Zaterdag 06/03/2021

Spaanse koning belooft openheid

De Spaanse koning Juan Carlos ligt onder vuur. Zijn schoonzoon is in verband gebracht met fraude en de kritiek op zijn uitgaven neemt door de economische crisis toe. Onder stijgende druk van critici geeft hij binnenkort inzicht in zijn huishoudboekje.

Een operatie aan zijn knie, een infectie in zijn voet en een blauw oog opgelopen na een botsing met een openstaande deur in het Palacio de la Zarzuela waren nog de minste van zijn zorgen. Deze week verklaarde koning Juan Carlos noodgedwongen schoonzoon Iñaki Urdangarin - van prinses Cristina - tot persona non grata op officiële bijeenkomsten.

En dat nadat de koning vorig jaar al zijn andere schoonzoon Jaime de Marichalar - van prinses Elena - verloor door een scheiding. Maar terwijl Marichalar de koninklijke familie Borbón moest verlaten en zijn titel van hertog van Lugo diende in te leveren wegens vermeend cokegebruik, mag Urdangarin als hertog van Palma vooralsnog leven tussen hoop en vrees.

Urdangarin zou tussen 2004 en 2006 zijn positie als voorzitter van stichting Nóos hebben gebruikt om miljoenencontracten binnen te slepen voor allerlei evenementen. Om vervolgens met zijn vriend en zakenpartner Diego Torres zeker 5,8 miljoen euro weg te sluizen. Een aanklacht is er nog niet. Officieel onderzoekt de Spaanse justitie slechts Urdangarins rol als ex-voorzitter van Nóos bij fraude met overheidsgeld.

Maar dat er iets niet deugt, was voor de Baskische senator Iñaki Anasagasti al jaren geleden klip en klaar. Volgens Anasagasti werden Urdangarin, en prinses Cristina in 2006 niet voor niets halsoverkop 'naar Washington gestuurd'. Koning Juan Carlos zou hebben geweten "met wat voor zaakjes zijn schoonzoon bezig was en wilde hem beschermen".

Lang was Anasagasti een roepende in de woestijn met zijn aanklacht. Maar toen na recente onthullingen bleek dat Urdangarin wel erg de schijn tegen heeft, besloot Juan Carlos alsnog afstand te scheppen tussen hem en het favorietste lid binnen de koninklijke familie. In de hoop verdere imagoschade aan het Spaanse koningshuis te kunnen voorkomen. Tenslotte ligt ook Juan Carlos zelf onder vuur van steeds radicalere anti-royalisten. Openlijke verbrandingen van zijn portret, gekroonde poppen die worden opgehangen, politieke aansporingen om zijn functies neer te leggen: ze zijn de laatste jaren schering en inslag geworden.

Daar kwam nog eens bij dat Spanjaarden bij een recente enquête hun koningshuis met een onvoldoende waardeerden. Dat was voor de allereerste keer sinds Juan Carlos 36 jaar geleden de Spaanse troon besteeg.

Volgens linkse critici van het vorstenhuis en voorstanders van de oprichting van de Derde Republiek in Spanje is de afnemende populariteit van het koningshuis te wijten aan het vooruitzicht dat de weinig geliefde kroonprins Felipe en zijn echtgenote Letizia ooit de Spaanse troon bestijgen. Maar vooral dat steeds meer Spanjaarden moeite hebben met de 8,43 miljoen euro toelage voor Juan Carlos en zijn familie en de tientallen miljoenen aan overige kosten voor Los Borbones. Zeker nu Spanje sinds 2008 zucht onder een zware economische crisis.

Vorig jaar kon Juan Carlos nog volstaan met de mededeling 5 procent te bezuinigen. Maar nu is hij - volgens kenners met grote tegenzin - een stap verder gegaan: binnenkort maakt hij de inkomsten en uitgaven van zijn huishouden openbaar op de eigen site (casareal.es).

Maar, benadrukte woordvoerder Rafael Spottorno van het koningshuis deze week er gelijk bij, die openheid kent wel beperkingen. De transparantie van Juan Carlos en de zijnen zal niet zover gaan als de jaarlijkse afrekening van de Britse koningin Elisabeth II, die zelfs haar uitgaven voor de kapper kenbaar maakt.

Die mededeling van zegsman Spottorno heeft gelijk op kritiek gestuit van tegenstanders van Los Borbones. Gretig is gewezen op de transparantie van vorstenhuizen als die van Denemarken en Noorwegen die triviale zaken als telefoonrekeningen en kosten voor alarmsystemen publiceren. Wat de Spaanse critici echt dwarszit, is dat Juan Carlos slechts verantwoording aflegt over zijn publieke inkomsten. Maar blijft zwijgen over hoe hij verder aan zijn geld komt.

Tenslotte bezat Juan Carlos slechts de kleren die hij droeg toen hij met zijn ouders in 1962 terugkeerde naar Spanje uit ballingschap. En moesten bevriende zakenlieden zijn huwelijksreis met Sofia bekostigen. Maar is de vorst volgens Forbes inmiddels goed voor 1.790 miljoen.

Hoe Juan Carlos dat fortuin heeft verkregen? Niemand die dat met zekerheid weet. Maar al jaren doen er verhalen de ronde dat de koning lucratieve commissies zou hebben opgestreken bij oliedeals en andere bemiddelingen. Of koffers vol geld zou hebben ontvangen van beruchte entrepeneurs als Mario Conde, een van de kopstukken uit de gouden jaren van de Spaanse corruptiecultuur.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234