Dinsdag 20/04/2021

Spaanse wandtapijten krijgen een tweede leven in Mechelen

De vier wandtapijten werden vermoedelijk geweven in Doornik en vormen een van de mooiste ensembles uit het laatste kwart van de vijftiende eeuw. Maar doordat ze in slechte omstandigheden werden bewaard, vielen ze ten prooi aan motten, die zich vooral te goed deden aan de wol die gebruikt werd in negentiende-eeuwse restauraties. Het Fonds InBev-Baillet Latour financiert de huidige restauratie van 48.600 euro, samen met de Stichting Carlos de Amberes in Madrid.

De ontstaansgeschiedenis van de vier enorme wandtapijten (elf meter lang en vier meter hoog) is onduidelijk. De tapijten tonen hoofdzakelijk veldslagen en gevechten: de inname van Arzila en Tanger in 1471 door de troepen van koning Alfonso V van Portugal en diens zoon Don Juan. Men gaat ervan uit dat diezelfde Portugese koning de kunstwerken besteld heeft. Maar hoe ze vervolgens in Pastrana zijn terechtgekomen weet men niet. Of ze waren Spaanse oorlogsbuit bij de slag van Toro in 1476 (maar dan zijn de tapijten wel heel snel vervaardigd) of Alfonso V heeft zijn bestelling nooit ontvangen omdat ze rechtstreeks in het bezit zijn gekomen van Filips de Schone, hertog van Bourgondië, toen die de kroon van Castilië aanvaardde.De door mot aangevreten tapijten dienden intensief geconserveerd en waar nodig gerestaureerd te worden. “Het zijn de ergste motproblemen die we tot nu toe al hebben gezien”, zegt Veerle De Wachter, hoofd van het restauratieatelier. “We hebben de tapijten daarom eerst in een luchtledige omgeving gebracht en ontsmet.” Nadien werden ze nat gereinigd. Waterpartikeltjes werden door het tapijt geblazen en meteen weer weggezogen. “Die methode vermijdt het zogeheten ‘bloeden’ van de kleuren. Het gaat daarbij vooral om de onstabiele kleuren die in negentiende-eeuwse restauraties zijn gebruikt.”Niet alleen de mot was verantwoordelijk voor de vele gaten in de wandtapijten, ook de oorspronkelijk gebruikte zijde verpulverde langzaam onder invloed van het licht. Om die lacunes te stabiliseren, worden aan de achterkant van het tapijt speciaal geverfde linnen doeken aangebracht. “Wij gebruiken daarvoor licht, zacht en soepel Belgisch linnen. Buitenlandse collega’s zijn vaak verbaasd over de hoge kwaliteit ervan”, aldus Veerle De Wachter. De Wit laat overigens ook garen speciaal maken en verven.Vervolgens worden de verzwakte draden in de tapijten verstevigd en de lacunes aangevuld. Ten slotte wordt het tapijt helemaal opnieuw gevoerd om het goed te kunnen ophangen: een tapijt weegt niet zo zwaar, zo’n zestig kilo, maar is onderhevig aan veel spanningen. Zoals bij alle hedendaagse restauraties gaat het om zachte, omkeerbare ingrepen.Half november zal de restauratie van de vier wandtapijten afgerond zijn. Vanaf 12 januari tot einde maart 2010 worden ze tentoongesteld in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis (Jubelpark) in Brussel. Daarna reizen de tapijten terug naar Spanje, maar ze zullen vermoedelijk niet meer in de kerk van Pastrana zelf tentoongesteld worden. Het Fonds InBev-Baillet Latour wil uiteraard dat de uitstekend gerestaureerde kunstwerken in optimale omstandigheden bewaard en getoond worden.Manufactuur De Wit heeft nog een aantal grote opdrachten lopen. Zo kreeg het de restauratie toevertrouwd van de wandtapijtreeks Het leven van Christus uit de St John’s Co-Cathedral in Valetta. Het gaat om een reeks van 29 stuks, deels geweven naar kartons van Rubens. De conservatiewerken worden gespreid over twaalf jaar en zullen vermoedelijk afgerond zijn in 2019. Ook voor de kathedraal en het Musée des Arts Décoratifs van Straatsburg is De Wit aan een conservatiecampagne bezig.

Uniek bedrijf

Musea en kerken uit de hele wereld laten hun wandtapijten restaureren bij Manufactuur De Wit. De lijst is indrukwekkend, maar het gaat dan ook om een uniek bedrijf. “We zijn de enige restaurateur van wandtapijten die zo internationaal werkt”, zegt directeur Yves Maes De Wit. Dat vergt serieuze investeringen: er is veel ruimte nodig en indrukwekkende weefgetouwen, er wordt geïnvesteerd in technologische innovatie en in een grote voorraad speciaal gekleurde wol. “De concurrenten die we in het buitenland hebben, zijn alleen lokaal bezig.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234