Dinsdag 10/12/2019

Spotten met de eeuwigheid

Zonder veel na te denken een homemade tatoeage laten zetten bij een vriend, of geen inspraak hebben in wat er geplaatst wordt. Perfecte middelvinger aan zowat alles.

Vandaag de dag bekijken jongeren het lichaam niet langer als een blank canvas maar als een onbeschreven schetsboekje. Gepersonaliseerde tattoos van fotografische kwaliteit zijn compleet passé en worden ingeruild voor vuige en hilarische tekeningen. De tattoo parlour maakt plaats voor de woonkamer van een of andere zelf geproclameerde doe-het-zelfartiest. Kortom: je m'en foutisme zegeviert. Scarlett Johansson liet een krom hoefijzer tatoeëren in haar zij met de boodschap 'Lucky You'. De pointe is de stommiteit van de tattoo benadrukken.

"Je hebt wel stinkvoeten, man", zegt Dirk terwijl hij vaseline smeert over de kuit van Ken. Ken schijnt met een bureaulampje op de plaats delict. "Je kunt de man maar beter helpen", grijnst hij droogjes.

Ten huize Dirk Claessen op het Nieuw Zuid in Antwerpen is de sfeer bijzonder gemoedelijk. Een kwartier geleden vroeg de autodidactische tatoeëerder vanuit zijn opgeruimde bureaukamer wie er eerst onder de naald wilde. Ken, winkelmanager bij Adidas, stelde zich kandidaat. Terwijl Bas en Daan in de keuken van het appartement wat gezapig keuvelen met een pint in de hand, plakt Dirk de sjabloon van een mier op de kuit van Ken die zich in een vreemde houding nestelt - onderkant kuit moet omhoog - op een poef in de vorm van de spuitkop van een verfbus.

"Op WhatsApp meld ik aan vrienden dat ik ga prikken. Wie zin heeft, komt af." Dirk is hobbyist en geen fulltime tatoeëerder. Integendeel, de man werkt overdag bij Pinkeye, een voornaam Antwerps grafisch bureau dat onder andere de vormgeving van de hippe Wasbar, de nog hippere hotdog/champagnebar Frank&Brut en het mondiale Monocle Eyewear op zijn conto heeft staan. Wel interesseerde Dirk zich op jonge leeftijd al voor street culture. "Op mijn dertiende reed ik BMX-wedstrijden en op mijn vijftiende airbrushte ik al motorhelmen - mijn vader is carrossier", legt hij uit. "De combinatie adrenaline, rock-'n-roll en tattoos heeft me altijd al aangesproken."

"Op mijn eerste avond, twee jaar geleden zette ik meteen drie tatoeages: de letter A. Eerst op vrienden, dan op mezelf. We waren thuis wat aan het hangen: een beetje drinken, een beetje prikken." Dirk twijfelde eerst om zich aan tatoeëren te wagen maar zette dan toch de stap dankzij de belofte van vrienden dat hij op hun vel mocht oefenen. En zo geschiedde. Ook deze avond is in feite een trainingssessie. Het materiaal kocht Dirk van Daan, ook aanwezig. Met een volle baard, een geïnkte borstkas en een bekende racefietswinkel genaamd Bike Project kun je Daan moeilijk anders beschrijven: hij is een hippe gast.

In zijn handpalm ontwaren wij een hoop donkerblauwe puntjes. "Ooit stond daar een tekening, zelf gezet", zegt Daan. "Enkele jaren geleden kocht ik een machientje voor honderdvijftig euro. Maar al snel bleek dat niets voor mij te zijn. Bovendien had ik geld nodig om naar Brooklyn te reizen. Dus heb ik de kit verkocht aan Dirk." De eerste tatoeage van Daan bestond uit een kruisje op zijn been. Nog een aandenken: twee smileys op zijn duimen. "Op die avond hebben wij met zeven vrienden die smileys op onze duimen getatoeëerd. Tja, waarom doe je dat... Omdat dat grappig is."

Je m'en fous

Omdat het grappig is. Dat je m'en foutisme heerst in de moderne tatoeagecultuur. Voordat wij aanklopten bij Dirk en zijn kompanen, ontmoetten wij eerst James Michielsen alias Nikeylife in Café Select, een volkse kroeg met bingokast en Poolse serveerster op het ruwe Sint-Jansplein te Antwerpen. James is een bekende tatoeëerder, ook in het buitenland, en tevens het toonbeeld van de huidige nonchalance in de tatoeagewereld.

Op zijn Instagram-account post James zijn nieuwste creaties: een Mickey Mouse met schijnbaar het hoofd van een zikapatiënt die aan een joint lurkt; een krom getekend mannetje dat urineert op een ander mannetje, wiens hoofd doormidden is gesneden, met daaronder de boodschap 'Violence for fun'; dat soort dingen. "Ik ben twee jaar geleden begonnen met tatoeëren", zegt hij terwijl hij aan een vlot tempo pinten bestelt. "De hygiënische maatregelen volg ik strikt op, maar voor de rest werk ik thuis en ga ik nog steeds vrij amateuristisch te werk. Drukken bepaalde lijnen niet goed door, of verschijnen er blow-outs (vlekken, red.), dan is het zo. Een tattoo mag bruut zijn. Het moet leven."

Volgens James holt de nieuwe generatie niet meer naar de parlour maar laat die liever een schimmige tekening zetten ergens thuis bij een kennis. Jongeren verlangen dan ook steeds minder naar een afgelikte tatoeage van fotografische kwaliteit. "De originaliteit van de tekening is belangrijker", verklaart James. 'Ruis' wordt ook steeds aantrekkelijker. "Dat komt omdat in deze digitale wereld iedereen wel kan leren hoe je iets perfect doet. Daardoor willen jongeren terug imperfectie. Met de populariteit van analoge fotografie is dat juist hetzelfde."

Dat verlangen naar een scruffy tattoo alsook het ter plekke kiezen van de tattoo - je kiest uit een mapje en hebt niets in de pap te brokken - is volgens James tekenend voor de internetgeneratie. Toch is het fenomeen zo oud als de straat. Het heeft zelfs een naam: flash tattooing. Het gaat om de oudste traditie in de moderne tatoeagecultuur. De pionier van de flash heet Sailor Jerry. Deze legendarische Amerikaan verwelkomde in de jaren dertig vanuit Honolulu menig zeelui onder zijn naald. Zijn methode: je komt de parlour binnen en kiest instant een van zijn tekeningen die tegen de muur hangen. Geen levensbeschouwelijke leuzen, geen foto's van je vriendin, niets van dat: gewoon grappige zeemanstatoeages van pin-upgirls, ankers en haaien. "Vandaag de dag gebeurt hetzelfde", zegt James, "alleen dat de tatoeage uniek is. Eens hij op iemand getekend is, verdwijnt hij uit de collectie. Maar dus geen customising. Vind je mijn tekeningen niet goed? Bol het dan af."

Post-, über-, meta-ironie

Sailor Jerry's tatoeages werkten op de lachspieren. De huidige flashtattoos doen dat ook. "De humor op zich is wel veranderd", zegt James. "Die is een stuk cynischer en ironischer. (toont zijn buik) 'Zie je deze?'" Er staat in kinderlijke letters 'Thug Life' rond zijn navel, een parodie op de vermoorde rapper 2Pac die dezelfde leuze over zijn gehele abdomen verspreid had. Sailor Jerry spotte in mooie, volle lijnen met de bekommernissen van zeelui: de afwezigheid van vrouwen op het schip, vraatzuchtige haaien in het water enzovoorts. De moderne flashcultuur hanteert de perikelen van het postmodernisme en het eclecticisme: alle symbolen uit de marge, zowel uit de popcultuur als uit de tropen, worden gehanteerd. Sterker nog: er wordt gespot met de eeuwigheid van de tatoeage zelf. "Dat is wel de pointe: de stommiteit van de tattoo benadrukken. Oké, wat is de domste tattoo die je je maar kunt inbeelden? De naam van je nieuwe vriendin, toch? Wel, dan zetten wij die."

De tatoeage van vandaag draait meer om archetypische angst van moederlief - "die tekening, de rest van je leven!" - dan om de boodschap. James gaat daar ver in. "Ik wil dat al mijn tatoeages sterk verouderen", zegt hij. "Daar wacht ik echt op." Hij hoopt op datgene waar anderen zo voor vrezen: het vervagen van de lijnen. Voor hem is een tatoeage eerder een ontsiering dan een versiering. "Alles is zo serieus vandaag. Je moet je leven op orde hebben op je dertigste en imago is zeer belangrijk. Dit soort tattoos vormt het 'foutje' in dat perfecte plaatje. Voor mij straalt het vrijheid uit." Het gaat om een dikke vinger naar het establishment.

Scarletts hoefijzer

"Eerlijk gezegd, toen jij belde, dacht ik: och god, ze hebben ons door", lacht James die na ons onderhoud in Café Select gezellig is meegekomen naar Dirk en wat in de zetel hangt. Wat hij probeert te vertellen is dat flashtattoos best populair zijn en niet langer een marginaal gegeven. Degene die de flashtattoo een flinke duw in de rug gaf, is volgens James de Fransman Fuzi. "Hij is de pionier van de flashtattoo. Aan de hand van zijn Instagram-account reist hij de wereld rond en geeft hij vrij waar hij zich bevindt. En dan stromen de mensen toe voor een tattoo." En of zo'n Fuzi echt 'mainstream' te noemen is? "Tja, als Scarlett Johansson met een hoefijzer van jou rondloopt..."

"Mijn vriendin werkt in de mode en daar duikt het ook steeds vaker op", verklaart James. Steeds meer modellen wagen zich aan een scruffy tattoo en posten die op Instagram. Dat is vreemd, gezien de onaffe tattoo net een symbool is van de strijd tégen het perfecte Instagram-plaatje. Het zal wel zeer goed passen bij hun Thrasher-trui (Thrasher is een populair skatemagazine), een ander undergroundsymbool dat door Instagram-modellen verkracht werd. James is evenmin opgezet met de trend. "Doordat het hip wordt, krijg je als tatoeëerder steeds makkelijker bullshitters over de vloer die eisen stellen", vloekt James. "Het is ook echt een modegril."

Geen hoefijzers à la Scarlett voor Dirk. Hij hanteert vooral de techniek van dot shading: een tekening samenstellen door vele puntjes te zetten. "Het is monnikenwerk waarvan ik tot rust kom." Op de kuit van Ken tekent hij de schaduw van een mier in die techniek. Het beestje is door zijn schijnbare arbitrair karakter best nog wel grappig. Meer nonsensicale inktvormen treffen we aan in Dirks schetsboek. Daarin staat een gedot-shaded broodmes en enkele kalligrafische wonderen met iets minder wonderlijke boodschappen zoals: kanker, teef, hoer, penis. "Ik vind het vooral interessant om het contrast op te zoeken tussen sierlijke kalligrafische letters en sarcastische boodschappen. Het moet 'mooi' blijven. Ik ben dan ook een perfectionist. Alles wat ik teken, moet accuraat zijn."

Je kunt je afvragen wat de oorzaak is van de willekeurige keuzes die de klanten anno 2016 maken. Een goede tien jaar geleden gebeurde dat immers veel minder. Eigenlijk dient het andersom bekeken te worden. De tattoo-artiest heeft altijd al de tekening bepaald, tot in de jaren 80. In dat decennium sprongen artiesten zoals Ed Hardy in het spotlicht die de tatoeagewereld deed omslaan naar customizen. Plots had de klant zijn eigen inbreng, de tatoeage werd iets unieks en persoonlijks. Dat customizen is er nu gewoonweg terug uit. En net zoals men in de jaren stilletjes absoluut een tatoeage van Sailor Jerry wilde hebben, kiest de jeugd van vandaag zeer bewust voor één welbepaalde artiest met een welbepaalde stijl. Wat de tekening juist inhoudt, is eigenlijk ondergeschikt. Men kiest zeer bewust voor Nikeylife, LucienLucienLucien of Indy Voet. Een extreem voorbeeld van deze werkwijze is Dennis Tyfus, een Antwerpse kunstenaar die sinds kort ook tatoeëert. Hij zet de zogenaamde 'no choice'-tattoos. De klant weet op voorhand niet hoe de tekening eruit zal zien. Alleen wat hij kan verwachten. Want Dennis Tyfus heeft een zeer eigen schriftuur. En daar kiest men voor.

Kiezen kan gemakkelijk dankzij het internet en de vele sociale media waarop de nieuwe garde van tatoeëerders zijn werk post. Ook het aantal tattooartiesten stijgt zienderogen. Dat heeft wederom te maken met het internet. "Nu koop je gewoon online een machientje en je bent vertrokken", zegt Dirk. Voor de uitleg: een of andere tutorial. De doe-het-zelfcultuur (DIY of do it yourself) is overgeslagen op tatoos. Door die drempelverlaging wagen steeds meer grafici en illustratoren zich aan het tatoeëren. "Als graficus ben je steeds op zoek naar een nieuw soort canvas", legt Dirk uit. "Als je dan toevallig vrienden hebt die hun vel doneren, dan ben je al snel vertrokken."

Toch is het niet zo dat de wereld spontaan overspoeld zal worden door kuddes fulltime tattoo-artiesten. De meesten blijven hobbyist waardoor de echte tattooshops niet al te veel te vrezen hebben. Dirk: "Ik wil geen fulltime tatoeëerder worden maar wil dit verkennen naast mijn grafiek en illustratie." Dat lijkt wel eigen aan deze tijd. Iedereen wil alles kunnen. Check maar eens de biografieën van millennials (generatie geboren tussen 80 en 90). Men is én graficus én web developer én fotograaf én creative consultant. "Klopt. Wij hebben het gevoel dat je jezelf steeds moet blijven heruitvinden. Ik ervaar wel die druk. Er heerst een constante honger naar voldoening."

Mèh, het zal wel

Het is een harde wereld. Millennials zijn afgestudeerd in een post-bankencrisistijd en kregen ook nog eens het marktdisruptieve internet op hun dak dat alle levenservaring van de ouders tot een propje maakte en in de prullenmand wierp. De jaren 90-fantasie van hun jeugd, dat iedereen uniek is en later president kan worden, heeft men ingeruild voor een gedesillusioneerd, schouderophalend 'mèh'-gevoel: whatever, het zal wel zo.

Ondertussen staat de mier op Kens kuit. "Normaal was het de bedoeling dat mijn vriendin ook zou meekomen", zegt hij. "Samen zouden we een boot laten zetten. Nu zij er niet bij is, is het een mier geworden." Gevolgd door een kurkdroge "Juij".

(19), studente illustratie

"Op school kregen wij een workshop over de kunst van Dennis Tyfus.

Toen ik hem opzocht, bleek hij de man achter no choice-tattoos te zijn. In een impulsieve bui heb ik hem gecontacteerd. Vijf dagen later stond de tatoeage op mijn arm. Ik apprecieer zijn stijl en word er vrolijk van.

En ja, als ik veertig ben, zal ik mezelf er wel mee uitlachen."

Amelie Bakker

(23), grafisch ontwerpster bij Atelier Brenda

"Deze tatoeage met de tekst 'Niet huilen' is mijn eerste en dateert van enkele weken geleden. Ik stond op een goede zaterdag op en zei tegen mijn lief: 'Doe maar.' Hij is thuistatoeëerder onder de naam Dan Patat (@pomdeteir). Zijn stijl is zeer ruw: je hebt er wel ballen voor nodig. Homemadetattoos zijn erg gewenst. Ik wilde vooral afstappen van het vrouwelijke cliché."

Hiske van de Wouwer

38, eigenares van The Pony Club, een kapperszaak in Antwerpen

"Iedereen denkt dat het een kwal is of iets dergelijks, maar het is dus effectief een doodshoofd. Ik heb hem laten zetten op mijn zestiende bij een schimmige kerel, 'Ronny van oep de Turnhoutsebaan'. In die tijd werden tatoeages nog beschouwd als marginaal. Nu niet meer. Het is allemaal minder serieus, humoristischer, wat goed is. Mijn dochter van negentien bijvoorbeeld wil samen met mij een 'infinity'-teken laten zetten. Uiteraard ben ik zéér vereerd."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234