Maandag 06/07/2020

Verkiezingen Spanje

Spanje kiest vandaag: opnieuw de traditionele partijen of de indignados?

Albert Rivera, leider van opkomende partij Ciudadanos.Beeld AFP

Het zijn 'maar' regionale en gemeenteraadsverkiezingen, maar ze kunnen wel bepalend zijn voor de toekomst van het land: kiezen de Spanjaarden vandaag voor de traditie, de decennialange overheersing door de conservatieven of de sociaaldemocraten, of is de opmars van de diverse indignado-groeperingen als Podemos, net als in Griekenland, onstuitbaar? Gestemd wordt er in 13 van de 17 regio's en in alle 8.116 steden en gemeenten.

Sleuteldatum is 15 mei 2011. Toen, een week voor de regionale verkiezingen, kwamen honderdduizenden Spanjaarden op straat om te protesteren tegen het bezuinigingsbeleid van de toenmalig regerende PSOE (Socialistische Partij). De "indignados" meldden zich met een eerste bezetting van de Madrileense Puerta del Sol en andere symbolische plaatsen, zoals de Plaça de Catalunya in Barcelona.

Oppositiepartij Partido Popular (PP) won een week later in alle Spaanse regio's, en ook bij de parlementsverkiezingen later dat jaar werd de PSOE afgestraft en kwam de PP weer aan de macht. Na zeven jaar premierschap van José Luis Zapatero mocht Mariano Rajoy de fakkel overnemen.

Op de vlucht voor de werkloosheid

Wie met de conservatieve PP op een andere koers had gehoopt, kwam echter bedrogen uit. Door de economische crisis en het strakke begrotingsbeleid van de Europese Unie ging Spanje nog harder besparen. Duizenden, vooral jongeren, ontvluchten het land op zoek naar een betere economische toekomst, op de vlucht voor de bezuinigingen en de torenhoge werkloosheid. Pas de laatste maanden kan het land iets betere economische cijfers voorleggen.

Maar of het vandaag zal baten voor de PP, is hoogst twijfelachtig. De PSOE kan maar zeer beperkt profiteren van de impopulariteit van Rajoy. Een ding staat daarom zo goed als vast: veertig jaar na de overgang van de Franco-dictatuur naar de democratie in 1975, neemt Spanje overmorgen afscheid van de tweepartijenkaste. De verkiezingen van 2011 waren de laatste 'tweepartijenverkiezingen' van het Iberische land. Vraag is dan ook niet óf, maar hoe sterk de 'traditionelen' van de PP en de PSOE afgestraft zullen worden. Niet alleen voor het bezuinigingsbeleid, maar ook voor de corruptiezaken die de laatste jaren worden bovengespit.

Mariano Rajoy, premier sinds 2011. Moet hij in het najaar voor zijn post vrezen?Beeld GETTY
Mei 2011. Het centrale Puerta del Sol in Madrid staat volgepakt met duizenden en duizenden 'indignados', verontwaardigden.Beeld REUTERS

Podemos en Ciudadanos rammelen aan de poorten

Want hadden de indignados in 2011 nog geen of weinig alternatieven, vandaag zijn die er wel, in vier jaar tijd gegroeid uit de talloze burgerbewegingen. De nieuwkomers in het politieke landschap zijn het linkse Podemos - zeg maar het Spaanse equivalent van 'yes, we can' - en het liberale Ciudadanos ('Burgers'). Beide partijen komen in het najaar onder eigen naam op voor de parlementsverkiezingen, en zitten vandaag in tal van kartels, lijstverbindingen en lokale progressieve bewegingen waarin de krachten gebundeld worden tegen de PP en de PSOE.

Podemos-topman Pablo Iglesias wil het minimumloon omhoog, hogere belastingen voor de rijken en eventueel een schuldherschikking - doelen die de Spaanse premier afdoet als "incompetent populisme". Maar de sterren staan gunstig voor Iglesias, bijgenaamd El Coleta (de paardenstaart) of ook wel Don Quichote-bis. Vorig jaar, bij de Europese verkiezingen in mei, kon de partij vanuit het niets acht procent en vijf van de 54 Spaanse zitjes in het Europees parlement binnenhalen. De PP en de PSOE verloren elk 16 procent. Bij de regionale verkiezingen in Andalusië in maart van dit jaar scoorde Podemos 15 procent. Vandaag kan de antibesparingspartij in de nationale peilingen rekenen op een kiezersgunst van om en bij de 18 procent. Twee maanden geleden piekte de partij zelfs met scores tot 25 procent in de peilingen. Voor Podemos worden mogelijk tweede plaatsen in Aragon en Asturië voorspeld en een zege in Navarra.

Het andere nieuwe geluid is Ciudadanos. Die partij werd in 2006 in Catalonië boven de doopvont gehoud om het separatisme te bestrijden. Sinds vorig jaar heeft de partij ook een nationaal forum, waar ze zich etaleert als het liberale, progressieve, maar niet te radicale alternatief voor de traditionele partijen. Primus inter pares onder de Ciudadanos is de 35-jarige advocaat Albert Rivera, die driftig zoekt naar de "stem van het centrum". Ciudadanos wil de corruptie bestrijden, maar komt met andere - liberale- recepten in de strijd tegen de werkloosheid dan Podemos.

Pablo Iglesias.Beeld EPA
Beeld GETTY
De 35-jarige advocaat Albert Rivera is met Ciudadanos goed op weg de revelatie van dit Spaanse verkiezingsjaar te worden.Beeld AFP

Strijd in Madrid en Barcelona

In de hoofdstad Madrid, nochtans een zwaar conservatief bolwerk, woedt een tweestrijd om de burgemeesterssjerp tussen PP-kandidaat Esperanza Aguirre, zittend burgemeester, en de 71-jarige ex-rechter Manuela Carmena van de stadslijst Ahora Madrid (Madrid nu), die gesteund wordt door Podemos.

Verkiezingsposter van Manuela Carmena, de door Podemos gesteunde kandidaten in Madrid.Beeld AFP

Eenzelfde verhaal in Barcelona. In de regio Catalonië zelf vinden geen verkiezingen plaats, maar wel in de steden en gemeenten. PSOE en PP zakken in hoofdstad Barcelona volgens de peilingen compleet weg, van 11 en 9 naar 3 en 2 zitjes. Ada Colau, heldin van de strijd tegen de gedwongen uitzettingen van schuldenaars, staat met haar stadslijst en burgerbeweging Barcelona en Comú (Barcelona samen) vanuit het niets op 14 zitjes en kan voor dé verrassing zorgen. Ook omdat de opkomst van Barcelona en Comú ook nog eens ten koste lijkt te gaan van de regerende nationalistische partij CiU.

Pablo Iglesias met de lokale kandidate Ada Colau op een verkiezingsmeeting in Barcelona.Beeld AFP

Graadmeter

De verkiezingen van vandaag worden dan ook een goede graadmeter voor de parlementsverkiezingen op 20 december. Ze zullen ook bepalend zijn voor die stembusslag. Want niemand die nu al weet hoe de PP en de PSOE zullen reageren op het succes van Podemos en Ciudadanos. Veel regio's, steden en gemeenten worden nu geregeerd met absolute meerderheden van een van de twee traditionele partijen. Na vandaag zullen op veel plaatsen voor het eerst coalities gevormd moeten worden. Vraag is of de PP en de PSOE het Iglesias en Rivera zullen gunnen zich te mogen bewijzen als bestuurspartijen, met mogelijk nog meer succes in december?

Of stevenen we af op een Andalusië-scenario, waar de politiek na de verkiezingen van maart helemaal in een patstelling terecht is gekomen? Plots zitten er daar vijf partijen in het parlement en heeft niemand een absolute meerderheid. Coalitiebesprekingen zijn eigenlijk onvermijdelijk, maar daar heeft niemand zin in. De PSOE, de grootste partij, maakte zich al drie keer compleet belachelijk door haar kandidate Susana Diaz voor te dragen als minister-president. Even veel keren faalde ze omdat haar partij maar 47 op 109 zetels heeft. Als voorbode kan dat tellen.

Susana Dieaz reageert gelaten na de tweede mislukte poging om tot minister-president verkozen te worden.Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234