Zondag 08/12/2019

Spooksoldaten en ontmijners samen op de foto

De oorlogsfoto's waarmee Ian Alderman heden en verleden met elkaar probeert te verzoenen, balanceren op de dunne grens tussen kunst en kitsch. Maar de beelden die vanaf volgende maand het Flanders Fields Museum hangen zijn veel meer dan een makkelijke fotoshopstunt.

Twee experts van ontmijningsdienst DOVO knielen ergens in de Vlaamse velden neer bij een niet geëxplodeerde obus uit WO I. Een paar meter verder kijken drie soldaten uit diezelfde oorlog van op hun paard op het tafereel neer. De bevreemdende foto is het werk van Ian Alderman, een Londense fotograaf die vooral naam maakte in het reclamewezen. De voorbije zes jaar ging hij de boer op met de ontmijners van DOVO (Dienst Opruiming en Vernietiging van Ontploffingstuigen). Op zoek naar beelden die laten zien wat zij dag in dag uit doen en tegelijk het perfecte decor vormen om er portretten van soldaten uit de Eerste Wereldoorlog in te plakken. Dat leverde uiteindelijk 25 foto's op waarin heden en verleden in elkaar overvloeien. "Mijn manier om te laten zien dat de gevolgen van een oorlog, ook honderd jaar na datum, zich nog steeds laten voelen", legt Alderman uit. "En tegelijk een eerbetoon aan de soldaten die in die verschrikkelijke oorlog hebben gevochten."

Inspiratie voor het project haalde Alderman bij twee Australiërs. Oorlogsfotograaf Frank Hurley en kunstschilder Will Longstaff. De eerste maakte naam met fotocollages waarmee hij de verschrikkingen van WO I in beeld probeerde te vatten. "Hurley was een uitstekend fotograaf maar hij slaagde er niet in het overweldigende van de loopgravenoorlog in één foto te vatten", legt Alderman uit. "En dus plakte hij verschillende beelden samen tot grote tableaus waarmee hij het thuisfront kon laten zien hoe het er in de loopgraven echt aan toe ging."

Longstaff is dan weer vooral bekend van het schilderij 'Menin Gate at Midnight' waarop hij de duizenden vermiste Australische soldaten als geesten laat zien. In zijn eigen fotowerk brengt Alderman die geesten samen met het creatieve knip-en-plakwerk van Hurley. De foto's die hij maakte van de DOVO-ontmijners combineert hij met beelden van Australische soldaten die hij uit het archief van het Australian War Memorial plukte.

Al klinkt dat een stuk eenvoudiger dan het uiteindelijk was. "Het was heel moeilijk om die twee werelden op natuurlijke wijze te laten samensmelten", legt Alderman uit. "Ik heb bij DOVO duizenden foto's gemaakt, maar slechts een heel beperkt aantal kon ik effectief gebruiken." Om de oude foto's in de nieuwe te plakken moest elk detail helemaal juist zitten, en tevens bij oud en nieuw gelijk lopen.

Onbegonnen werk

"Ik wist ook nooit waar we terecht zouden komen wanneer ik er met DOVO op uit tro, of wat we zouden vinden", vertelt Alderman. "Soms was het decor perfect maar vonden we enkel een handgranaat. En wanneer we dan grote munitie vonden, stonden er te veel storende zaken op de achtergrond waardoor ik de doorschijnende soldaten er niet op kon plakken. De mensen van DOVO hebben heel veel geduld met mij moeten hebben."

Na zes jaar en tientallen tripjes richting Ieper en omstreken bleef Alderman uiteindelijk met 25 foto's over. Ze waren al te zien op het hoofdkwartier van de Verenigde Naties in Genève en verhuizen begin juni naar het Flanders Fields museum in Ieper. Piet Chielens, directeur van dat museum, was meteen geïntrigeerd toen hij de foto's van Alderman voor het eerst zag. "Eigenlijk worstelt hij met dezelfde vraag als Frank Hurley zoveel jaar geleden. Hoe breng je de immense verwoestende kracht van zo'n oorlog in beeld? De combinatie van oude en nieuwe foto's waar hij voor kiest doet misschien wat vreemd aan, maar het levert wel uiterst krachtige beelden op."

Recovering the past, van 3 juni tot 31 december in Flanders Fields

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234