Woensdag 25/05/2022

Speelveldjes van de bellettrie

Literaire tijdschriften knokken voor hun plaatsje in deze digitale tijden. Toch brengen ze vaak spannende nummers. Troepenschouw bij 'Zuurvrij', 'Das Magazin' en 'Zacht Lawijd'.

ZUURVRIJ

Springlevend literair erfgoed

Jubileumstemming bij het Antwerpse Lette-renhuis, met het 25ste nummer van zijn tijdschrift Zuurvrij, sinds december 2001 zijn pa- radepaardje. Het magazine wroet in de ar- chieven én onderzoekers berichten over hun vondsten in de kelders van het Letterenhuis.

Iconografisch is dit magazine op klein formaat alweer een pareltje. Tekst en beeld wekken het literaire erfgoed op een spannende manier tot leven, met dank aan vormgeefster Linde Desmet.

Telkens weer doe je er ontdekkingen. Zo meldt Johan Vanhecke ons dat er in het Els- schotarchief twee voorheen onbekende brieven van Carmiggelt aan Elsschot zijn aangetroffen, die nogmaals de hechte vriendschap tussen de twee heren illustreren. Carmiggelt meldt Elsschot in 1948 een plan om een mo- nografie over zijn oeuvre te schrijven, maar dat komt toen niet van de grond. En ach, als de heren elkaar ontmoetten, zochten ze meteen de kroeg op. Elsschot praatte liever over de verschillende soorten bieren waar hij van hield, dan over de boeken die hij geschreven had, noteert Vanhecke laconiek.

Liesbeth van Melle doet het verhaal van "het verloren gewaande manuscript van Elias van Maurice Gilliams", die nochtans zijn nalatenschap tot in de finesses voorbereidde.

Dit nummer zit behoorlijk volgepropt, maar malen we daarom? Intrigerend zijn de foto's van Johan Daisne in het door de oorlog geteisterde Berlijn en Warschau, als voorstudie op zijn roman De neusvleugel der muze. Robert Lucas schetst een geschiedenis van het 'Sachplakat', de wervende affiche, de woorden van Ernst Gunwald in-dachtig: "Maak geen novelle van een affiche, niemand krijgt graag koude voeten op straat." Bewonder Francis Delamares prachtige affiche voor de luciferdoosjes van Union Match. Dáár krijg je het warm van. Bijzonder is de voorpublicatie van gastschrijver Bart Meuleman uit zijn roman De jongste zoon, waar een zoon tijdens een banaal bezoekje bij de ouders als dichter lijkt te ontspruiten.

En wat lezen we bij de aanwinsten? Het Letterenhuis verwierf onder meer het archief van het boekenfestival Het Andere Boek, maar ook de rieten vismand met visgerief van Elsschot.

Zuurvrij, uitgave van het Letterenhuis, 6 euro, abonnement 2 jaar 20 euro.

DAS MAGAZIN

Superhelden en vervelende mannetjes

Na amper acht nummers staat het Nederland- se tijdschrift Das Magazin stevig verankerd op de literaire landkaart. Met zijn frisse aanpak en druk bijgewoonde Literaturfesten bereikt het blad een verrassend jong (Amsterdams) lezerspubliek, met oog voor de nieuwlichters maar evenzeer voor de gevestigde waarden.

Ook de vormgeving van Studio Vruchtvlees garandeert telkens weer hoogstandjes. In het nieuwe nummer krijgen nu ook striptekenaars carte blanche. Onder meer Kamagurka, Dick Matena en Erik Kriek ontbinden hun duivels over het personage van de 'superheld'.

Verder heeft het dossier niet zoveel om het lijf. Het bevat bijvoorbeeld een nogal overbodig artikel van Dan Hassler-Forest, dat bovendien niet geheel is afgedrukt en tot een erratumkaartje noopt. Geestiger is de insert 'Handleiding voor een superheld in nood' van Pieke Werner. Das Magazin maakt er verder een erezaak van om zijn spitsbroeders van het Amerikaanse magazine N+1 een forum te bieden. Zo mag Jordan Kisner vertellen over zijn belevenissen bij evangelisten op het strand.

De als belofte ingehaalde Vlaming Frederik Willem Daem brengt een Parijsverhaal, ondertitel: 'Korte knipsels uit een langdradig in memoriam'. Maar hij heeft Vinkenoog wel heel goed gelezen. Het vibreert en zindert niet. Het verveelt. Parijs blijft een abstractie.

Gelukkig kunnen we wegvluchten in de ru-briek 'De schrijfkamer'. Daar vernemen we dat Gerbrand Bakker, gevierd auteur van Bo- ven is het stil, nu in de Eifel woont. En met een soort writer's block kampt: "Ik werk al vier jaar niet meer aan een roman en ik heb ge- woon geen zin." Na AKO- en Librisnominaties bleek hij nogal verslaafd aan het succes: "Ik heb die borstklopperij gelukkig afgeleerd, maar ik was echt een vervelend mannetje."

Hanna Bervoets verzamelde een paar aforismen van Thomas Blondeau en doopt ze om tot 'Blondismen'. De betreurde schrijver gaf graag quoteboekjes cadeau en waagde zich zelf aan het genre - in interviews en columns. Zoals deze: "Na al die boeken die inslaan als splinterbommen, snak ik ook wel eens naar een roman die staat te verstoffen als een spinnenwiel."

Das Magazin, uitgave van Babel & Voss, 9 euro, abonnement 36 euro.

ZACHT LAWIJD

Treuren op het kerkhof van verdwenen tijdschriften

'Kweekvijver', 'fuik', 'spreekbuis van een generatie' of 'speelveldje': het zijn passende epithe- ta voor literaire tijdschriften. Zeker is dat ze "een klein maar fundamenteel radertje zijn in het literaire systeem", zoals sponsor Prins Bernhard Cultuurfonds het ooit formuleerde. Maar de laatste jaren legden vele het bijltje er-bij neer: Optima, Raster, Armada, Parmentier, Bzzlletin, De Tweede Ronde, Maatstaf, Bunker Hill en bij ons - geruisloos - ook De Brakke Hond. Sporadisch doken er nieuwe papieren stemmen op, zoals Passage en Das Magazin, terwijl er digitaal wel van alles bougeert.

Zacht Lawijd, zelf incontournable als literair-historisch tijdschrift, maakt in een stevig themanummer een rondgang op dat 'kerkhof van verdwenen tijdschriften' en spitst zich daarbij toe op magazines "met liefde gemaakt, in stilte ten onder gegaan". Precies daarom wemelt het in dit nummer van de vrij obscure tijdschriften. Of had u al gehoord van Trot- waer (1969-2002), het feministische Sarafaan (1985-1986), Mosselvocht (1994-1997), het literaire poptijdschrift WAHWAH (2006-2008) of De Vagebond (2006-2009)? Verder is er ook aandacht voor het korte parcours van onder meer Bunker Hill, Het Trage Vuur en Lava.

De insteek van dit nummer is erg Neder- lands, maar is er behartenswaardigs genoeg. Waarom stopt een literair tijdschrift eigenlijk? Peter Buwalda en Jasper Henderson, ooit drijvende krachten achter WAHWAH, winden er geen doekjes om: financiële redenen: "De redactie wil niets liever dan een blad maken, maar als het niet verkoopt, dan houdt het op." Al zijn artistieke meningsverschillen ook schering en inslag. De Britse schrijver Cyril Connolly was nog kordater: "Een tijdschrift is zoals een hond. Zodra het niet langer kan terugbijten, moet het een spuitje krijgen."

Merkwaardig is dat het hele nummer overvloedig geïllustreerd is met beelden van de typemachines van W.F. Hermans, nu te kijk in boekhandel Limerick. Mooi, maar de link met het thema is dun. Of wou men sponsor Limerick een faveurtje bieden?

Zacht Lawijd, uitgave van Garant, 9 euro, abonnement 30 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234