Vrijdag 03/12/2021

Spitsuur in São Paulo

‹ Je zult er maar tussen staan. Het metronetwerk van São Paulo is, om het zacht uit te drukken, verzadigd.
‹ Beterschap is op komst, nieuwe stations zijn in aanbouw.
‹ 'Lange tijd investeerden de autoriteiten geen cent in de metro, terwijl de stad maar bleef groeien.'

Beweging versus stilstand, licht versus duisternis. Het beeld dat fotograaf Nacho Doce deze week in het metrostation Sé schoot, downtown São Paulo in Brazilië, zit boordevol contrast. Links op de foto, tegen de strakke betonarchitectuur aan, staan de wachtenden, sakkerend en vloekend allicht, want in 'Sampa' moet het vooruitgaan. Rechts, onder de hallogeenlampen, popelen de pendelaars wier beurt gekomen is. Eindelijk. Op de rode lijn, van Barra Funda in het oosten naar Corinthians-Itaquera in het verre westen van de megapool, dendert een trein binnen. Net zoals in Tokio gebeurt uit- en instappen via afgebakende zones: geel beschilderd op de grond, hekwerk eromheen, als een veekraal voor reizigers. Dat het systeem weinig doeltreffend is op een piekuur als dit (over het exacte tijdstip van de foto beschikken we niet), het tafereel zegt het allemaal. In het station Sé, onder de kathedraal, kruisen de eeuwig drukke rode en blauwe lijnen elkaar. Ritueel stroomt heel São Paulo er bijeen, elke dag opnieuw.

In het industriële en zakenhart van Brazilië wonen, in concentrische kringen, 11 miljoen (centrum), 20 miljoen (het centrum met eerste voorstadsgordel) en 30 miljoen mensen (het centrum met eerste en tweede voorstadsgordel, inclusief de haven van Santos). Om het boud te stellen: de stad verstikt in het verkeer. Alleen hier al werden in 2010, een jaar waarin de economie met bijna 8 procent groeide, 580.000 nieuwe auto's verkocht. Wie bij valavond de Banespão beklimt, een art-decowolkenkrabber in het hart van de stad, heeft uitzicht op eindeloze rood en wit oplichtende tentakels - de achterlichten en koplampen van een wagenpark dat huiswaarts schuifelt, uren aan een stuk.

In deze setting hoeft het geen betoog dat een metronetwerk van minder dan 80 kilometer lang, dat hooguit het eigenlijke gemeentegebied dekt, een lachertje is. De eerste lijn ging in de jaren 70 open, maar daarna duurde het decennia voor er geld was voor (en consensus over) de uitbreiding. Het had bijvoorbeeld oeverloze voeten in de aarde voor metro en voorstadstreinen op elkaar aangesloten raakten, en belangrijke knooppunten bleven van metrotoegang verstoken.

"Ik gebruik de metro dagelijks, en ja, het is altijd weer dringen, trekken en duwen", zegt Renato Depaoli, die aan de Paulista woont, pal in het financiële centrum. "Maar nu zijn er nieuwe stations in aanbouw, die de eerstvolgende jaren opengaan. Lange tijd investeerden de autoriteiten geen cent in de metro, terwijl de stad maar groeide en groeide."

Straks gaat er zelfs een station open op de plek waar Renato elke dag weer wezen moet: de eveneens in het centrum gelegen luchthaven van Congonhas, zowat de drukste van Brazilië. "Dat wordt wonderlijk," lacht hij. "Tot dusver moet ik de metro in tot Conceição, op de Jabaquaralijn, en daar stap ik over op een bus. Binnen enkele maanden kan ik rechtstreeks naar mijn werk."

Renato Depaoli beoefent wat je noemt een typisch Paulistaans beroep: hij is piloot. Hij is voor een zakenman in touw die voortdurend van hot naar her vliegt. 's Morgens stapt Renato in de cockpit, dan brengt hij zijn baas bijvoorbeeld naar Rio de Janeiro, waarna de jet naar Sampa terugkeert, en Renato achtereenvolgens de bus weer opstapt en de metro induikt.

Baaslief gebruikt op piekuren liever dat andere veelbesproken transportmiddel: de helikopter. Geen stad ter wereld telt er zo veel als São Paulo. Ze cirkelen permanent over de daken en hoppen van toren naar toren. De metro mag dan best wel middenklasse zijn, voor zakenlui is tijd onvermijdelijk geld. In de lucht gaat het sneller voorwaarts. Alleen de fiets doet beter, maar daar moet je dan weer een volslagen waaghals voor zijn.

O ja. Doces foto zou ook over nog iets anders kunnen gaan. Over de prikkelende raciale en etnische mix die Sampa zo tekent. "Het New York van de tropen", noemen de inwoners hun stad. Er wonen niet alleen nazaten van Portugese kolonisten, van indianen en zwarte slaven uit Afrika, maar ook massa's Italianen, Duitsers, Japanners, Joden, Libanezen, Oost-Europeanen en Armeniërs. Neem op deze plek het openbaar vervoer, en de complete planeet kijkt je in de ogen.

"In São Paulo past de wereld", luidt een bekende slogan van het stadsbestuur. Nu moet die wereld alleen nog in de metro passen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234