Zaterdag 24/10/2020

Opinie

Staatsgreep via WhatsApp? Sociale media zijn niet 'the bad guy' in dit verhaal

Turken vluchten over de Bosporus-brug in Istanbul tijdens de mislukte coup.Beeld © Bulent KILIC / AFP

Sofie Verhalle is freelance social mediastrateeg.

`Staatsgreep via WhatsApp' blokletteren de kranten. Korte schets: de militaire coupplegers in Turkije overlegden met elkaar tijdens de coup via een WhatsApp-groep. Die gesprekken zijn nu publiekelijk gemaakt via de website Bellingcat.

WhatsApp begon oorspronkelijk als mobiele dienst om snel een-op-eenberichten uit te wisselen en te bellen: sms, telefoon en chat, dus. Vandaag kun je in groep chatten, foto's en video's uitwisselen. Het enige wat je nodig hebt om het platform te gebruiken is een mobiel nummer. Hoewel niet helemaal hetzelfde is het netwerk gelijkaardig aan Facebook Messenger, Snapchat of Telegram. Zo, nu bent u helemaal mee.

Sofie Verhalle.Beeld kos

Het is opvallend hoeveel belang de media hechten aan het medium dat werd gebruikt bij deze coup. Laat ik het breder trekken: het is opvallend hoeveel aandacht de media iedere keer weer besteden aan sociale netwerken als het gaat om terrorisme, propaganda en aanslagen. IS gebruikt Telegram om zijn propaganda te verspreiden. Terroristische aanslagen ontvouwen zich vrijwel live op Twitter. Hier en daar gaan er stemmen op om de anonimiteit of het gebruik van die netwerken aan banden te leggen. Het digitale medium lijkt de boodschap geworden te zijn. Propaganda-affiches in het straatbeeld of complotten die beraamd worden via fax zouden heel wat minder aandacht krijgen. Terecht of niet?

Aan de ene kant is de aandacht voor de rol van sociale media begrijpelijk: we proberen nog altijd vat te krijgen op die veelheid aan netwerken, hoe we die dienen te gebruiken en de snelheid waaraan ze zich ontwikkelen. Nieuws verspreidt zich terwijl de feiten zich afspelen, er is geen tijd voor achtergrond of reflectie, we klikken, liken, sharen in een rotvaart. We consumeren, maar wat dringt er nog tot ons door? Er is geen tijd. Druk druk druk.

Sociale en digitale media zijn een teken dat de wereld om ons heen razendsnel vooruitgaat. We proberen de platformen, de technologie te begrijpen om zo de wereld beter te begrijpen.

Aan de andere kant is er niets nieuws onder de zon: de basisprincipes die Twitter, Facebook, WhatsApp, Snapchat, Telegram, Ello, Messenger hanteren zijn zo oud als de straat. Het zijn de basisprincipes van communicatie en marketing. Je maakt gebruikt van broadcasting om een boodschap van één zender naar vele ontvangers te sturen. Bij een netwerkmodel verspreid je een boodschap van een groep zenders naar een kleine groep ontvangers die de boodschap op hun beurt weer doorsturen naar een nieuwe, kleine groep ontvangers. Mond-tot-mondreclame. Tijdloos.

Als mensen communiceren we met elkaar. De tools die we gebruiken wisselen en evolueren, maar het basisprincipe blijft: verbinding maken met elkaar.

Ik heb het nog niet over de inhoud gehad. Wel, sociale media zijn niet intrinsiek goed of kwaad. Ja, er zijn heus wel verschillen in privacy, versleuteling en gebruiksmogelijkheden, maar in se zijn platformen neutraal. Het is een heikel evenwicht tussen privacy, censuur en Big Brother. Als een netwerk toelaat dat berichten geraadpleegd kunnen worden door derden, zet het daarmee de deur wagenwijd open naar misbruik in beide richtingen. Voor iedere potentiële terrorist die dankbaar onder de radar blijft van de autoriteiten is er een activist die probeert een dictatuur omver te werpen. Wie beslist uiteindelijk wie de good guy of bad guy is in dit verhaal? En laten we realistisch blijven: er zijn altijd manieren om buiten schot te blijven. Als WhatsApp vandaag niet meer interessant is, zal een ander netwerk dienst doen. Al betwijfel ik of dat via fax zal gaan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234