Zaterdag 08/08/2020

Soms kan een seconde minutenlang duren

In The Still Point of the Turning World kan een seconde minutenlang standhouden. Deze expo gaat over het snijpunt tussen film en foto en de tijd die verstrijkt, of net niet. Met een bijzondere bijrol voor de poëzie van alledag.

Een klein voetbalveld in de kasba van Algiers. Jongens spelen met de bal, wat oudere mannen kijken toe. Iemand houdt een stuk brood omhoog voor de meeuwen. Dat kleine tafereel, die seconde, houdt kunstenaar David Claerbout vast, maar dan met 600 foto's uit verschillende hoeken, die in een 37 minuten durende reeks gepresenteerd worden, zoals een diavoorstelling. The Algiers' Sections of a Happy Moment heet dit werk.

De titel van deze expo, The Still Point of the Turning World, komt uit een gedicht van T.S. Elliot over tijd. Want tijd, daar gaat het over. Een foto bevriest, film laat de tijd lopen. Maar wat als je die twee samenbrengt?

In 1948 breekt in Sjanghai een bankrun uit, mensen staan op elkaar gepropt in de rij. Fotograaf Henri Cartier-Bresson probeerde dat te vatten in één moment decisif. Het Indiase Raqs Media Collective zette die bekende foto opnieuw in scène. Ook hier weer een loop, maar dan zo vertraagd dat de bewegingen nauwelijks zichtbaar zijn.

"De geschiedenis herhaalt zich", legt cocurator Joachim Naudts uit. "Crisissen komen terug en die eindeloze herhaling lijkt ook op de mechaniek van zo'n bankrun." Soms wordt het verstrijken van de tijd poëtischer weergegeven, zoals de eenvoudige maar mooie reeks van Guido Guidi die de beweging van het zonlicht in een kamer vastlegt.

Zonder paard geen cinema

"Film en fotografie zijn samen groot geworden", zegt Naudts. Ook te zien hier: de overbekende fotoreeks van Eadweard Muybridge van een galopperend paard. Hier wordt een actie stilgezet, maar flip de fotosequentie snel om en je krijgt beweging. "Die beelden worden gezien als de voorloper van de film", weet de curator. Zonder paard geen cinema.

Het paard is hier wel een thema, grinnikt Naudts. Equestrian is een geestige videocollage geïnspireerd door Muybridge, en ook een commentaar op de alomtegenwoordigheid van bewakingscamera's. En Horse bestaat uit honderden foto's uit een racepaardencatalogus die op de toeschouwer worden afgevuurd. "Zo creëert kunstenaar John Stezaker het archetype paard."

Kan een fotoreeks een ander verhaal vertellen? Hoe beïnvloeden ze elkaar en wanneer kruisen ze elkaars grenzen? Een intrigerend beeld is dat van Geert Goiris: een man op een heuvel aan zee. Een statisch beeld, zelfs geen golven. Enkel het gras wiegt zachtjes in de wind. Is de tijd hier tot stilstand gekomen?

"De alledaagsheid komt hier veel terug", merkt Naudts op. "En hoe dat door een artistieke geste iets heel moois wordt." The Girl Chewing Gum toont een doodgewone straat in Londen. Een mannenstem deelt instructies uit terwijl de camera draait: "Ik wil dat de oude man met het witte haar en de bril de straat oversteek (...) Stop de sigaret tussen je lippen. Mooi zo."

Deze korte (en best grappige) film van John Smith wordt beschouwd als een van de belangrijkste avant-gardefilms van de voorbije eeuw. De grenzen tussen realiteit en fictie lopen door elkaar. De kijker wordt uitgenodigd om mee te gaan in dit zogezegde geregisseerde spel van acteurs, terwijl het toevallige passanten zijn en de instructies pas achteraf zijn ingesproken.

Als toemaatje staat hier de Debrie Sept, een toestel uit 1910 met liefst zeven functies: van fototoestel over diaprojector tot filmduplicator. Nooit doorgebroken, blijkbaar. Naudts: "Het idee leeft dat film en fotografie door de smartphones en sociale media elkaar nu pas gevonden hebben." Een misverstand, dus.

Tot 8/10 in FOMU, Antwerpen. fomu.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234