Zondag 25/07/2021

AchtergrondMidden-Oosten

Staakt-het-vuren Israël-Palestina: koorddansen tussen oorlog en vrede

Een Palestijnse vrouw maakt het eten klaar in wat overblijft van haar huis in Gaza-stad. Beeld AFP
Een Palestijnse vrouw maakt het eten klaar in wat overblijft van haar huis in Gaza-stad.Beeld AFP

Na elf dagen en vele slachtoffers zwijgen de wapens tussen Hamas en Israël. Volgens Amerikaans president Joe Biden de uitgelezen kans voor vredesgesprekken, al is duurzame vrede volgens experts nog niet meteen aan de orde.

“Allah is groot”, scandeerden feestvierders op de Westelijke Jordaanoever. Zelfs tussen het puin van het zwaargetroffen Gaza werd gevierd. In totaal vielen 232 doden aan Palestijnse kant, in Israël lieten twaalf mensen het leven. Een nieuw bestand moet ervoor zorgen dat die aantallen niet oplopen.

De Israëlische minister van Defensie Benny Gantz tweette dat het offensief in Gaza “ongekende militaire winst” had opgeleverd. Hamas roept zichzelf ook tot winnaar uit. “We hebben Israëlisch premier Benjamin Netanyahu verslagen”, zo klinkt het.

“Een politiek spel”, duidt Midden-Oosten-expert Ludo Abicht. “Er zijn geen winnaars tot de twee partijen tot een akkoord komen dat ze beide respecteren en accepteren. Het staakt-het-vuren is daarvoor onvoldoende, maar geeft de mogelijkheid om gesprekken te starten.”

Voorwaarden zijn nog niet bekend, maar persbureau Reuters meldde al dat Hamas een einde aan de Palestijnse uithuiszettingen eist. Israël benadrukt dat er niets vaststaat, buiten het verbod om elkaar te bestoken. Het lijkt een fragiel evenwicht, want Egyptische delegaties moeten nu alweer de vrede trachten te bewaren na dreigementen met vergeldingsmaatregelen tegen eventuele schendingen.

‘Oprechte kans voor vrede’

Volgens Amerikaans president Joe Biden is de wapenstilstand een ‘oprechte kans voor vrede’ tussen beide partijen. Experts stellen daar vragen bij.

Het is intussen de vierde escalatie volgens eenzelfde patroon. Het begint met een provocatie, gevolgd door militair opbod aan beide kanten. “Daaruit vloeit een oorlog en vervolgens een internationale consensus dat er een staakt-het-vuren moet komen”, vult Abicht aan. “Zo’n bestand zou moeten overgaan in onderhandelingen, maar die komen moeilijk van de grond omdat de aard van het conflict steeds dezelfde blijft”, reageert Koenraad Bogaert, docent aan de vakgroep Conflict- en Ontwikkelingsstudies aan de Universiteit van Gent. Abicht sluit zich hierbij aan: “Zolang het probleem aan de basis, namelijk de bezetting, niet opgelost wordt, zal er geen langdurige oplossing komen.”

Israëlische agenten en Palestijnen raken slaags bij de Al-Aqsamoskee in Jeruzalem.  Beeld AFP
Israëlische agenten en Palestijnen raken slaags bij de Al-Aqsamoskee in Jeruzalem.Beeld AFP

“Als we vrede willen, moeten we het over de Israëlische nederzettingen durven hebben”, licht Bogaert toe. “Verschillende opiniestukken, geschreven tijdens de escalatie van 2014, werden de afgelopen dagen opnieuw gedeeld. Ze zijn jammer genoeg nog steeds even relevant.”

“Onze vakgroep aan de UGent kwam daarom met een statement”, gaat Bogaert verder. “Daarin uiten we onze solidariteit met het Palestijnse volk en veroordelen we het koloniserings- en apartheidsbeleid van de Israëlische regering. Zonder die omslag is het zo goed als onmogelijk om tot duurzame vrede komen. De VUB volgde ons voorbeeld al en ook de KU Leuven komt binnenkort met een statement. Naast de academische wereld spreken ook ngo’s zoals Human Rights Watch van een apartheidsregime. De raketaanvallen van Hamas zijn uiteraard geen oplossing. Die verdedigen wij ook niet. Maar die aanvallen en het extremistische gedachtegoed zie ik eerder als een product van een geschiedenis van onderdrukking en ongelijkheid.”

Vrede lijkt dus niet nabij. Dat bewijst een nieuwe aanvaring, nog geen 12 uur na het bestand. Toen duizenden Palestijnen zich rond de Al-Aqsamoskee verzamelden voor het vrijdaggebed, mondde dat uit in een demonstratie. Sommigen gooiden stenen naar de Israëlische ordediensten, die antwoordden met flitsgranaten. Twintig Palestijnen raakten gewond. Een soortgelijke gebeurtenis stond aan de wieg van de laatste escalatie.

Escalaties vermijden

“Een tweestatenoplossing is volgens mij de uitweg voor beide partijen”, concludeert Abicht. Zionisten willen binnen Israël niet inboeten aan politieke macht. Bij een uniforme staat dreigen ze hun politieke meerderheid – en dus ook macht – te verliezen omdat dan een meerderheid niet-Joods is.

De tweestatenoplossing heeft ook de Palestijnen iets te bieden, die met moeite uit hun uitzichtloze situatie geraken. “Ze moeten dan wel de mogelijkheid krijgen om zich politiek en geografisch te organiseren”, zegt Abicht.

Gaza-stad ligt in puin. Beeld AFP
Gaza-stad ligt in puin.Beeld AFP

“Hoe dan ook is er nood aan sterke leiders. Het conflict is opgelaaid doordat de twee partijen naar binnenlandse steun vissen.” Omdat Netanyahu thuis in moeilijke politieke papieren zit, verscherpt hij volgens sommigen de tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen voor zijn politiek overleven. Er hangen hem bovendien enkele rechtszaken voor corruptie boven het hoofd. “Na de uithuiszetting volgde de inval op de Al-Aqsamoskee. Dan volgt er natuurlijk een reactie van Hamas om kritiek van zijn eigen religieuze achterban te vermijden”, analyseert Abicht.

“Het dagelijks contact tussen Israëli’s en Palestijnen is vandaag ook veel moeilijker, zo niet onmogelijk omwille van de bezettingsinfrastructuur zoals de muur of checkpoints”, bevestigt Bogaert. “In de jaren tachtig kon je garagist bijvoorbeeld nog iemand van ‘de anderen’ zijn, maar dat verdwijnt allemaal. Zo horen ze enkel binnen eigen kringen over de ander. Met hoe de machtsverhoudingen nu liggen en het groeiend aantal kolonisten op de Westbank, is een tweestatenoplossing veraf.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234