Dinsdag 25/02/2020

Spotten met een apenlandje

Na een doorgedreven renovatie opende het BELvue Museum onlangs opnieuw zijn deuren. In hun eerste tijdelijke expo na de werken, Belgium et cetera, wordt er vooral geschaterlacht met ons eigen, surrealistische vaderlandje.

Niet Stromae of het Atomium, maar vooral koning Leopold II is de grote blikvanger op de banner die net voor het BELvue Museum wappert. De voormalige Belgische koning houdt daarin breed grijnzend een naakte Afrikaanse in de armen. Het herinnert op speelse wijze aan barre tijden.

"Het was toch even bang afwachten hoe het BELvue daarop zou reageren", begint Marloes De Cloedt (35), curator en zaakvoerster van de Brusselse cartoongalerie The Cartoonist. "Het museum ligt namelijk vlak naast het Koninklijk Paleis en - hoe zal ik het zeggen? - bepaalde aspecten uit het verleden van die Belgische vorst zijn toch niet echt om fier op te zijn."

De opzet van Belgium et cetera, zowel een boek als een expo, is even simpel als doeltreffend: 22 bekende Belgische cartoonisten doen er, geheel op hun eigen markante manier, de vaderlandse geschiedenis uit de doeken. Eigenzinnigheid troef. Zo knagen fiere Vlaamse leeuwen nerveus aan hun staart, stampen nijdige Smurfen een vrouw met Smurfen-hoofddoek uit hun dorp, wordt Koning Albert II afgebeeld als kip die gouden eieren legt waaruit de nieuwe generatie politici opstaan, of richt een wanhopige premier Michel zich tot asielzoekers met de vraag of er iemand van hen iets van begrotingen kent.

Een en ander wordt met de nodige knipoogjes, en hier en daar zelfs een muilpeer, aan elkaar geschreven door Gilles Dal, historicus, stripscenarist en auteur van enkele boeken rond België. Zijn teksten verfraaien ook de zowat 160 cartoons die in de drie zalen op het gelijkvloers te bewonderen zijn. De eerste ruimte toont België tot 1900, de tweede zaal begint bij Wereldoorlog I om te eindigen bij de onafhankelijkheidsverklaring van Congo in 1960. De laatste zaal behandelt ons land tot nu.

Op elke muur prijken ze: beroemde Belgen en/of iconen zoals Magritte, Manneken Pis, Pater Damiaan of Leopold II, Kuifje, de Smurfen of Lucky Luke. Tezelfdertijd passeren zowel pijnlijke historische feiten als fait divers de revue. Hitler en co., de eerste schoolstrijd of 125 jaar vakbond worden er afgewisseld door de aardappelziekte uit 1845 of het feit dat de uitvinders van de verlostang en de dynamo Belgen zijn.

Belgium et cetera is een eerste project op locatie van The Cartoonist, de Brusselse galerie die sinds 2014 talloze Belgische cartoonisten vertegenwoordigt. Marloes De Cloedt (35), zaakvoerster en dochter van cartoonist Marec, beschikt momenteel over een portfolio van 22 cartoonisten. Elf van hen zijn Vlamingen, onder wie Kamagurka, Fritz, Quirit, Lectrr, Zaza en Kim.

De Cloedt: "Het was tijd om verder te kijken dan ons Brusselse pand en een wat prestigieuzer project op te starten." Het BELvue kwam als geroepen. Het museum opende op 21 juli zijn deuren met een volledig nieuwe permanente expo en parcours, en stond zijn gelijkvloers af voor tijdelijke expo's. "Ideaal, want ik zoek ruimtes waarbij mensen geen entree moeten betalen."

Moddervet Kuifje

Dat cartoonisten best wel wat meer aandacht mogen krijgen, zegt ze strijdvaardig. "Ons land telt cartoonisten van topniveau. We moeten fier zijn op hen. Niet dat elke cartoon om te lachen moet zijn, zeker niet, maar de scherpe of ontluisterende manier waarop zij spelen met gebeurtenissen is best wel authentiek. Soms zijn bezoekers in onze galerie verbluft over wat ze aan de muur zien hangen. 'Dat zien we zo niet in eigen land', zeggen ze dan."

Sommige prints doen bij de opmerkzame bezoeker een belletje rinkelen. Ze prijkten eerder in dag-, week- en maandbladen. "We hebben voor zowel de expo als het boek gekozen voor oudere cartoons, omdat ze de tand des tijds doorstonden. Tegelijk hebben we nieuwe cartoons laten maken die beter aansloten bij het verhaal."

Enkele van die cartoons schreven evenzeer geschiedenis. Wellicht de opvallendste is die van Gal. Begin jaren 90 tekende hij voor KnackDe morfologisch kenmerken van het andere volk, waarbij hij Gerolf Annemans liet lijken op een Noord-Afrikaan en Filip Dewinter op Turk.

Hoewel namen als Gal en Karl eerder als illustrator te boek staan, vallen ze ook onder de noemer perscartoon. "De definitie daarvan is oneindig veel meer dan wat men denkt", zegt De Cloedt. Net daarom wil ze zich met 'perscartoon' onderscheiden van andere cartoonevenementen. "Voor alle duidelijkheid: een perscartoon gaat veel verder dan politiek. De actualiteit, dat gaat ook over cultuur en wetenschappen."

Wie denkt dat geschiedenis saai is, moet dringend naar BELvue. Wie goed oplet merkt zelfs hoe België er zal uitzien over twintig jaar. Kuifje is er moddervet en bevindt zich als een reliek uit verre tijden achter tralies, archeologen vinden het bewijs van het bestaan van België en koningin Elisabeth I ziet dat het goed is en knipoogt zich à la Wiske naar het einde.

"Weet je, toen we het boek aan het maken waren vonden in het Brusselse net de terreuraanvallen plaats", zegt De Cloedt nog. "Daar wilden we onze uitgave écht niet mee eindigen, dus hebben we er letterlijk en figuurlijk een knipoogje aan gegeven door heel kort naar de toekomst van België te verwijzen."

Belgium et cetera verscheen bij Van Halewyck. De gratis expo loopt tot 6 november in BELvue Museum, Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234