Dinsdag 19/10/2021

Spanje neemt afscheid van laatste kopstuk Francoregime, alias Het Beest

Spanjes politiek beest van rechts is dood. Manuel Fraga - prominent minister onder dictator Franco, opsteller van de democratische Grondwet, oprichter van de Partido Popular - overleed zondagnacht op 89-jarige leeftijd in zijn huis in Madrid na een hyperactief leven.

Vulkaan op het punt van uitbarsten, aardbeving, politieke tsunami, Dr Jekyll en Mr Hide. Zijn partijgenoten noemden hem liefkozend Het Beest. Wie bij Manuel Fraga langs ging wist dat er weinig voor nodig was of Don Manuel kreeg een van zijn fameuze woedeaanvallen. Meestal betekende dat het einde van het gesprek. Of er werd een telefoon van de muur gerukt.

Het overlijden van Fraga was niet onverwacht, Don Manuel deed de laatste maanden vanuit zijn rolstoel zijn mond nauwelijks meer open. Maar in de golf van commentaren waarmee Spanje massaal afscheid nam klonk toch iets van verbazing dat deze natuurkracht uiteindelijk toch sterfelijk bleek te zijn.

"Hij zal als een van de grootste politici van de eeuw de geschiedenis in gaan", aldus premier Mariano Rajoy. Fraga had een moderne centrum rechtse middenpartij vorm gegeven. Hij had nog net mogen meemaken hoe de Partido Popular met een absolute meerderheid in de regering was gekomen. En dat onder leiding van Rajoy, een man waarvan hij zich enkele jaren terug nog hardop had afgevraagd of het niet eens tijd werd hem te vervangen door een daadkrachtiger figuur.

Saai was het nooit met Fraga. Als minister van Informatie en Toerisme onder Franco dook hij bij Palomares de zee in om te bewijzen dat er geen gevaar voor de volksgezondheid dreigde nadat een aantal Amerikaanse kernbommen in het water waren gevallen. In Cuba nam hij met een krachtig 'Tot ziens in de hel, comandante' afscheid van Fidel Castro. "Wie mijn leiderschap in twijfel trekt, lust ik rauw", zo reageerde Fraga toen hem voorzichtig werd gevraagd of hij zich wellicht zou terugtrekken uit de actieve politiek. Dat was bijna dertig jaar geleden.

Zijn vertrek als senator vorig jaar november betekende definitief dat de historische banden met het Franco-tijdperk werden doorgesneden. Als briljant en ambitieus jurist had Fraga onder de dictatuur een bliksemcarrière gemaakt. Hij gold daarbij als hervormingsgezind. Als minister van Toerisme was hij uitvinder van de uiterst succesvolle slagzin 'Spanje is anders' waarmee hij het land als toeristische trekpleister propageerde. Het functioneerde ook als excuus: Spanje was nu eenmaal anders, dus de Europese toerist kon met een gerust hart de dictatuur bezoeken. Ook de hervormingsgezinde Fraga kon trouwens anders zijn: zo was hij medeverantwoordelijk voor de executie in 1963 van de communist Julián Grimau. Nooit zou hij hiervoor zijn spijt betuigen.

Nadat hij bij een interne machtsstrijd met aanhangers van de Opus Dei-beweging het onderspit had gedolven, werd Fraga als ambassadeur in Londen geparkeerd. Maar hij kwam dankzij zijn ijzeren wilskracht en energie terug na de dood van Franco. Als kortstondig vicepremier en medeopsteller van de nieuwe grondwet was hij samen met koning Juan Carlos, Adolfo Suárez, Felipe González en Santiago Carillo een sleutelfiguur in de uiterst succesvolle Transitie naar de democratie.

Dat niet híj, maar eerst Suárez en later González de verkiezingen wonnen was een bittere teleurstelling voor de man die zichzelf al in de rol van conservatief premier zag. Pas de door hem in 1989 aangewezen opvolger José María Aznar viel die eer te beurt. Fraga trok zich terug in zijn geliefde geboorteregio Galicië, waar hij vijftien jaar lang de scepter zwaaide als president: met tomeloze wilskracht, intelligent en belezen, maar ook autoritair en driftig. Binnen zijn partij bleef hij als grand old man en later senator een stevige vinger in de pap houden.

Als ex-minister onder de dictatuur en man van de overgang naar de democratie bleef Fraga een symbool van de ongemakkelijke dubbelzinnigheid waarmee Spanje met zijn verleden omspringt. Fraga leek zich hiervan scherp bewust. "Ik was minister, dat weet iedereen. Maar je kiest nu eenmaal niet de historische periode waarin je leeft."

Manuel Fraga had zijn ambities gehad. Maar de tijd zat tegen. (VK)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234