Dinsdag 02/03/2021

Spaanse regering houdt alle mogelijkheden open

Ondanks een opeisingsbrief van een met Al-Qaeda verstrengelde cel blijft het een raadsel wie achter de aanslag in Madrid zit. Zelfs de Spaanse regering slikte gisteren haar zekerheid van een dag eerder in. Premier Aznar: 'We onderzoeken alle sporen.' De Spaanse inlichtingendiensten, zo lekte uit, verdenken al vanaf donderdagochtend Al-Qaeda. De Eta ontkende gisteren haar betrokkenheid.

Brussel

Eigen berichtgeving

Fabian Lefevere

Er zijn honderd redenen te bedenken om te veronderstellen dat Al-Qaeda de aanslag van donderdag heeft gepleegd. Dat de regering-Aznar troepen stuurde naar Irak, is er een van. Een andere dat in een gestolen bestelbusje nabij Madrid een cassette met koranverzen en zeven ontstekingsmechanismen werden gevonden. Maar bovenal: de extremistische verzetsgroep Abu Hafs al-Masri-brigades stuurde een opeisingsmail naar de Londense Arabische krant Al-Quds al-Arabi.

Aan elk van die redenen kan getwijfeld worden. De cassette met verzen, bijvoorbeeld, was bedoeld voor beginnende gelovigen die de koran leren opdreunen, niet voor fanatieke zelfmoordenaars. Ook de opeising is niet noodzakelijk betrouwbaar. Abu Hafs al-Masri, genoemd naar Abu Hafs of de strijdnaam van de in Kaboel gedode Mohammed Atef, het brein achter 9/11, heeft een reputatie als het gaat om de opeising van aanslagen die het niet pleegde. Zo verspreidde de groep ooit de fantasie dat zij achter de stroompanne van vorig jaar in de VS stak. Ze aarzelde evenmin om de aanslagen in Istanbul op te eisen, terwijl het voor de Turkse politie een uitgemaakte zaak is dat die het werk van geïsoleerde fanatici waren.

Hoewel ook de Spaanse regering gisteren leek te twijfelen, beschuldigde buitenlandminister Ana Palacio gisteren keihard de Eta. "Daar zijn voldoende aanwijzingen voor." Een daarvan is dat de gebruikte springstof afkomstig was uit een Baskische fabriek, al werd een andere ontsteking, koper in plaats van aluminium, gebruikt dan de Eta doorgaans doet. Ook was dit allicht geen zelfmoordaanslag, al verspreidde zich donderdagavond even het gerucht dat het lijk van een dader gevonden was op een van de treinen. De Eta huldigt bovendien de traditie om aanslagen te plegen in volle verkiezingsperiode. Morgen zijn er parlementsverkiezingen in Spanje. De Eta stuurde de Baskische krant Gara gisteren echter een boodschap waarin ze haar betrokkenheid ontkende. Gara is het kanaal waarlangs de terreurgroep doorgaans haar aanslagen opeist.

Desondanks blijft Al-Qaeda of een andere islamitische groepering voor Eta-kenner Otto Holman van de Universiteit van Amsterdam de hoofdverdachte. Hij komt door eliminatie tot die vaststelling, want de Eta kán het volgens hem simpelweg niet geweest zijn. "De aanslag is een totale breuk met de stijl van het verleden. Natuurlijk kan een nieuwe garde van jonge en radicale leden verantwoordelijk zijn. Dat is echter niet logisch: zij missen de ervaring om zo'n professionele aanslag uit te voeren."

Holman: "De daders van de aanslag zijn niet dom. Anders speel je dit niet klaar. Zij overzien ook de gevolgen van hun daden en als zou blijken dat dit het werk is van de Eta, krijgen ze meteen het hele Spaanse volk over zich. Hoe dan ook is het opvallend dat de Spaanse regering gisteren verklaarde alle pistes open te houden. Dan is er iets meer aan de hand. De regering-Aznar heeft er immers alle belang bij om de Eta-kaart te trekken. Spanje zal zich dan achter de regering scharen. Blijkt integendeel dat een niet-Europese groep dit op zijn geweten heeft, dan krijgt de Partido Popular meteen het verhaal te horen dat zij het land in een oorlog gestort heeft waar 80 procent van de bevolking tegen was."

Die denklijn wordt bevestigd voor een verhaal dat gisteren in de Spaanse (centrum-linkse) krant El País lekte. Die schreef gisteren dat de CNI, de Spaanse inlichtingendienst, meteen na de aanslag Al-Qaeda verdacht. Voor die verdenking steunt de CNI op de stijl van de aanslag - zonder waarschuwing, zonder opeising en een burgerdoelwit - maar bovenal op zijn eigen speurwerk naar de activiteiten van de Eta. De CNI houdt, in samenwerking met de Franse politie, etarra's in de gaten en stelde de voorbije weken geen verdachte activiteit vast. Als het al de Eta was, zo redeneert Holman, dan hoogstens in samenwerking met Al-Qaeda. "In 2001 werd in Spanje een Al-Qaeda-cel opgerold waarvan een van de leden contacten onderhield met Batasuna, de politieke arm van de Eta." Dat er de voorbije jaren een religieus-nationalistisch samenwerkingsverband ontstond, wordt ook door andere verhalen gedocumenteerd. Zelfs premier Aznar wees in een recent interview met een Spaanse internetkrant in Washington al op de onderlinge contacten, zonder op de details daarvan in te gaan. Veel details verschenen wel in het Spaanse weekblad El Tiempo, dat in maart 2002 beschreef hoe vier etarra's voor de prijs van 450.000 dollar een terroristenopleiding gingen volgen in Afghanistan. Ze deden dat met een Belgisch paspoort en een Belgische perskaart. De helft van de 450.000 dollar betaalden ze in cash, de andere met explosieven. Al-Qaeda zou overigens niet de enige extremistische groep zijn waarmee Eta samenwerkt. Historisch heeft het altijd goede banden gehad met de PLO, en de laatste jaren zou het wapens geleverd hebben aan onder meer Hamas en Islamitische Jihad. Een in Spanje opgepakte extremist verklaarde onlangs aan de politie dat er geen banden zijn tussen Al-Qaeda en de Eta. "Wij hebben van de Eta niets te leren", verklaarde hij volgens de politie. Uit de vele verhalen - het ene al geloofwaardiger dan het andere - vormt zich stilaan een beeld van één grote terroristische internationale, waarin ideologische verschillen gemakshalve aan de kant geschoven worden. "Die verhalen doen de ronde, jawel. De Eta zou uitgezwermd zijn naar Afghanistan, maar ook naar Libië, Libanon of zelfs Cuba. Kortom, elk land dat in verband wordt gebracht met het internationale terrorisme. Tegelijkertijd is de Eta altijd een sektarische organisatie geweest die zich niet makkelijk verbindt met groepen buiten Spanje."

Volgens Holman is er na 9/11 een logische evolutie aan de gang. "De Eta is altijd een Spaans probleem geweest, maar Aznar heeft de Eta, met logistieke steun van de Amerikanen, op de lijst van internationale terroristische groepen gekregen. Het is niet ondenkbaar dat de reactie van de Eta was: laten wij onze strijd dan ook maar internationaliseren."

Eta-kenner: 'De Eta kan deze aanslag niet alleen gepleegd hebben'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234