Vrijdag 04/12/2020

AchtergrondGülen-leerstoel

Spanningen in Turkije reiken tot in KU Leuven: ‘De universiteit zou een plaats van vrijheid moeten zijn’

Beeld REUTERS

De KU Leuven heeft niet langer een Gülen-leerstoel, drie jaar nadat toenmalig rector Rik Torfs ervoor vocht op de Turkse ambassade. De spanningen in Turkije betekenden eerder al het einde van het Turks centrum aan de UGent. ‘De universiteit zou een plaats van vrijheid moeten zijn.’

Ook nu nog, meer dan vier jaar na de poging tot staatsgreep in Ankara, gaat geen week voorbij of Turkije arresteert tientallen burgers op verdenking van Gülen-sympathieën. Of in de woorden van Turkije: leden van FETO, de Fethullah Terrorist Organisation. Op dinsdag waren het er tien, volgens Turks persagentschap Anadolu. De klopjacht heeft al die tijd ook impact gehad op de Belgische samenleving, gezien de organisatie van Fetullah Gülen ook bij ons actief is. Ze had hier een krant, Zaman Vandaag, de socioculturele organisatie Fedactio, de Lucerna-colleges én een leerstoel aan de KU Leuven. 

Het geld voor die activiteiten komt van sponsors, die voorlopig anoniem blijven. Volgens Intercultureel Dialoog Platform, de vzw die de leerstoel financierde, is de hoofdsponsor een Belgische ondernemer met Turkse roots. De leerstoel ontstond in 2010, om doctoraatsonderzoek en lessenreeksen op te zetten rond interculturaliteit en de moslimgemeenschap in Europa, en België in het bijzonder. “Toen was er nog geen vuiltje aan de lucht”, zegt Johan Leman, de emeritus professor antropologie, die de eerste leerstoelhouder was. “Wij konden onafhankelijk academisch werk leveren, niet pro-Gülen of anti-Erdogan. Die doctoraten hadden zelfs niks met Turkije te maken.” 

Partner voor Erdogan

Op dat moment was Gülen nog een partner voor Turks president Erdogan, al had de Gülen-aanhang op dat moment al voldoende machtsposities bereikt om een bedreiging te vormen. Alles veranderde na de poging tot staatsgreep door een deel van het leger in juli 2016, waarbij honderden doden en duizenden gewonden vielen. Dat zorgde voor diepe verdeeldheid in de Turkse gemeenschap in ons land, die begin 2017 ook het einde betekende van het Centrum voor Turkse Studies aan de UGent.   

Ook aan de KU Leuven rommelt het dan al een tijdje. De Leuvense universiteit komt met 28 andere instellingen op een zwarte lijst. Turkse studenten krijgen het bericht dat hun diploma niet zal gelden in het thuisland, “want die instelling is gelinkt aan het terroristische FETÖ”. Op 27 januari 2017 schoof toenmalig rector Rik Torfs en vicerector Danny Pieters aan tafel bij de Turkse ambassadeur in ons land.

“Een grimmige onderhandeling”, herinnert Torfs zich. “Ik wou die leerstoel onder geen beding stopzetten.” Met de stelling dat de Gülen-leerstoel geen verplichte onderdelen bevat voor opleidingen aan de KU Leuven, kan Torfs de ambassadeur overtuigen om de diploma’s toch te erkennen. Ook het Sagalassos-project, een belangrijk archeologie-onderzoek in Turkije, geleid door onderzoekers van de KU Leuven, is gered. 

De hoofdactoren van Sagalassos ontkennen dat hun project ooit op losse schroeven stond, maar Torfs is stellig: “Dat wordt niet met zo veel woorden gezegd, maar beide partijen wisten wat er op het spel stond.” Huidig rector Luc Sels bezocht twee jaar geleden de archeologische site in Turkije en dit voorjaar liep er in samenwerking met de KU Leuven een prestigieuze tentoonstelling over Sagalassos in Istanboel. 

Oud-rector Torfs betreurt dat de leerstoel niet verder gezet wordt, net als oprichter Johan Leman. “De universiteit zou een plaats van vrijheid moeten zijn”, aldus Leman. “Ik kan enkel vermoeden dat deze leerstoel een doorn in het oog was in Turkije.”

Professor emeritus Emmanuel Gerard, de laatste leerstoelhouder, benadrukt dat de universiteit net de vrijheid heeft om leerstoelen op te richten en ook weer stop te zetten. Bovendien heeft KU Leuven het contract niet verbroken, maar ten einde laten lopen. “We hebben dus nooit toegegeven aan de vraag voor onmiddellijke stopzetting, maar zijn onze engagementen nagekomen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234