Dinsdag 15/10/2019

Speels maar niet grappig

Er zijn grenzen aan de hoeveelheid nieuws die je verdraagt over de gruwel in Syrië. Daarom bevolkte straatkunstenaar Koen Vromman de Gentse wijk Malem met vluchtende, bloedende, verdrinkende speelgoedclowns. Hun lach maakt de aanklacht des te wranger. 'Sorry dat het niet grappig is.'

Awos Ward (47) arriveert met zijn dochter Yara (18) bij de kerk van Malem, een wijk aan de rand van Gent. Op de voorgevel van het voormalige kerkgebouw - thans een circusschool - is een verzameling clowns neergestreken. Straks legt Awos uit wat die speelgoedclowns te betekenen hebben.

In 2015 vluchtte hij weg uit Syrië. Sinds een klein jaar woont en werkt hij in Gent. Een half jaar geleden voegden zijn vrouw en vier kinderen zich bij hem. "Onze papieren zijn in orde. Merci, Gent", glimlacht Awos. "Pas op, België heeft een zeer gevaarlijke staatssecretaris!", waarschuwt Koen Vromman voor Theo Francken (N-VA). Yara schrikt: "Ik wil niet terug naar Syrië!"

Toch keren vader en dochter vandaag een beetje terug naar de oorlogsgruwel in hun thuisland. Koen, een rijpende veertiger die stelt dat hij mentaal in de kinderfase is blijven steken, zet een leger van 700 clowns in om de Syrische malaise te verbeelden. "Als een Syrische clown niet gedood of gewond is, bedelt hij of is hij op de vlucht", legt hij uit.

Malem is de uitgelezen plek voor zijn metafoor. De sociale wijk rees in de jaren vijftig op ter herdenking van de slachtoffers van beide wereldoorlogen. Verscheidene armen van de Leie snijden het eiland af van Gent. Net zoals Syrië afgesneden is van de rest van de wereld.

Hockeyclub Europa

Graffitikunstenaar Niemand - pseudoniem van Yvic Fiers - maakte panelen die aansluiten bij Koens gewrongen gevoel voor humor. Sommige buurtbewoners helpen de installaties op hun plaats te krijgen, anderen stellen hun voortuin ter beschikking. In een poppenkast spelen twee meisjes een discussie na tussen Donald Trump en Vladimir Poetin. "Vuilaard! Bitch!", klinkt het. "Kennen jullie nog vuile woorden? Roep ze maar zo luid mogelijk!", zegt Koen.

Een aperitievende buurtbewoonster slaat het tafereel glimlachend gade. Eindelijk strijkt er kunst neer in Malem, daar is ze blij om. "Het is geen kunst, het is amusement", verbetert Koen. Achter hem hobbelt tv-clown Bumba door een kapotgeschoten landschap.

Tien mensen dagen op voor de rondleiding. "Het is niet altijd grappig!", verontschuldigt Koen zich. De eerste halte is meteen het massagraf van de Syrische clowns. "Twee miljoen mensen zijn al overleden in Syrië", merkt Awos op. Anas al-Basha is één van hen; de 24-jarige man kwam in 2016 om het leven bij een bombardement op Aleppo. Hij was de laatste actieve clown van Syrië.

In de straten krioelt het van de vluchtende clowns, meestal met ledematen gewikkeld in bebloede zwachtels. Awos wandelt naar een boom waaraan een foto van de plenaire zitting van de VN hangt. "De boom in!", schreeuwen de tekstballonnetjes. Boven ons hoofd bungelt een verzameling clowns aan de boomtakken. "De VN zeiden tegen de Syriërs: de boom in. Deze clowns zijn daarom uit stil protest in een boom gekropen", legt Awos uit. "De oorlog is al zes jaar bezig. De Syriërs voelen zich door de hele wereld in de steek gelaten. Babbelen en babbelen, dat is het enige wat ze hebben gedaan."

Op het gras aan de Leie-oever staat hier en daar een groep hagelwitte tentjes met rode kruisen. In sommige tenten zit een clown somber zijn toekomst te overpeinzen. "Dat is opvang in de regio", verduidelijkt Awos. Hij somt op hoeveel miljoenen vluchtelingen de buurlanden van Syrië elk opvangen. "En hoeveel zijn het er in Europa? Een dik miljoen."

We botsen aan de overkant van de Leie op een dubbele omheining. Daarachter liggen de fonkelnieuwe terreinen van hockeyclub La Gantoise. "Dat is Europa", zegt Koen. Een paneel van Niemand waarschuwt voor verkrachtende en dealende refugee clowns.

In het midden van de rivier drijft een speelgoedbootje vol Syrische clowns. "Het is serieus, het is niet om te lachen. Sorry!", benadrukt Koen nog maar eens. Twee mensen varen in een echte motorboot onder de fietsersbrug, zien het bootje met clowns en schieten in de lach.

Half been

Awos zelf voer met een rubberboot van Turkije naar Syrië. De tocht duurde drieënhalf uur. Zeven meter lang was het bootje, er zaten 47 mensen in. "En allemaal betaalden we 1.000 euro", vertelt Awos. Zijn toehoorders zuchten en kreunen. Eenmaal in Griekenland trok Awos te voet verder langs de Balkan-route. "Vijftien dagen later belandde ik in België."

De rondleiding eindigt bij de kerk van Malem. Daar staat een circuspodium, de gordijnen zijn gesloten. "In België hebben 5.000 à 6.000 Syriërs papieren gekregen. Als je ervan uitgaat dat er per 10.000 mensen één clown is, dan gaat het dus om een halve clown", rekent Koen voor. "Wat blijft daar nog van over als je afgaat op de tweets van Theo Francken?"

Koen trekt het gordijn open. "Dit is wat België bijdraagt aan de opvang van vluchtelingen uit Syrië", verkondigt hij. Op het podium staat één been. "Theo Francken moet niet zeggen dat je niet iedereen kunt opvangen, want we vangen slechts het been van één clown op. Libanon, dat veel kleiner is, doet veel meer dan ons land." Awos knikt.

Koen Vromman is geen echte kunstenaar, evenmin een performer. Vanuit het oogpunt van de kunstkritiek kun je opmerken dat de regisseur zijn soms kinderlijke aanpak moet bijschaven. Maar als je het verhaal van Awos Ward hebt gehoord, besef je dat Syrië niets heeft aan kunstkritiek.

Op www.msap.be kun je een rondleiding in Malem door Awos Ward en Koen Vromman aanvragen. Dat kan nog de hele zomer lang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234