Woensdag 28/10/2020

Spookstations in de Londense ondergrond

Onder Londen is een wereld waar spoken vrij spel hebben: veertig gesloten metrostations. Mensen mogen er niet meer in, sinds 11 september worden de stations beschouwd als terroristische doelwitten. Het mysterie is er alleen groter door geworden. De deur van het oude station zit op slot. De liften zijn afgebroken, trapgaten dichtgemetseld of onvindbaar. Er mag niet over worden gepraat. 'We hebben de order dat we er niets over zeggen', zegt de woordvoerder van de London Underground.

Peter de Waard

Londen onder de grond bestaat uit twee werelden. In een daarvan verdringen passagiers van de London Underground zich op de perrons. Langs vierhonderd kilometer rails er zijn 275 stations, waar elk uur 150 duizend reizigers in de trein stappen. Daarnaast is er een ondergrondse waar van de hectiek van de metropool niets is te merken. Hier komen nauwelijks mensen, je kunt er een speld horen vallen. Het is de wereld van buiten gebruik gestelde stations en dode trajecten. Een geheimzinnig netwerk van spelonken en gangen, dat veel schrijvers heeft gefascineerd en een el dorado is voor filmers en televisiemakers.

Maar sinds 9 september vorig jaar zijn de stations nauwelijks meer toegankelijk. Mike Asworth, curator van het London Transport Museum, zegt dat er geen rondleidingen worden gegeven. De meeste stations liggen aan trajecten die worden gebruikt. Buitenstaanders zijn hier, volgens hem, om gezondheids- en veiligheidsredenen onwenselijk. De ondergrondse geeft een andere reden op: sinds 11 september worden de stations gezien als terroristische doelwitten. "We zouden elke bezoeker moeten laten vergezellen door twee bewakers."

Londen heeft het oudste metronet ter wereld. In 1863 werd de eerste lijn geopend: de Metropolitan Line, die de metro haar naam gaf. Sinds die tijd is het aantal lijnen spectaculair gegroeid, er zijn ook trajecten en stations gesloten. Veertig stations zijn dicht. Omdat ze aan een niet rendabel traject lagen, omdat de route werd omgelegd of omdat er niet genoeg passagiers waren.

De Londenaar is altijd razend nieuwsgierig geweest naar de geheimzinnige onderaardse wereld. Het feit dat London Transport pottenkijkers weert en alle ingangen probeert af te sluiten, heeft het mysterie alleen vergroot. Iedere Londenaar koestert het even angstwekkende als verleidelijke idee dat spoken en geesten er vrij spel hebben.

Halverwege Tottenham Court Road en Holborn op de Central Line ligt een oud neoclassicistisch perron dat tussen 1900 en 1933 het station British Museum vormde. Er stopt al bijna zeventig jaar geen trein meer en de bovengrondse ingang is allang weg. De aanplakbiljetten en seinen uit begin jaren dertig hangen er nog, meldde onlangs iemand op de BBC-radio, die zich via een geheime kelder van een restaurant toegang zou hebben verschaft. "Onmogelijk, er is geen andere manier daar te komen dan met een trein", roept Ashworth.

Het eveneens in 1933 gesloten station Down Street aan de Piccadilly Line is minder goed te zien. Dat het station er is geweest, kan door reizigers alleen worden opgemerkt doordat de ijzeren metrobuis korte tijd overgaat in een stenen muur. Het station Aldwych, midden in West End, werd op 30 september 1994 gesloten, omdat London Transport het vervangen van de verouderde liften te duur vond. De sluiting betekende het einde van de Theatre Line.

Aldwych was tijdens de Tweede Wereldoorlog al enige tijd buiten gebruik gesteld. Het diende als schuilkelder, zoals wel meer buiten gebruik gestelde stations. De diepte bood een veilig gevoel en vergrootte de gemeenschapszin in de donkerste dagen van de oorlog.

Soms hangen de posters er nog van Billy Brown in London Town, die de aanpassing van metrotreinen verdedigde met het rijmpje: "I'll trust you'll pardon my correction. This stuff is here for your protection." Op sommige affiches is na de oorlog een hartenkreet toegevoegd: "We thank you for your information. But we can't see the bloody station."

Het station Down Street vormde in het begin van de Tweede Wereldoorlog het onderkomen van Churchills oorlogskabinet. Churchill sliep er graag omdat het er volkomen rustig was. Zijn bad zou er nog altijd staan. Volgens de folklore heeft de oorlogsleider op dit station vastgezeten in de lift. De lift is weg, maar de ingang van de liftkoker is nog te zien.

Van alle gesloten stations wordt Aldwych het meest gebruikt. Beroemdheden kunnen in de stationshal hun exclusieve party's geven. Soms zijn er tentoonstellingen en in februari zal er voor het eerst een theatershow worden gegeven. Het diep onder de grond verstopte perron is niet toegankelijk. Alleen filmers en videokunstenaars mogen de lange trap afdalen. Paramount produceerde er Patriot Games, de All Saint-film Honest werd er opgenomen, evenals de popvideo's 'Firestarter' en 'Black Jesus'.

Werkelijkheid en fictie zijn op Aldwych niet meer te onderscheiden. Aan het oude loket hangt een bordje met het opschrift: '3d Enkeltje, 6d Retour'. Hoewel het verwijst naar een oude munt, is het voor een film opgehangen.

London Underground zegt geen plannen te hebben met de stations. "Ze zijn volgens hun definitie buiten gebruik gesteld", is het korte antwoord. Mike Ashworth zegt dat reclame onwenselijk is. "Dan gaan mensen maar vragen of ze erin kunnen en dat kan niet."

Eén station moet al voor zijn toekomst vrezen. Shoreditch aan de East London Line staat op de nominatie te worden gesloten als de uitbreiding van de lijn in 2005 voltooid zal zijn. Wie het station wil zien, moet snel zijn, daarna is het het exclusieve domein van het huisspook.

© de Volkskrant

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234