Woensdag 28/10/2020

Spioneren op stiletto’s

‘Women make better spies… as long as they forget sex.” Deze loslippigheid uit 1945 kwam van Maxwell Knight, die model stond voor een van de geheime agenten (M) in de James Bond-boeken van Ian Fleming. “Meestal wordt gezegd dat vrouwen geleefd worden door hun emoties en niet door hun verstand. Vrouwen zouden meer op hun intuïtie vertrouwen en seks zou een verwarrende en gevaarlijke rol in hun werk spelen. Mijn ervaring leerde me wel het tegendeel. Vrouwelijke geheime agenten kunnen meer informatie vergaren, zeker door uit de armen van mannen te blijven”, aldus Maxwell Knight.

Vandaag zijn meer dan de helft van de 3.500 Britse spooks vrouwen. Stella Rimington, de eerste vrouwelijke directeur-generaal van de Britse geheime dienst MI5 (tot 1996), zette na haar pensionering haar carrière verder als auteur van spionageromans. Ze koos een vrouwelijk hoofdpersonage en met enige zelfspot laat ze een geheim agent zeggen: “Laat ze hun beste man sturen.” Waarop een collega repliceert: “Dat hebben ze gedaan. Het is een vrouw.”

Of de 25-jarige Katia Zatuliveter rollebolde met de 64-jarige Mike Hancock, de rebelse parlementair van de Liberal Democrats, is nog de vraag, zeker nu ze net op borg vrijgelaten is. De politicus stond al langer bekend als ‘vriend van Rusland’ die zich graag omringde met jonge, mooie, getalenteerde Russische en Oekraïense ‘onderzoeksters’ die misschien wel een ‘dubbelmandaat’ hadden. Sommige van deze ‘exotische’ schonen worden gelinkt met de restaurantmoord door poloniumvergiftiging op de Russische dissident Alexander Litvinenko. Zatuliveter, die haar uitwijzing uit Groot-Brittannië aanvecht, werd in Dagestan geboren en kwam drie jaar geleden in Engeland een masterdiploma bemachtigen. Al twee jaar werkt ze in het Lagerhuis en op een bijzonder efficiënt manier organiseerde ze de parlementscommissie over Rusland, waarvan Hancock voorzitter was. Zowel het parlementslid als de jonge vrouw ontkennen iets met spionage te maken te hebben.

Een even intellectuele hoogvlieger was Anna Chapman, als Anna Kushchenko 28 jaar geleden geboren in Stalingrad. In boekenwinkels, drugstores en koffiehuizen in Manhattan vergaderde ze en verzond ze gewapend met haar laptop geheime berichten. Draadloze communicatie, gecodeerde berichten en steganografie, het cryptisch verbergen van informatie in onschuldig ogende objecten, zijn de methodes van deze gescheiden, mondaine immobiliënmakelaarster. “Ze luistert meer dan ze spreekt”, zei een kennis over Chapman. De spionne met haar rood haar, groene ogen, haar weelderig lijf is econoom van opleiding, werkte nog voor de Russische tak van Fortisinvesteringen, voor Londense hefboomfondsen en spreekt vloeiend Engels, Frans en Duits.

Intellectuele bagage en talenkennis waren ook de troeven van Mary Bancroft, de journaliste die vanuit Zürich als tussenpersoon en verslaggever een rol speelde in de Duitse aanslag op Hitler. Als leerling van de psychiater Carl Gustav Jung gebruikte ze psychologische inzichten. In haar autobiografie schreef ze: “Intelligentie is een mozaïek. Algemene kennis over achtergrond en intermenselijke relaties zijn ontzettend belangrijk. Vaak leggen ontbrekende puzzelstukken onmiddellijk de verbanden. Daarom leerde ik vlug hoe belangrijk het is om vertrouwen en zekerheid te winnen.”

Maria Meersman, de nu 90-jarige Vlaamse verzetsstrijdster, en bij het begin van de Tweede Wereldoorlog een fel joenk van negentien, vertelt in haar bloedstollende biografie: “Ik had een magnetische kracht op mannen. Als spionne was dat een belangrijke troef. Mannen voelden zich snel op hun gemak. Ze werden warm van mijn glimlach, mijn spontaneïteit, mijn grote mond, maar ook van mijn discretie. Ik speelde.”

Hoogverraad

Intelligent, beminnelijk en welbespraakt zijn trefwoorden die altijd terugkomen. Maar ook werkpaard, geboren ondernemer én netwerken. In dat laatste bleken de jonge Russische vrouwen erg bedreven. Overtuigend overkomen maar ook overtuigd zijn van de ‘zaak’, zoals Jeong-hwa Won, de 35-jarige Noord-Koreaanse die twee jaar geleden werd opgepakt, nadat ze jaren als ‘vluchtelinge’ op Zuid-Koreaanse militaire basissen lezingen had gegeven over het ‘verfoeilijke communistische regime’.

Overtuiging dreef ook de Britse verpleegster Edith Cavell om gewonde soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog te verzorgen en vervolgens te helpen ontsnappen uit bezet gebied. Voor deze humanitaire daden werd de ongehuwde vicarisdochter door de Duitse bezettingsmacht gefusilleerd. Cavell werd niet wegens spionage terechtgesteld, maar wegens hoogverraad. De Britse geheime dienst zou zelfs geen gebruik hebben willen maken van haar diensten, omdat haar verpleegstersinborst die geheime activiteiten hadden kunnen vergallen. Terecht, want naïeve Edith verklikte, weliswaar uit goodwill, haar medestrijders. De recentelijk gepubliceerde (Engelse) biografie beschrijft dat Cavell handelde uit traditionalistische, religieus ingegeven liefdadigheidsdrang en minder uit politieke overtuiging. Verzetskringen in België staan nog altijd ambivalent tegenover de verpleegster, vooral omdat talloze vrouwen anoniem behendige spionnes waren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234