vuurwerk. Voor een verjaardagsconcert op het Paleizenplein wil men Elton John en Placido Domigo strikken.

Het feest duurt het hele jaar door, vele landen dragen daarvoor hun steentje bij. Groot-Brittannië houdt een wetenschapsweek en legt een park voor kinderen en jongeren aan. Finland geeft driehonderd appelbomen aan de stad en Noorwegen schenkt 70.000 euro voor de restauratie van het Dostojevski-museum. Nederland zet een Cobra- en Escher-tentoonstelling op in de Hermitage, en werkt aan een project voor schooltuinen en een kinderboerderij in het nabijgelegen stadje Poesjkin. De Vlaamse bijdrage bestaat uit een Ensor-tentoonstelling, samengesteld uit de collectie van het Koninklijk Museum in Antwerpen.

Ook de Verenigde Staten blijven niet afzijdig. Er worden uitwisselingen gepland tussen het Metropolitan Museum, de Hermitage en het Russisch Staatsmuseum. In New York wordt gedurende twee maanden St. Petersburg: A Cultural Celebration opgezet met tentoonstellingen en voorstellingen. De VS maken enkele projecten mogelijk zoals Bronislava Nijinska's meesterwerk Les Noces door het ballet van het Moessorgsky Theater, video-installaties van Ann Hamilton, Bruce Nauman, Francesc Torres en Bill Viola, en een heropvoering van Gogols De Revisor.

Sint-Petersburg wil zoveel mogelijk zakenmensen ontvangen; nieuwe investeringen zijn immers broodnodig. En er wordt ook politiek bedreven. De Russische president Poetin wil op 30 en 31 mei twee topontmoetingen organiseren, respectievelijk met de staatshoofden van het Gos (de voormalige sovjetrepublieken) en met de Europese Unie. Poetin verwacht trouwens meer dan veertig staatshoofden tijdens het Petersburgse feest. Onder meer daarom wordt in een voorstadje van Sint-Petersburg, Strelna, het Konstantinovski-paleis gerestaureerd, dat Peter de Grote begin achttiende eeuw liet bouwen om de bewoners van Versailles de ogen uit te steken. Er zijn naar schatting tussen de 1.200 en 2.000 bouwvakkers, kunstenaars en architecten in de weer. Prijs: enkele honderden miljoenen euro's. Zogezegd wil men een bedreigd cultuurgoed redden, in werkelijkheid zou Poetin van het paleis een Staatscongrescentrum voor culturele en politieke ontmoetingen willen maken, waar hij als een koning de wereldleiders kan ontvangen. Die zouden per schip of langs een nieuwe weg van de luchthaven daarnaartoe worden gebracht.

Maar er zal nog zwaar geïnvesteerd moeten worden wil men de hele stad Sint-Petersburg en haar bevolking er weer bovenop krijgen. De roestige, pokdalige stadstrammetjes, de vele krotten en uitgewoonde huurkazernes, de stokoude Lada'tjes, de verstikkende walmen van de verouderde fabrieken in de stad, het verontreinigde leidingwater, de bedelaars overal en de dubbele tarieven (laag voor de plaatselijke bevolking, tien tot twintig keer hoger voor de toerist) geven aan dat het Rusland nog altijd niet voor de wind gaat. En het is evenmin een toeval dat het eerste gezin waar op 27 mei 2003 een baby wordt geboren als geschenk een nieuwe flat in Sint-Petersburg krijgt. Officieel past dat in het kader van "de maatregelen ter bevordering van de demografische situatie in de noordelijke hoofdstad".

Er zal nog zwaar geïnvesteerd moeten worden wil men de hele stad en haar bevolking er weer bovenop krijgen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234