Maandag 12/04/2021

Spaceboy

'Kuifje met ruimtekoorts', zo zou zijn biografie kunnen heten. Of: 'The real Iron Man'. Flamboyante zakenman Elon Musk ziet het namelijk groot. Heel groot. Hij schiet satellieten en raketten de ruimte in met SpaceX, en zijn 100% elektrische Tesla's bevolken aan sneltempo de Amerikaanse wegen. Amper 42 is deze stinkend rijke papa van vijf zoontjes. Hij ziet eruit als een nerdy Buzz Lightyear en

Een normale zakenman zou met de staart tussen de benen afdruipen na drie mislukte raketlanceringen en de bijbehorende financiële krater. Maar Elon Musk is geen 'normale zakenman'. Hij bleef zich koppig vastbijten in de commerciële ruimtevaart. Mét resultaat, zo blijkt tijdens als ik hem ontmoet.

Even terugspoelen. Vooraleer Elon Musk in 1999 het bedrijf opstartte dat later PayPal zou worden, had hij al een internetbusiness uitgebouwd en verkocht. Maar met PayPal scoorde hij pas écht de jackpot, en dat op een moment dat hij al rijker was dan de meesten van ons ooit zouden durven dromen. Toen hij PayPal aan eBay verkocht, ving de zakenman 180 miljoen dollar. Genoeg om op z'n 32ste met pensioen te gaan, of om te gaan investeren in andere jonge, hongerige ondernemers. Want zo gaat dat met winnaars uit Silicon Valley. Maar Musk had een andere toekomst voor ogen. Al van toen het internet begon te boomen in het midden van de jaren negentig, vonden scherpe geesten dat we 'the big picture' uit het oog verloren. De strafste breinen van onze generatie focusten immers op de beurs, of ze knutselden software in elkaar. Er was zo veel nieuws en spannends te beleven op onze planeet, maar wie zou nog de tijd nemen om naar boven te kijken, om te dromen van een basis op de maan?

To the rescue: Elon Musk. In 2002 lanceerde hij zijn onderneming SpaceX met maar één doel: de zieltogende ruimte-industrie door elkaar schudden. En ook voor onze planeet had hij grote ambities, want amper een jaar later stampte hij Tesla Motors uit de grond. Met die start-up wilde hij 100% elektrische auto's van de band laten rollen en dus datgene klaarspelen waarin klassieke autobouwers keer op keer gigantisch faalden. Elke rationele toeschouwer opperde dat die twee megalomane projecten gedoemd waren te mislukken. En nadat hun oprichter met uitgestreken gezicht zijn ambitie om Mars te koloniseren uit de doeken deed, namen zelfs bewonderaars het woord 'hoogmoed' in de mond - een ziekte waaraan veel jonge, succesvolle zakenmannen uit de internetwereld ten onder gingen. Kortom: toen Musks bedrijven in woelig vaarwater kwamen, dacht zowat iedereen dat het afgelopen was voor hem.

Award na award

Niet, dus. Op het moment dat ik hem ontmoet, eind 2013, staat Elon Musk aan het hoofd van twee miljardenbedrijven. Intussen ziet het ernaar uit dat de wereld een paar significante veranderingen zal ondergaan door zijn toedoen. Tesla's eerste volledig elektrische sedan gezinswagen, het model S, kreeg de beste punten ooit uitgereikt na botsproeven en veiligheidstesten. De wagen kaapt de ene belangrijke award na de andere weg. En wat SpaceX betreft: de NASA schoof Musk een contract onder de neus om ladingen - en uiteindelijk ook mensen - te vervoeren naar het Internationaal Ruimtestation, in de plaats van de Space Shuttle. Straffer, nog: Musk slaagde erin om het 'vluchtje' naar het ISS maar liefst 90% goedkoper te maken. In plaats van 1 miljard dollar per missie, kost het nu 'amper' 60 miljoen, en meer besparingen zullen volgen. Musk is trouwens ook voorzitter van de raad van bestuur van SolarCity, een bedrijf dat focust op zonne-energie. Recent nog haalde hij het wereldnieuws, omdat Solar City studies liet uitvoeren voor een 'Hyperloop' op zonne-energie: een ultrasnelle manier om reizigers in amper 8 minuten te vervoeren van Birmingham naar Londen. Een rit van 190 kilometer...

Geen wonder dus dat het magazine Fortune Elon Musk eind 2013 bombardeerde tot Zakenman van het Jaar. In augustus vorig jaar, de dag nadat Tesla officieel positieve resultaten kon voorleggen, werd zijn persoonlijk vermogen geschat op 7,7 miljard dollar. Zo werd hij op zijn 42ste de 162ste rijkste man ter wereld. Het lijkt wel alsof alles wat deze man aanraakt in goud verandert.

In Hollywood wordt zelfs gefluisterd dat Elon Musk model stond voor Tony Stark: de geniale ingenieur uit de Iron Man-films, gespeeld door Robert Downey Jr. Als hij erin slaagt om amper de helft van zijn plannen te realiseren, zal zijn impact op de wereld groter zijn dan die van elke huidige politicus. Maar omgekeerd geldt ook: als alles mislukt, zal de hele wereld kunnen meekijken en lopen zijn projecten decennia aan vertragingen op.

Ook zijn privéleven lijkt wel een roman. Elon Musk is getrouwd met de Britse actrice Talulah Rilay, en hij heeft vijf zonen uit een vorig huwelijk. Zijn leven is net zo kleurrijk als de stripverhalen waaruit hij lijkt af te stammen. Hij heeft een speelse, jongensachtige look, en hij is de natte droom van elke scenarioschrijver. Wie is toch die kerel? En waar komt hij vandaan?

Tegenwoordig is het rocket science om een ontmoeting met Elon Musk te regelen. Hij vliegt met zijn privéjet eigenhandig van de Tesla-fabriek bij San Francisco naar het hoofdkwartier van SpaceX in LA, waar hij - naast zijn job als CEO - ook aan het hoofd staat van de designafdeling. Bovendien doet hij echt z'n best om genoeg tijd door te brengen met zijn zoons. Ik was heel sceptisch over dat 'Musk is Iron Man'-verhaal, tot ik aan de receptie van SpaceX Jon Favreau ontmoet, die de film producete en regisseerde: "Dat verhaal is niet helemaal uit de lucht gegrepen", geeft hij toe. "Elon belichaamt het idee van een man die alles kan waarmaken. Hij zegt weleens dat er niks zo dicht aanleunt bij magie dan technologie, en dat gelooft hij écht." Favreau verklapt zelfs dat hij bepaalde passages van Iron Man 2 filmde binnen en buiten de SpaceX-gebouwen: "Herbekijk de film en je zult het zien!" Vandaag is hij hier omdat Musk een systeem wil presenteren waarbij je machines kunt ontwerpen door met je hand te zwaaien, net als in de film.

Ik voel mij dus best vereerd als ik het hoofdgebouw van SpaceX binnenstap. In dit gebouw werden ooit jumbojets geassembleerd, en de grote hal oogt meer als een filmset dan elke filmset die ik ooit bezocht heb. Nadat ik binnengeleid ben met de waarschuwing dat foto's maken hier strikt verboden is (op regeringsbevel, wegens de geheime technologie), is de enorme poot van een experimentele, sprinkhaan-achtige raket het eerste wat me opvalt. Aan het plafond hangt het Dragon-spacecraft waarin plaats is voor zeven. Het ging de geschiedenis in als het eerste commerciële ruimtetuig dat vastgekoppeld werd aan het ISS, in mei 2012. Daarachter huist een groot, glazen aquarium: het SpaceX mission control center. Een dozijn jonge kerels staart er geconcentreerd naar schermen en naar geprojecteerde foto's van een gigantische, 27-motorige Falcon Heavy-raket op zijn lanceerplatform. Als de Heavy erin slaagt om de ruimte te bereiken, wordt ze de krachtigste raket ter wereld.

Voor mij zijn de medewerkers in de controlekamer, en niet de raket zelf, de grootste verrassing. Geen gladgeschoren techneuten in een wit T-shirt, maar mannen met baarden, camouflagebroeken en Pixies-T-shirts, en zwierige vrouwen op sandalen, in oosterse rokken. Dit is een raketfabriek à la Silicon Valley, waar hiërarchie een beetje passé lijkt te zijn. En zolang het werk maar gedaan geraakt, ligt niemand wakker van wat je aantrekt.

Raketten en een samoeraizwaard

Musk bezet een hoekkantoor dicht bij de hoofdingang. Hij zit intens naar een computerscherm te staren, gekleed in een wit T-shirt, jeans en sportschoenen. Op zijn bureau staan modellen van een SpaceX Falcon en een Saturn V maanraket. Net als een samoeraizwaard met een handvat van pijlstaartrogleer, dat hij kreeg voor bewezen diensten in de ruimtevaart. De tijd lijkt te versnellen vanaf het moment dat hij zich naar me toedraait en begint te spreken. Hij galoppeert door de antwoorden en zwijgt abrupt zodra hij het gevoel heeft dat hij uitgepraat is over een bepaald onderwerp. Dan is het aan mij om asap een nieuwe vraag te 'lanceren', zodat er geen andere issues opduiken tijdens die paar seconden dat het stil is tussen ons. Hij is groter en breder dan ik verwacht had, gezien zijn jongensachtige uitstraling en zijn hoge geek-factor. Hij heeft, verrassend genoeg, de bouw van een rugbyspeler. Als ik terloops een opmerking maak over de muis van zijn computer, word ik getrakteerd op een drie minuten durende uiteenzetting over de evolutie van de muis.

Hoe heeft hij het zo ver kunnen schoppen? Musk zag het levenslicht 42 jaar geleden in Pretoria. Zijn vader is een Zuid-Afrikaans ingenieur, zijn moeder, Maye Musk, een Canadees fotomodel. Al in zijn kinderjaren droeg hij de bijnaam 'Genius Boy'. Hij was amper 12 toen hij zijn eerste game ontwierp én verkocht, maar op school werd hij gepest omdat ze hem een seut vonden. Net zoals de meeste zwaargewichten uit Silicon Valley botst hij weleens met soortgenoten, onder wie Facebook-oprichter Mark Zuckerberg. Musk verliet Zuckerbergs belangengroep FWD.us toen hij ervan beschuldigd werd een cynicus te zijn. Hij staat bekend als iemand die de wereld graag door elkaar schudt, maar zelf is hij niet zo'n fan van dat etiket. "Ik beschouw mezelf eerder als iemand die dingen beter wil maken. Da's wat mij het meest motiveert. Zaken die niet goed werken, maken mij een beetje verdrietig. Ik ben absoluut geen fan van verandering om de verandering."

"Ik was al geïnteresseerd in elektrische auto's en zonne-energie toen ik nog aan de universiteit zat. Die technologieën kunnen er namelijk voor zorgen dat onze maatschappij blijft evolueren. Nieuwe oliebronnen zijn immers steeds moeilijker bereikbaar. De ramp met de Deep Water Horizon is alleen maar kunnen gebeuren omdat er niet meer zoiets bestaat als een 'Shallow Water Horizon'."

Fascistenleger

Musk wil de maatschappij dus een dienst bewijzen: een karaktertrek die niet breed gezaaid is in Silicon Valley. Zou dat iets te maken hebben met het feit dat hij opgegroeid is tijdens de Apartheid in Zuid-Afrika? Op z'n 17de verliet hij het land, om te vermijden dat hij zou moeten dienen in dat 'fascistenleger', zoals hij het vroeger eens genoemd heeft. "Daar heb ik nog nooit over nagedacht. Waarschijnlijk is er een link, ja. Maar ik las ook heel veel stripverhalen in mijn jeugd en die hebben me net zo goed beïnvloed. Die helden probeerden constant de wereld te redden, zodra ze hun onderbroek aantrokken boven hun strakke, metalen pak - wat eigenlijk toch wel heel vreemd is, als je erover nadenkt." Er verschijnen lachrimpeltjes rond z'n ogen. Na het interview verklapt hij me in een e-mail dat hij een van zijn zoons heeft genoemd naar Professor Xavier uit X-Men.

Zes jaar geleden werd Musk pas echt een interessant figuur. Tot dan toe verliep zijn leven als volwassene geheel volgens plan. Zijn diploma's fysica en economie behaalde hij tegelijkertijd, daarna volgde zijn huwelijk met fantasyschrijfster Justine Wilson en de webrush, midden jaren negentig. Samen met zijn broer richtte hij webbedrijf Zip2 op, dat later verkocht werd aan Compaq voor 307 miljoen dollar. Vervolgens kwam X.com, de voorloper van PayPal, dat hem de middelen opleverde om SpaceX en Tesla op te starten. So far, so good... In 2008 brachten drie mislukte lanceringen SpaceX echter in nauwe schoentjes. Tegelijkertijd kreeg Tesla's vlaggenschip Roadster met een karrenvracht aan productieproblemen te kampen. Ik krijg nog altijd koude rillingen bij de beelden van Musk die een groep boze Tesla-klanten probeert te kalmeren. "Toen stond ik echt op de rand van een zenuwinzinking", geeft Elon Musk toe. Zijn huwelijk mondde bovendien uit in een gemene en publieke vechtscheiding.

Musk had op dat moment z'n wonden kunnen likken en de 75 miljoen dollar die hij nog over had veilig kunnen stellen - dat zou een heel logische zet geweest zijn. Maar zo zit hij niet in elkaar. Integendeel. Hij pompte de rest van zijn kapitaal in zijn ondernemingen, alsof hij wilde zeggen: eat this,wereld! In dezelfde periode maakte hij kennis met Talulah Riley in een Londense nachtclub. Amper zes weken later vroeg hij haar ten huwelijk. Op haar 23ste verhuisde Riley naar een gigantische villa in Bel Air. Een groot deel van haar tijd mocht ze op vijf uitbundige jongetjes passen, met haar zieltogende echtgenoot en diens kwade ex-vrouw op de achtergrond. Niet echt het recept voor een leuk huwelijk, dus het verbaasde niemand dat ze een paar jaar later haar koffers pakte. Intussen zijn ze weer samen.

Musks neusvleugeltjes trillen als hij praat over dat ene jaar, waarin elke rationele geest dacht dat hij afgeschreven was. Hij leunt achterover en zucht diep als ik vraag hoe diep hij zat. "Zowel Tesla als SpaceX waren op sterven na dood. Na die derde mislukte lancering hadden we amper nog de middelen om het een vierde keer te proberen. Als die poging ook mislukt zou zijn, hadden we de boeken moeten sluiten. Gelukkig lukte het wél, al bleven we daarna nog wel een tijdje in moeilijke papieren."

Ik vind het moeilijk om te geloven dat hij op dat moment geen spaarpotje opzijgezet heeft, voor als het slecht zou aflopen. "Alles wat ik tot nu toe verdiend heb, zit in mijn bedrijven. Intussen hebben we een mooi contract getekend bij de NASA, maar tot dan toe kwamen alle budgetten van mij persoonlijk."

Wat ik vooral wil begrijpen, is waarom Musk niet gedaan heeft wat elke business coach (en bij uitbreiding iedereen met gezond verstand) hem zou aangeraden hebben: eruit stappen op een moment dat hij nog een vangnet had, en leren uit de fouten die hij gemaakt had. Was dit het blinde vertrouwen van een extreme ondernemer? Trots? Een zesde zintuig? "Eerlijk gezegd had ik niet verwacht dat Tesla en SpaceX succesvol zouden zijn. Ik dacht op voorhand dat beide projecten zouden mislukken. Geen enkele nieuwe commerciële raketbouwer slaagde er toen in om te overleven."

Dus hij had dan toch geen onverwoestbaar geloof in zijn eigen kunnen?

(lacht) "Totaal niet! Maar ik moest het gewoon proberen. Iemand moest het doen."

Maar als je beseft dat het waarschijnlijk zal uitdraaien op een totale mislukking, en toch doe je het... Dat druist toch volledig in tegen elk zakenprincipe?

"Zeker en vast. En het is niet zo dat ik door een of andere afwijking geen angst voel, of zo. Ik kan zelfs heel bang zijn." Hij glimlacht opnieuw. "Ik vond het gewoon belangrijk dat iemand het probeerde. Als Tesla mislukte, zouden andere fabrikanten van elektrische auto's daar lessen uit hebben kunnen trekken. Hetzelfde geldt voor SpaceX. Omkomen van de honger, daar was ik totaal niet bang voor. We leven uiteindelijk in Amerika. In het slechtste scenario zou ik mijn kinderen naar een openbare school hebben moeten sturen - wat op zich echt niet het einde van de wereld is. Ik ben zélf naar zo'n school gegaan."

Apollo stelde teleur

Musk is echter niet de enige die besmet is met het ruimtevirus(zie kader). In zijn geboortejaar 1971 werd het maanprogramma Apollo op een lager pitje gezet. Ik vraag me af of hij misschien het gevoel heeft daardoor iets gemist te hebben, net zoals die andere zakenlui met ruimte-ambities.

"Ik geloof inderdaad dat veel van mijn generatiegenoten teleurgesteld zijn. Wij dachten altijd dat er een permanente basis op de maan zou zijn, en dat er mensen naar Mars zouden vertrekken op het moment dat wij volwassen werden. Maar we zijn nu 2013 en de VS slaagt er nog niet eens in om een mens in een lage baan rond de Aarde te sturen. In 1969 verwachtte geen hond dat het op zo'n sisser zou uitdraaien."

Waarom dacht Musk dat hij een verschil kon maken?

"Ik vond gewoon dat iemand zijn schouders onder die technologie moest zetten. Hoe ver we zouden geraken, wist ik niet, maar het zou sowieso een goede zaak zijn om wat vooruitgang te boeken. Op dit moment geloof ik echter dat we een héél groot verschil kunnen maken. Misschien komen we er zelfs helemaal!"

De raket die op dit moment klaarstaat op zijn lanceerplatform, zal gebruikt worden om een aantal zaken uit te testen. Een daarvan is een prille techniek waarbij stuwraketten opnieuw op aarde zouden kunnen landen, in plaats van te crashen in de oceaan na één missie. Veel ruimtevaartingenieurs beschouwen dat als budgettair onhaalbaar, maar Musk gelooft dat het wél kan lukken. Op die manier zou SpaceX in staat zijn om de kost van een tocht naar de ruimte terug te brengen naar alléén de brandstof - of zo'n 200.000 dollar: een heel grote stap voor de sector. Een missie naar Mars zou op die manier plots behapbaar lijken. Toch vinden zelfs Musks believers dat hij overdrijft, als hij zegt dat hij binnen de twintig jaar Mars wil koloniseren. "Dat lijkt misschien grappig, maar misschien ligt dat aan het feit dat de NASA zo weinig vooruitgang heeft kunnen boeken op dat vlak", verdedigt hij zich. "Ik blijf erin geloven. Als we erin slagen om een staaltje techniek ter grootte van een auto naar Mars te sturen, moeten mensen ook lukken."

Denkt hij soms ook na over de zin van die projecten?

"Ik geloof dat de mens stilaan moet beginnen te evolueren naar een multiplanetair leven. We moeten proberen om het leven zoals wij het kennen verder te zetten op meer dan één plek. Eigenlijk zijn er twee redenen om naar Mars te trekken. De eerste is uit zelfbehoud, als een soort levensverzekering. Een grote catastrofe, zoals een meteoriet-inslag, kan in één klap het leven op aarde uitwissen. En de tweede reden? Het zou het grootste avontuur ooit worden. Dat tweede aspect spreekt mij het meest aan - het zou een fantastische en opwindende belevenis zijn, ook voor mensen die niet de behoefte voelen om zelf naar Mars te trekken. Dat was ook zo toen we naar de maan vlogen: slechts een paar astronauten klommen in de Apollo, maar eigenlijk was de hele mensheid erbij. En ik ben optimistisch over de overlevingskansen - ik denk dat de levensverwachting een stuk hoger zou liggen dan die van de oorspronkelijke Engelse kolonisten in Amerika. Jamestown (in Virginia, de eerste geslaagde permanente nederzetting in Amerika; red.), daar had je niet bij willen zijn, hoor! Het was er verschikkelijk: die kolonisten stierven aan elke doodsoorzaak die je je kunt indenken."

Mars zien en sterven

Op de vraag of hij zelf de ruimte in wil, antwoordt hij zo ontspannen, dat ik net zo goed gepolst had kunnen hebben of hij een koffietje wil: "Yeah, dat zie ik wel zitten".

Neemt hij dan zijn kinderen mee?

"Alleen als ze het zelf willen. En dat weet ik niet zeker."

Zou hij terugkomen, of daar blijven?

"Als de omstandigheden meezitten, zou ik vertrekken, terugkomen en hier een tijdje blijven. Als ik dan een jaar of 75 ben, zou ik opnieuw vertrekken."

Oud worden op Mars, kortom?

"Tjah, je moet ergens sterven. Sterven op Mars zou ikpretty cool vinden."

Ik kan hem geen ongelijk geven...

Moeten we Elon Musk serieus nemen? Als kind trok hij zich soms in die mate terug in zijn eigen wereld, dat gevreesd werd dat hij doof was. Nu het interview eropzit, besef ik wat voor resultaten zo iemand kan neerzetten.

De ramp met de trekhaak

Na lang smeken versier ik een testritje in Tesla's Model S. Een ongelofelijke ervaring. Deze auto is sneller dan een Aston Martin, en heeft een wegligging om U tegen te zeggen dankzij de lage plaatsing van de batterij. Uiteindelijk zullen deze ecologische auto's gratis mogen 'tanken' bij Tesla's netwerk van Supercharging Stations. Musks uiteindelijke doel: een elektrische gezinswagen van 20.000 dollar produceren.

Eén donker wolkje ontsiert echter het rijk van Tesla. Een Model S schoot in brand nadat de eigenaar over een rondslingerende trekhaak reed en de batterij doorboord werd. Alweer werd duidelijk dat nieuwe technologieën altijd gepaard gaan met risico's. Musk verdedigde zich door te zeggen dat zijn auto er in die situatie beter vanaf kwam dan een benzinewagen, maar is dat echt zo? Dat zal de tijd moeten uitwijzen.

Zijn concurrenten zullen flink gezucht hebben toen SpaceX met succes de Falcon 9 v1.1 lanceerde, een paar weken na onze ontmoeting. Musks volgende stap in de richting van de grootste raket ter wereld: de Falcon Heavy. Uitgespeeld is hij nog lang niet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234