Maandag 29/11/2021

Speurders missen uitgebreide DNA-databank

Experts pleiten steeds meer voor een nieuwe DNA-wet

om seksuele delinquenten sneller op te sporen. 'Een goede DNA-databank zou heel wat misdaden helpen oplossen, maar twee derde van de uitstijkjes wordt nu niet eens geanalyseerd.'

Elk jaar onderzoeken de parketten 3.578 verkrachtingszaken. Dat zijn er bijna tien per dag. Daarvan wordt de helft nog voor er een rechter aan te pas komt geseponeerd. Soms omdat de aangifte vals blijkt, vaker omdat er onvoldoende bewijzen zijn, of omdat de dader onbekend blijft. Slechts 500 van de 3.578 verkrachters worden uiteindelijk veroordeeld.

Een getal dat hoger zou kunnen liggen mits een performante DNA-databank, zo meent Patrick Boyen, openbaar aanklager in de zaak Ronald Janssen. Ons land telt vandaag een databank met anonieme sporen en een databank met het DNA van veroordeelden. Samen goed voor zo'n 48.000 DNA-profielen. "Ter vergelijking: de databank van het VK telt ongeveer vier miljoen stalen. Elke dag levert dat tientallen linken op met potentiële daders. Wij mogen blij zijn als we er tientallen per jaar hebben", vertelt professor Werner Jacobs, hoofd van het Centrum Gerechtelijke Geneeskunde (CGG) aan het Universitair Ziekenhuis in Antwerpen. Hij sluit zich aan bij de oproep Boyen voor een nieuwe DNA-wet. "Als we seksuele delinquenten sneller willen klissen, dan moeten we de wetgeving aanpassen", pleitte Boyen op het proces-Janssen.

De huidige DNA-wet dateert nog van 1999 en zorgt op het veld voor tal van beperkingen. Zo worden geanalyseerde stalen niet automatisch in de sporendatabank opgeslagen. De magistraat moet daar een aparte vordering voor opstellen. Vergeet hij dat te doen, dan wordt er het DNA-spoor niet geregistreerd. Nog een berperking is het feit dat men enkel de DNA-profielen van criminelen opslaat die veroordeeld zijn voor zware misdrijven.

"Stel: je hebt DNA van een anonieme verkrachter die eerder al is veroordeeld voor diefstal. Dan zal de databank je op dit moment geen link opleveren", vertelt specialiste seksueel strafrecht Liesbet Stevens (KU Leuven). "Gewoon omdat het DNA van veroordeelde dieven niet wordt bijgehouden. Het is trouwens bewezen dat de meeste zware criminelen zich niet aan één soort misdrijf houden."

Beterschap lijkt in zicht. De Kamer keurde zopas een DNA-wetsvoorstel goed dat zowel de administratieve rompslomp aanpakt als de criteria voor de databank uitbreidt. Ook wie voor een minder zwaar feit wordt veroordeeld, belandt dan in de databank. "Als de Senaat het ontwerp niet evoceert, zal er snel sprake zijn van een verbetering", maakt Hildegard Penne van het kabinet Justitie zich sterk. "We bekijken ook of we de DNA-analyses kunnen centraliseren voor meer efficiëntie."

Volgens experts is er echter meer nodig. Een databank met DNA van verdachten bijvoorbeeld. "België is een van de laatste Europese landen die niet over zo'n verdachtendatabank beschikt", zegt psychologe-profiler Daniele Zucker. 'Dat strookt niet met de privacywet', is het vaak gehoorde excuus. Hoezo privacy? Het gaat hier om gegevens die niet openbaar zijn maar enkel bevoegde magistraten kunnen opvragen. In Engeland moet je je DNA afstaan bij een wegcontrole. Pas op, ik zeg niet dat we die toer moeten opgaan."

Jacobs: "Een databank werkt maar als die voldoende gevuld is. En daar wringt het schoentje in België". In de kelder van het CGG van het UZ Antwerpen stapelen dozen vol verkrachtingsbewijsmateriaal zich op. Twee derde van de uitstrijkjes die binnenkomen wordt niet eens geanalyseerd, zegt Jacobs. "Een beleidskeuze vanuit justitie, andere misdrijven krijgen meer prioriteit. Eén van de redenen is dat men op gerechtskosten wil besparen. Men doet geen inspanning om de DNA-databank te vullen. We moeten nu al een inhaalbeweging uitvoeren in vergelijking met andere landen, maar men investeert heel weinig. Ja, DNA-onderzoek kost geld, maar je krijgt er wel veel voor terug. Hoe groter de databank, hoe meer mogelijke linken met eerdere misdrijven en hoe sneller je de dader kunt opsporen."

Eindelijk prioriteit

Het wetsontwerp dat nu op tafel ligt zet hem nog niet aan tot juichen. "Een wet veranderen is één ding, maar als er geen geld aan wordt gekoppeld blijft het een dode letter." Ook Liesbet Stevens vindt dat er meer nodig is dan een nieuwe DNA-wet. "Dat ze van seksuele misdrijven eindelijk eens een prioriteit maken. Een performante DNA-databank met veroordeelden en verdachten, gekoppeld aan meer professionalisering en specialisering bij politie en gerecht."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234