Vrijdag 07/05/2021

Staatssecretaris Etienne Schouppe, de kat met negen levens

Zolang Etienne Schouppe zijn vergissingen niet ootmoedig bekent, is hij een gevaar voor onze openbare financiën

Paul Huybrechts heeft de aanstelling van Schouppe als staatssecretaris van Mobiliteit voorspeld

@5 INFO Opinie:Paul Huybrechts is auteur van het boek SOS NMBS. In het spoor van Karel Vinck.

Wie haalt er niet graag gelijk? Ik verschil daarin niet van iedereen die zich weleens aan een voorspelling waagt. En gisterochtend was het zover: Etienne Schouppe wordt staatssecretaris van Mobiliteit in de regering Leterme-I. Precies wat ik in 2006 in mijn boek SOS NMBS voorspelde. The cat with nine lives, noemde ik daarin de nieuwe excellentie.

In dat boek ontleed ik hoe Schouppe als gedelegeerd-bestuurder van de NMBS tussen 1998 en 2002 voor 659,9 miljoen euro een logistiek allegaartje van bedrijven bijeenkocht, "zonder dat dit paste in een vooraf door de raad van bestuur besproken en goedgekeurd strategisch plan" (dixit Rekenhof). En zonder dat er door de NMBS-leiding ernstig was nagedacht over het management van zo'n wereldgroep: een lid van het secretariaat van Schouppe was begin 2002 verantwoordelijk voor contracten, personeel, communicatie en algemene zaken van een dan nog niet formeel bestaande ABX-groep met een omzet van wel 2,7 miljard euro.

Schouppe liet zich bedrijven in Duitsland, Frankrijk, Italië en Nederland met activiteiten wereldwijd aansmeren door consultant PWC die bijna altijd ook commissaris-revisor was van de aangekochte bedrijven. Eind 2004 blijkt dat de NMBS aan dit avontuur 1.293.397.753,27 euro plus buitenbalans 219.192.822 euro (cijfers NMBS Holding) kwijt was. Een totaal van overnamebedragen, waarborgen en verliezen. Anderhalf miljard dus, een halve procent van het bbp, een kleine 400 euro per actieve Belg, ging naar de gretig verkopende buitenlandse eigenaars, overtollige medewerkers overal ter wereld, gesubsidieerde klanten en naar consultant-commissaris PWC. Met dat bedrag had men in Antwerpen een tweede spoorwegtoegang kunnen bouwen en in Wallonië tegelijk de lijn naar Straatsburg kunnen opwaarderen. De herkomst van dit enorme bedrag was jarenlang niet meteen te traceren in de onorthodoxe boekhouding van de NMBS, maar dook in 2004-2005 op als een deel van een latente schuld van 7,4 miljard euro die de NMBS deels eerder in de jaren negentig opstapelde. De federale regering nam die schuld over.

In april 2002 verdwijnt Etienne Schouppe aan de leiding van de NMBS, maar hij wordt voorzitter én gedelegeerd bestuurder van een nog op te richten ABX Holding. Hij rapporteert dan aan Karel Vinck die als crisismanager de zwalpende NMBS weer op het goede spoor moet zetten. Op 15 november 2002 ontslaat de raad van bestuur van de NMBS Schouppe ook bij ABX. De situatie is er onhoudbaar. Over 2002 boekt Karel Vinck voor 560 miljoen waardeverminderingen en provisies: de Duitse en Franse dochters van ABX krijgen nog waarde nul. Schouppe heeft in Duitsland en Frankrijk dus twee keer een kat in een zak gekocht. Vanaf maart 2003 gaat de nieuwe CEO Laurent Levaux bij ABX aan de slag. Het is dan nog pompen of verzuipen. Aan De Standaard zegt Levaux later: "We waren volledig in het ongewisse waar de groep stond. Van een geïntegreerd netwerk was nog lang geen sprake." Levaux schrapt 22 procent van de omzet, 178 vestigingen op 576, 5.827 voltijdse arbeidsplaatsen op 14.541, halveert het aantal filialen en vestigingen naar nog altijd 70 en halveert ook de beschikbare opslagruimte met een honderdtal voetbalvelden. En hij blijkt nog te optimistisch. Eind 2003 "tart de toestand in Frankrijk elke verbeelding" en tegen een kost van 220 miljoen euro worden de activiteiten daar aan een plaatselijke manager overgelaten.

Dan is het leed wel geleden. De risicokapitaalgroep 3i, het management en de Fortisbank nemen in 2005-2006 het bedrijf over voor een niet precies bekend maar beperkt bedrag. De ABX-groep zou nu weer een half miljard euro waard zijn. Kreeg Schouppe daarmee alsnog gelijk? Dat zou de onderliggende boodschap kunnen zijn van een recent artikel in het weekblad Knack waarin voogdijminister Vande Lanotte in opspraak werd gebracht. Hij zou ABX onder de reële waarde hebben verkocht maar van koper 3i hebben bedongen dat het in Electrawinds zou investeren, waarvan Vande Lanotte sindsdien voorzitter werd. Een bewijs voor deze zware beschuldiging wordt niet aangedragen. Vast staat dat de sanering en de verkoop van ABX aan 3i door de diensten van de Europese Commissie grondig is onderzocht en over de hele lijn is goedgekeurd. De 50 bladzijden tellende beslissing van EU-commissaris Jacques Barrot van 5 december 2005 is beschikbaar voor wie de moeite doet om ze aan te vragen. En als ABX vandaag van lelijk eendje in een sierlijke zwaan is veranderd - nog een voorspelling uit mijn boek - dan pleit dat Schouppe helemaal niet vrij. Hij heeft wel degelijk anderhalf miljard euro belastinggeld door de schouw gejaagd.

Schouppe wilde van de NMBS een logistiek wereldbedrijf maken en die ambitie was op zich verdienstelijk. We hebben bedrijfsleiders nodig die het vuur uit de hemel willen roven. Maar als ze zich vergissen, moeten ze wel de moed hebben om, zoals André Leysen na een debacle met de bouwgroep Philipp Holtzmann in Duitsland, ootmoedig te bekennen: Ich habe mich geirrt. Zolang Schouppe dat niet over zijn lippen krijgt, is de man een gevaar voor onze openbare financiën.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234