Zondag 17/11/2019

Fotografie

"Soms wou ik dat ik niets wist van fotografie"

Beeld Joris Casaer

Fotografe Bieke Depoorter (28), straks de vijfde Belg bij Magnum, heeft een nieuw boek uit. Het heet 'I am About to Call it a Day' en de titel is veelzeggend. "Ik verlang altijd naar het donker, waar ik ook ben."

"Ik ben net terug uit Istanbul", zegt Bieke Depoorter wanneer ze de keukendeur van haar huis in Sint-Amandsberg achter zich sluit. "Mijn foto's werden er getoond tijdens een nieuw festival en ik was aangenaam verrast door de openheid van de mensen daar. Ik ben samen met mijn vader geweest. Terwijl ik naar lezingen ging, ontdekte hij de stad. En 's avonds gingen we iets drinken met andere fotografen. Heel geestig."

Op tafel ligt een boek. Bruine kaft, groot formaat. De titel is I am About to Call it a Day. Het boek is omringd door druiven, twee glazen en een fles water.

Op je site heb ik het boek gisteravond al bekeken. Had ik niet geweten dat je alle beelden in de VS hebt gemaakt, dan had ik gedacht dat je ook naar Finland en Zuid-Afrika was getrokken.

Bieke Depoorter: "Voor mij is het belangrijk dat je als kijker een eigen interpretatie kunt vormen. Daarom vind je in het boek ook weinig tekst. Het is bijna een portfolio, waarbij elk beeld op zich staat. Ik vind het niet van belang om te verduidelijken waar mijn foto's gemaakt zijn. Het gaat me eerder om het moment dan om de plek. Daarom toonde ik tijdens de expo Aller Retour vorig jaar zowel werk uit Rusland, Egypte als de VS, allemaal door elkaar. Het gaat eerder om de gelijkenissen, niet om de verschillen."

Je hebt vier jaar aan dit boek gewerkt. Wanneer is een reeks klaar?

"Ik dacht dat deze reeks nooit klaar zou zijn. Als ik fotografeer, ben ik daar echt niet mee bezig. Maar op een bepaald moment was mijn fotografie zodanig aan het evolueren dat ik het wel moest afronden. Was ik niet gestopt, dan had ik mijn vroegste foto's overboord moeten gooien. Het had gewoon niet meer bij elkaar gepast. En ik had ook het gevoel dat ik er niets meer kon aan toevoegen."

Kun je vertellen hoe je fotografie aan het evolueren is?

"Het wordt stiller en stiller, denk ik. Het wordt steeds minder realistisch. De landschapsbeelden in dit boek zijn duidelijk het meest recent gemaakt, want ik zit momenteel met een gelijkaardig project in mijn hoofd. Daarin zouden bergen een grote rol moeten spelen, want daar ben ik momenteel erg door gefascineerd."

En door donkerte.

"Ja, inderdaad. Ik hou van de nacht. Als de nacht valt, worden de dingen eerlijker. Dat gevoel heb ik toch. Ik verlang altijd naar wanneer het donker wordt, waar ik ook ben. Je voelt gewoon dat er een gewicht van de mensen valt. Het gaat opeens meer om henzelf dan om hun verplichtingen of om de buitenwereld."

Beeld Bieke Depoorter

Wat voel je wanneer je zoals nu naar je oude beelden kijkt?

"Ik ben blij dat het boek er is en het doet deugd om iets af te werken, maar ik ben intussen met zoveel nieuwe projecten bezig dat ik het moeilijk vind om de gevoelens van toen opnieuw op te roepen. Deze mensen zijn één voor één belangrijk voor mij geweest. Ik ben hen dankbaar dat ze me voor heel even lieten binnenkijken in hun soms broze leven. Maar in mijn hoofd denk ik nu helemaal anders dan op het moment dat ik deze beelden heb gemaakt."

Ook daarom is de titel van het boek raak gekozen.

Ze lacht. "Op die manier had ik er nog niet over nagedacht." Ernstig: "Dit boek voelt voor alle duidelijkheid niet als de afsluiting van een periode, het is een intieme manier om mijn foto's tentoon te stellen."

In I am About to Call it a Day staan veel warme taferelen, in kleur of thematiek, maar altijd zit er wel iets dreigends in je beelden. Zelfs als twee mensen elkaar omarmen, ogen ze eenzaam.

"Van die vreemde, dubbele sfeer hou ik wel. Op dat vlak verschilt dit boek met mijn werk in Rusland of Egypte. Er zit twijfel in: is het waar of niet? Daarom zeg ik tijdens lezingen dikwijls dat mijn beelden voor mij niet meer de pure realiteit zijn. Het is geen reportagefotografie en ik wil ook niet beweren dat ik de mensen in mijn beelden ken. Voor mij is het eerder iets filmisch, gebaseerd op de werkelijkheid."

Fotografeer je je eigen gevoels-wereld? Is elke foto ook een zelfportret?

"Ja, dat denk ik wel. Als ik aan het fotograferen ben, moet ik in een bepaalde emotionele toestand verkeren of anders zou het niet gaan. En de manier waarop ik mensen in beeld breng, zegt ongetwijfeld meer over mij dan over hen. Elk beeld vertrekt vanuit mij, niet vanuit de mensen die ik fotografeer."

De eenzaamheid, de verstilling, de melancholie. Vaak doen je beelden me aan het werk van Michaël Borremans denken.

"Dat is een compliment."

Inderdaad.

"Merci." (Pauze) "Ik vind zijn werk heel goed, maar ik wil me niet vergelijken met andere kunstenaars. Dat vind ik altijd lastig."

Beeld Bieke Depoorter

Brieven

Depoorter bladert door het boek en toont stilletjes de wereld die ze de voorbije vier jaar heeft ontworpen: vrouwen in bed, koppels in vervlechting, een man met een bloempot in de hand. Veel briefjes ook in I am About to Call it a Day. Van een gevangene aan zijn nieuwe echtgenote. Hij zit opgesloten voor pedofilie. Van buren, niet tuk op bezoek van een Belgisch meisje met een camera. Van een vrouw met zelfmoordgedachten. "Die vrouw toonde die brief stiekem, terwijl haar man nietsvermoedend in de kamer naast ons zat", zegt ze. "Dat overkomt me wel vaker. Veel mensen die ik in beeld breng, willen iets delen dat ze blijkbaar met weinig andere mensen kunnen delen."

Hoe komt dat?

"De belangrijkste reden is volgens mij dat ze weten dat ze me de volgende dag niet meer terugzien. Ik merk zelf ook dat ik op reis dingen aan onbekenden zeg die ik aan vrienden nooit zou vertellen. Om de vier, vijf dagen neem ik wel een rustdag en na drie weken moet ik terug naar huis. Anders zou luisteren te veel energie vergen en zouden mensen te veel objecten worden. Ik wil eerlijk blijven, ik wil mensen niet gebruiken, dus moet ik op tijd stoppen."

Je had ook kunnen antwoorden dat het helpt dat je een meisje bent. Niet al te groot, bovendien.

"Dat denken veel mensen, maar ik ben ervan overtuigd dat ik net daardoor veel verhalen niet kan vertellen. Ik ben kwetsbaar. Ik kan bepaalde werelden niet binnendringen, gewoon omdat ze te gevaarlijk zijn."

Soms zou je een grote, struise man willen zijn?

"Ja, heel graag. Op dit moment ben ik vooral aangetrokken door de nacht, en als grote struise man zou dat veel vanzelfsprekender werken zijn. Dan zou ik op plekken kunnen werken waar ik nu nooit kan komen. De laatste tijd heeft dat me heel erg gefrustreerd."

Ook tijdens het maken van dit boek?

"Nee, niet echt. In Amerika wou ik niet iemand anders zijn, ook al was Amerika risicovoller dan Rusland. Je ziet er meer drugs en wapens, en je belandt sneller in een foute buurt zonder dat je het beseft. Maar als ik mensen aanspreek met de vraag of ik bij hen de nacht mag doorbrengen, let ik altijd goed op hun blik. Die legt snel hun gedachten bloot. Als ik het niet vertrouw, vind ik een excuus uit. Dan ben ik weg."

Als het niet tijdens je reis door Amerika was, wanneer heb je dan wel met jezelf geworsteld?

"Het is een maand geleden begonnen, denk ik. Ik was in residentie in een stadje in Frankrijk en ik vond het moeilijk dat er de voorbije jaren al zeven andere fotografen op dezelfde plek in residentie waren geweest. Ik kende hun beelden en toen ik door de straten wandelde, zag ik ze zo voor mij. Net daarom wou ik die taferelen niet fotograferen. En op den duur fotografeer je natuurlijk niets meer."

Ze neemt een druif. "Kijk, toen ik aan mijn opleiding in het KASK begon, kende ik niets van fotografie. Werkelijk niets. Dat was een voordeel, omdat ik heel naief begon te fotograferen. Ik had geen voorbeelden en toch vond ik vrij snel mijn eigen stijl. Maar hoe langer ik in de wereld van de fotografie rondloop en hoe meer kennis ik opbouw, hoe meer mijn blik beperkt wordt. Ik heb het daar moeilijk mee. Soms wou ik dat ik opnieuw niets van fotografie wist."

Wie of wat helpt je bij momenten van twijfel?

"Op sommige momenten kan ik fotografie echt haten, ook al vind ik het nog steeds het mooiste dat er is. Het is echt haat-liefde tussen fotografie en mij. Soms begin ik een reis, heb ik na twee weken nog geen enkele goede foto gemaakt en kom ik slechtgezind naar huis. Maar één geslaagde foto en ik trek me er opnieuw aan op. Dan valt alles weer samen en kan ik weer verder."

Nog een druif. "Hoe langer ik bezig ben, hoe trager ik werk. Ik word steeds strenger. Fotografie zoals ik het aanpak, is eenzaam. Je slaapt niet goed, je moet altijd op je hoede zijn. Ik ben blij als ik terug naar huis kan. Steeds blijer eigenlijk. Vroeger was ik veel naïever, nu zie ik de risico's van het reizen meer. Het wordt alsmaar moeilijker." Plots: "En ik vind het ook een egoi¿stische bezigheid."

Wat is er mis met een beetje egoïsme?

"Ik wil niet egoïstisch zijn, zelfs niet een beetje. Ik voel me daar schuldig over. Af en toe help ik mee aan een project in Zuid-Afrika, en ik werk ook in opdracht van ngo's. Op die manier wil ik mijn egoi¿sme rechttrekken, denk ik."

Een huisgenote komt de keuken binnen. "Ik ben een pessimistisch interview aan het geven", zegt Depoorter. "Dat is niet goed, want ik ben optimistisch en ik word blij van fotografie. Vanaf nu zal ik alleen maar positieve dingen vertellen." De huisgenote verdwijnt weer uit beeld.

Fotografie is ook kiezen wat je niet toont. Wat heb je in I am About to Call it a Day bewust weggelaten?

"Alle typische dingen. Objecten of achtergronden waarvan ik wist dat iedereen ze meteen met Amerika zou associëren. Ook al waren het soms goede foto's, ik heb ze uit het boek geschrapt."

Wat wil je vertellen? Kun je dat onder woorden brengen?

Ze denkt na. "Nee, sorry. Dat is echt moeilijk." Ze denkt langer na. "Ik voel niet per se de nood om iets te vertellen aan andere mensen, denk ik. Als ik aan het fotograferen ben, ben ik nooit bezig met wie mijn foto's zal zien. Dan gaat het om een soort schemertoestand die ik wil vatten, vanuit een persoonlijke verwondering. Als ik thuiskom, kijk ik ook lange tijd niet naar mijn foto's. Maar dan breng ik opeens een boek uit, zoals nu. Waarom ik dat doe? Dat kan ik eigenlijk niet uitleggen."

Laten we Roots er even bijnemen, het boek van Magnumfotograaf Harry Gruyaert. In het nawoord schrijft hij dat hij veel heen en weer reisde en constateerde dat de beste beelden vaak aan het begin van een verblijf ontstonden. Hoe zit dat bij jou?

"Ik weet niet of mijn beelden dan al ontstaan, maar van zodra ik ergens binnenkom, weet ik hoe het beeld er zal uitzien. Zelfs als er vijf of zes mensen in dezelfde ruimte zitten, weet ik meteen wie ik op de foto wil en wie niet, en waar het beeld zal plaatsvinden. Maar daarna kan het nog lang duren. Soms komt het toch nog onverwacht, of ben ik een uur aan het wachten vooraleer ik afdruk."

Je reist meestal in periodes van drie weken. Maak je je beste beelden in het begin of aan het einde van zo'n reis?

"In het begin zie je meer, omdat je blik frisser is. Hoe langer ik ergens blijf, hoe kritischer ik word. Op een bepaald moment zie ik mezelf te veel bezig en dan kan ik mezelf nog moeilijk serieus nemen. Als ik dat begin te voelen, weet ik dat het tijd is om naar huis te gaan."

Harry Gruyaert schrijft ook dat het moeilijk is om werk te maken over de plaats waar je woont. Het zou een uitspraak van jou kunnen zijn.

"Af en toe doe ik opdrachten in België, maar een opdracht in Gent zou ik allicht weigeren. Voor mij is Gent een plek om thuis te komen. Ik ben blij dat ik nog ergens rust heb, dat ik hier niet voortdurend geprikkeld word om werk te maken, en dat wil ik zo houden. Ik zou me ook schamen, denk ik. Ik zou niet willen werken terwijl andere mensen me bezig zien. Ik kan bijvoorbeeld niet fotograferen als er vrienden naast mij lopen."

De fotografe die zich bekeken voelt.

"Ja, inderdaad. Dat klinkt raar zeker?"

Als alles goed gaat ben je straks de vijfde Belg bij Magnum. Je werk wordt getoond van Istanbul tot Zuid-Frankrijk. Wat is de verklaring voor je succes?

"Dat is moeilijk te zeggen, want ik weet zelf ook niet altijd waarom ik een fotograaf goed vind of niet. Er zijn zoveel fotografen en er zijn al zoveel verhalen verteld, ik begrijp het zelf niet zo goed. Misschien draait het om herkenning, dat mensen een bepaald gevoel bij zichzelf herkennen als ze naar mijn beelden kijken?"

Kun je goed met lof om?

"Ik vind het plezant als ik zie dat mijn beelden iets losmaken bij andere mensen. Maar hoe meer bevestiging ik krijg, hoe onzekerder ik me soms voel. Veel mensen denken dat succes gelukkig maakt, maar het is vaak omgekeerd. Want waarover gaat het eigenlijk? Soms krijg ik te horen dat mensen hun job opgeven nadat ze mijn foto's hebben gezien. Dan hoop ik toch vooral dat ik geen levens de verkeerde wending heb gegeven."

Wat is het mooiste compliment dat je onlangs hebt gekregen?

"Een tijdje geleden moest ik een lezing geven in Oslo. Na de lezing kwam de ex-vrouw van een fotograaf, ik zal zijn naam niet noemen, vertellen dat ze op een avond samen naar mijn foto's hadden gekeken. Ze waren aan het scheiden, maar door mijn foto's hadden ze blijkbaar beseft waar het allemaal om draaide, want daarna hadden ze nog een laatste keer de nacht met elkaar doorgebracht. Dat vond ik echt een waardevol compliment."

I am About to Call it a Day verschijnt volgende week bij uitgeverij Hannibal en Editions Patrick Frey. Pop-upexpo op 8/11 in Louizalaan 99, Brussel. Boekvoorstelling in Fotomuseum Antwerpen. biekedepoorter.com

Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234