Maandag 26/10/2020

Spencer Tunick

'Ik zeg niet dat wat ik maak goed of slecht is, wel dat het kunst is. In mijn werk lijken de naakte lichamen op penseelstreken in een abstract schilderij'

Zeg niet naaktfotograaf maar landschapsartiest

Brussel

Eigen berichtgeving

Nica Broucke

Noem Spencer Tunick nooit een naaktfotograaf. De 38-jarige New Yorker van joodse afkomst werd dan wel bekend en berucht met zijn foto's van massa's mensenvlees op ongewone locaties, van zulke opmerkingen is hij doodmoe. "Mijn foto's hebben niets seksueels of pornografisch. Ze zijn ontdaan van alle erotiek. Door individuen en masse in hun blootje te laten poseren maak je net abstractie van het naakt", verklaarde de kunstenaar aan de vooravond van zijn project in Glasgow (in 2001) aan een Britse krant. "De 2.500 mensen die ik onlangs in Montreal heb gefotografeerd, zijn daarvan het bewijs. Ik kan u verzekeren dat ik geen 2.500 erecties heb gezien." Dat is niet zo verwonderlijk, aangezien meer dan de helft van de vrijwilligers vrouwen waren.

Tunick studeerde voor zijn opleiding als fotograaf enkele jaren aan de Militaire Academie van New York. "Daar heb ik geleerd hoe je grote groepen in het gelid moet krijgen." Hij ziet zichzelf als een documentairemaker van levend naakt in openbare plaatsen, een maker van site-specific installations. "Ik toon de poëzie van elke nieuwe locatie aan de hand van het menselijk naakt", aldus Spencer Tunick, wiens naam paradoxaal genoeg bestaat uit twee kledingstukken.

Tunick is een landschapsartiest die het menselijk lichaam gebruikt zoals een schilder verf of een beeldhouwer brons. Of zoals Christo en Jeanne-Claude zeildoek. Het is land art met lichamen. De mens wordt materiaal, de openbare ruimte het kader. "Al die naakte individuen zorgen samen voor een metamorfose naar een nieuwe vorm. De lichamen gaan op in de omgeving en worden een nieuwe substantie."

Hoewel dat soms esthetische plaatjes oplevert, is schoonheid creëeren voor Tunick bijkomstig. "Ik ben een artiest die de sociale, politieke en legale kwesties waaraan kunst in de openbare ruimte onderhevig is, probeer te definiëren", zo licht hij zijn bedoelingen toe op Spencertunick.com. Die visie deelt niet iedereen, zeker niet in het puriteinse Amerika. Zijn eerste arrestatie dateert van oudejaarsavond 1995, toen hij hij een naakte man die een 'gevallen engel' moest uitbeelden, liet poseren boven op een gigantische kerstbal aan het Rockefeller Center in New York. Er volgden nog vier aantijgingen voor 'openbare zedenschennis en het aanzetten tot ontucht' nadat hij was overgegaan tot het fotograferen van groepen.

Toch hebben Tunicks foto's niets met ontucht te maken. De enorme aantallen naakte lichamen doen niet zelden denken aan een massagraf of aan een collectieve zelfmoord. "Ja, soms vraag ik de mensen te doen alsof ze dood zijn, om ze stil te krijgen", zegt de fotograaf.

Toen voormalig New Yorks burgemeester Rudy Giuliani hem liet aanhouden terwijl hij een honderdtal naakten op Times Square fotografeerde, was voor Tunick de maat vol. Om zijn vrijwilligers te beschermen en om zich niet te laten muilkorven daagde hij de stad voor de rechter. In mei 2000 bevestigde een regionale rechtbank dat zijn werk beschermd wordt door het beroemde eerste amendement van de Amerikaanse grondwet: de vrijheid van meningsuiting. Opmerkelijk: een van de rechters gaf achteraf toe dat hij zelf aan een van Tunicks projecten had deelgenomen.

Giuliani ging in beroep, zonder succes. Op 3 juni 2000 bevestigde het Hooggerechtshof dat de kunstenaar zijn werk "in alle vrijheid in de straten van New York" moest kunnen uitvoeren. De stad moest hem bovendien 30.000 dollar schadevergoeding betalen. Maar voor Tunick hoeft het daar niet meer zo nodig. "Sinds 11 september is het landschap van de stad grondig veranderd", zegt hij. "Nu staan er overal dranghekken en betonnen zuilen. Je hebt geen vloeiende lijnen meer."

Maar maakt de man nu kunst of is het allemaal spektakel? "Ik zeg niet dat wat ik maak goed of slecht is", aldus Tunick, "wel dat het kunst is. In mijn werk lijken de naakte lichamen op penseelstreken in een abstract schilderij. Je krijgt een heel gamma van kleuren, van roze tot bruin en beige." Mangredi dela Gherardesca, de voormalige directeur van Sotheby's in Italie, heeft ettelijke werken van Tunick. Hij omschrijft het werk van de fotograaf als "de laatste overblijfselen van een happening". Wat Tunick zo interessant maakt is volgens hem "het extreme contrast tussen het lichaam en het landschap".

Inmiddels werkte Tunick elke staat van de VS af en droomt hij van de naakte verovering van elk continent, elke historische of geografisch belangwekkende plek. Tot de woestijn van Nevada en Antartica toe, hoewel de projecten die hij op die laatste locatie realiseerde tot nu toe maar op weinig belangstelling konden rekenen. De verhoopte massafoto laat vooralsnog op zich wachten. Niet alle steden werken altijd even enthousiast mee. Vorig jaar werd zijn aanvraag om een installatie te maken aan de oever van de Rijn door de Duitse stad Düsseldorf afgewezen.

De laatste vijf jaar maakt hij steeds meer projecten in de natuur. Hij werkte onder meer in de woestijn van Nevada. "De foto's in de natuur zijn niet helemaal zoals ik ze had verwacht", zegt hij. "Ik had gedacht dat ze zouden uitdraaien op 'natuur in de natuur', maar dat bleek niet zo te zijn. Ik werk met stadsmensen, niet met natuurvolkeren: Mensen met tatoeages, sommigen hebben hun haar gekleurd en je ziet de sporen van de zon op hun lichaam. Ik breng de stad naar de natuur, wat op zich natuurlijk ook een interessante piste is."

Het saldo van Tunicks installaties staat inmiddels op 65. Hij werkte in de VS, in Canada (Montreal), Chili (Santiago), Australië (Melbourne), Schotland (Glasgow), Spanje (Barcelona), Engeland (aan de Saatchi Gallery en op de roltrappen van Selfridges in Londen). Binnenkort is ook België aan de beurt. In het kader van Corpus05 in Brugge zal hij duizenden vrijwilligers op een vooralsnog onbekende locatie - die wordt per e-mail op het laatste moment doorgegeven om pottenkijkers te vermijden - in hun blootje zal zetten.

Tunicks werken vallen of staan dankzij vrijwilligers, honderden mensen die op een afgesproken tijdstip hun kleren uittrekken en hun posities op een vooraf afgesproken plaats, in een vooraf afgesproken opstelling innemen. Waarom die mensen dat willen doen, leest u vandaag in Ego (pagina 23). Voor wie nog twijfelt: Tunick maakt er een erezaak van dat iedereen die deelneemt - ondertussen zijn dat al meer dan 50.000 mensen - achteraf een afdruk krijgt van de foto waaraan hij/of zij heeft deelgenomen. Barcelona heeft, met 5.500 figuranten, tot nu toe het meeste volk op de been gebracht. Benieuwd of Brugge beter zal doen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234