Maandag 19/04/2021

OnderzoekCoronatesten

Speekseltesten om scholen veilig open te houden bleven uit, omdat experts te lang kibbelden

Een vrouw demonstreert hoe je een speekselstaal neemt. Beeld Photo News
Een vrouw demonstreert hoe je een speekselstaal neemt.Beeld Photo News

De Vlaamse scholen hadden beter ­gewapend kunnen zijn tegen een derde golf, maar tweespalt tussen experts heeft dat verhinderd, zo blijkt uit onderzoek van Het Laatste Nieuws. Al in april startte een ­project dat ons vandaag in staat had ­moeten stellen om wekelijks tienduizenden leerkrachten een speekseltest te geven.

Volgens professor microbiologie Herman Goossens (UAntwerpen) zijn speekseltesten dé manier om scholen veilig open te houden. Hij vindt het belangrijk dat leerkrachten voortaan elke week getest worden, als “cruciale dam tegen de derde golf. We moeten niet enkel testen bij uitbraken, maar ook preventief besmettingen opsporen.”

Leerkrachten zouden thuis een speekselstaal nemen, dat via de school naar het labo zou gaan. Dezelfde avond (of de ochtend nadien) ontvangt de leerkracht dan het resultaat via de corona-app. Zo simpel zou de wereld er straks kunnen uitzien in onze Vlaamse scholen.

Al is ‘straks’ optimistisch. Mogelijk komt er eerst een proefproject in enkele Antwerpse scholen en dan pas een uitrol over Vlaanderen. De kans is groot dat we ten vroegste in maart naar een wekelijkse preventieve screening van tienduizenden leerkrachten kunnen.

Sneller

Had dat sneller gekund? Amper enkele weken nadat België in lockdown ging, trokken enkele bio­techbedrijven en academici al naar het kabinet van toenmalig ‘minister van Testen’ Philippe De Backer (Open Vld). Ze waren enthousiast over een nieuwe, minder omslachtige manier om coronatesten af te nemen: speeksel. De Backer reserveerde 750.000 euro voor de aankoop van zeker honderdduizend afnamekits.

Het bedrijfsleven, de overheid en de wetenschap vormden een ‘speeksel-consortium’ en begonnen aan de uitbouw van het project. Een Canadese fabrikant kon snel gevalideerde afnamekits leveren, het logistieke proces werd uitgetekend, de labocapaciteit berekend en met de autoriteiten werden de administratieve procedures overlopen. Eind mei stond alles in de steigers. België kon zo’n honderdduizend speekseltesten inslaan en zich klaarmaken voor een uitrol in de zomer. Negen maanden later is dat plan nog dode letter.

Bestelling in Canada

De bestelling in Canada ging nooit door en het budget van 750.000 euro zit nog in de federale schatkist. Het project kreeg voor de zomer motorproblemen. Sommige experts hadden koudwatervrees. Was speeksel betrouwbaar genoeg? De wetenschappelijke literatuur zei van wel, maar over de praktijk rezen vragen en dus vroegen experts om een Belgisch proefproject.

Dat kwam er direct. Onder leiding van Sciensano werden tweeduizend mensen op drie manieren getest. De speekseltest deed het niet slecht. Tenminste, bij mensen met een hoge of middelmatige virale lading. Anders gezegd: bij mensen die erg besmettelijk zijn. Mensen met weinig virus in hun speeksel werden vaak gemist. Voor veel experts waren dat opbeurende resultaten, want het bevestigde dat je bij een wekelijkse screening van een brede groep mensen vrij accuraat de besmettelijkste gevallen eruit zou kunnen halen. De studie bewees dat zoiets met een speekseltest bijna even goed lukte als met de klassieke neuswissertest.

‘Hevig gediscussieerd’

In augustus presenteerde men de studie aan de Risk Assessment Group, maar daar bleven enkele experts op de rem staan. Ze kwamen aandraven met studies uit andere landen, begonnen resultaten anders te interpreteren en wezen op de ‘vele’ onzekerheden. “Er werd hevig gediscussieerd”, herinnert een van de twintig deelnemende wetenschappers zich. De breuklijn liep volgens de bronnen van Het Laatste Nieuws langs de universiteiten. In Luik en Antwerpen wilden ze gas geven, in Leuven trapten ze op de rem.

Bij Sciensano-medewerkers en andere deelnemers zorgde dat naar verluidt voor vertwijfeling. Het gevolg? Een halfslachtig advies van de RAG waarmee de politiek weinig kon. Goossens begon publiekelijk een lans te breken voor speekseltesten, zonder bijval. Ook in het consortium viel alles stil. De Backer riep experts als Emmanuel André (UC Louvain), Marc Van Ranst (UZ Leuven), Fabrice Bureau (U Liège) en Herman Goossens (UAntwerpen) samen en stelde een ultimatum: binnen de 48 uur wou hij weten wat hij moest doen. De experts kwamen er niet uit. Er werd voor de middenweg van het proefproject gekozen.

Preventief

De universiteit van Luik, waar vicerector ­Fabrice Bureau fan is van speekseltesten, besloot vanaf oktober al het personeel en de studenten regelmatig te testen. Een maand later startte de unief in de Waalse woon-zorgcentra met al het personeel elke week preventief te testen. De resultaten werden in december op gejuich onthaald.

In Vlaanderen moesten politici het stellen met advies van experts die het niet eens raakten. In Antwerpen werd een klein proefproject opgestart, in Leuven vond rector Luc Sels speekseltesten ‘te duur’. Goossens schudde in oktober nog één keer aan de boom in de pers, maar staakte nadien de strijd.

Sindsdien bleef het héél stil rond de speekseltesten en werd er enkel intern verder gediscussieerd. Zonder consensus. Zo tikte de tijd langzaam weg. Pas vorige week werd in Vlaanderen het project rond de speekseltesten weer uit de vriezer gehaald. Goossens voerde de druk de voorbije dagen in de media op en lijkt vastberaden om deze keer door te zetten. Hij start binnenkort wellicht met... een proefproject. Het vijfde zijn sinds juni. Intussen trekken duizenden Vlaamse leerkrachten weer naar school. Zonder test.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234