Woensdag 28/09/2022

'Soms is muziek de sleutel tot je omgeving'

'Platen zijn voor mij als dagboeken', stelt de Brits-Indiase multi-instrumentalist Nitin Sawhney. 'Ze bevatten alle emoties die ik gedurende een bepaalde periode heb ervaren, mijn kijk op bepaalde zaken en op mezelf. In die zin is Sawhneys vijfde plaat, Prophesy, het even anekdotische als beschouwende verslag van een spirituele reis die hem door vijf continenten voerde.

Brussel / Van onze medewerker

Kurt Blondeel

Thematisch staat Nitin Sawhney op Prophesy stil bij wat de term 'ontwikkeling' eigenlijk betekent. Zo legt hij de luisteraar twee gepolariseerde definities voor: technologische en materialistische vooruitgang tegenover menselijke ontplooiing en verbondenheid met de natuur. Sawhneys conclusie, bij monde van een taxichauffeur uit Chicago die zichzelf omschrijft als "a lo-tech man in a hi-tech world", luidt: "There's gonna be a backlash against technology."

"Mensen zijn het beu dat de media hen met tweedehandsinformatie volproppen", betoogt Sawhney. "Ze willen zélf weer ervaren. Internet, mobiele telefoons of televisie brengen ons zogezegd dichter bij elkaar, maar net het tegendeel is waar. Pure menselijke interactie wordt hoe langer hoe minder naar waarde geschat. Iemand recht in de ogen kijken, aanspreken, kunnen aanraken: dat directe contact gaat verloren. De sensuele realiteit is stilaan door een virtuele vervangen."

In die context vormde het wrange 'Cold and Intimate', door Sawhney zelf zijn persoonlijkste song ooit genoemd, het eigenlijke startpunt van de plaat. "Op een gegeven moment stuitte het me tegen de borst dat ik al die verschrikkelijke beelden in het journaal kon bekijken zonder te voelen wat ik hoorde te voelen", vertelt hij. "Het televisienieuws kwam me als een triviale film of toneelstuk voor, raakte me nog nauwelijks. Sterker nog: in de periode dat ik die song schreef, realiseerde ik me dat ik ook tegenover mijn naasten afstandelijker werd. Als wat ze vertelden geen effect had op mijn leven, wat kon het mij dan schelen? Daar gaat het nummer over: mensen zijn echt, van vlees en bloed, en die wetenschap mag je nooit achteloos naast je neerleggen. Dat besef lag aan de grondslag van mijn reis."

De tijd die hij met Noord-Amerikaanse indianen of Australische aboriginals doorbracht, de jamsessies in Soweto of Rio De Janeiro, de opnames in steden als Madrid, Madras en Parijs, en vooral het persoonlijke gesprek met Nelson Mandela: Prophesy bundelt al die ervaringen samen in wat zeker muzikaal Nitin Sawhneys indrukwekkendste plaat is geworden. Ruim tweehonderd muzikanten vallen erop te horen: van het Orquestra Sinfonica Brasileira tot het English Chamber Orchestra, van een schoolkoortje uit Soweto tot het London Community Gospel Choir, van Trilok Gurtu's spoken percussion tot de meesterlijke flamencogitaar van José Miguel Carmona. Het bataljon vocalisten is zo mogelijk nog bonter. Naast oude bekenden als Tina Grace, de Bengaal Jayanta Bose en de Braziliaanse Nina Miranda doen ook de stemmen van Natacha Atlas, de Afrikaanse Eska Mtungwazi, de Algerijnse raïzanger Cheb Mami, de Amerikaanse soul- en bluesveteraan Terry Callier en rapster Pinky Tuscadero de plaat schitteren van culturele rijkdom.

Toch raakte Nitin Sawhney niet verblind door die bijna megalomane lijst medewerkers, omdat hij nooit de essentie van zijn reis, en bij uitbreiding van zijn bestaan, uit het oog verloor. Daartoe speelde hij het titelnummer van Prophesy twee keer per dag op zijn akoestische gitaar, telkens bij zonsopgang en -ondergang, waar hij zich ook bevond. "Ik ben niet gelovig, maar soms leent muziek zich uitstekend als meditatiemiddel, is het een sleutel tot wat er zich rondom je bevindt. Het was een manier om te luisteren: in Indië naar het geluid van de oceaangolven, in Zuid-Afrika naar de vogels, in Australië naar insectengeluiden. Hetzelfde stuk muziek in een andere omgeving te spelen, gaf me telkens een apart gevoel, want mijn energie paste zich aan die bepaalde plek aan. Net zoals samenspelende muzikanten dezelfde toonaard moeten aanhouden, stemde ik mezelf op de omgeving af, en dat bracht evenzeer een harmonie teweeg."

Of Sawhney zijn platen nu aan religie, nationalisme of de technocratische dreiging ophangt, de spirituele en persoonlijke bevrijding loopt als een rode draad door zijn hele oeuvre. "Een eeuwigdurende zoektocht is het, maar dat geldt voor iedereen", zegt hij. Dat zijn muziek en visie de weg naar de diepste gedachten van zijn luisteraars helpen vrij te maken, wil hij echter niet gezegd hebben. "Uiteindelijk ben ik slechts een artiest. Maar ik zie wel dat het gewicht van politiek, religie of cultuur massa's spirituele balansen uit evenwicht houdt." Toch staat Sawhney geen individualisme voor. Hij is er zich van bewust dat de mens op zijn minst een cultureel raamwerk nodig heeft om zichzelf een bevattelijke plek in het leven te geven. "Het probleem is echter dat aan nationaliteit veel te veel belang wordt gehecht, terwijl het in feite niks meer is dan de geografische bepaling van waar jijzelf of je ouders geboren zijn: een speling van het lot met andere woorden. Je hebt gelijk, culturele verschillen zijn er om erkend te worden, maar wel opdat we elkaar beter zouden begrijpen en er onderling respect zou ontstaan. Nationalisme is net de stok waarmee mensen uit elkaar worden gedreven."

Zijn ontmoeting met Nelson Mandela bestempelt Nitin Sawhney als het hoogtepunt van zijn rondreis. Toen hij de legendarische strijder tegen de apartheid vroeg of die zich vrij voelde, antwoordde hij: "We are free to be free." Het is een slagzin die ook op de concerten van de Aziatische Brit opduikt. "Ik ben in staat dingen te doen die ik altijd heb gewild, en in dat opzicht voel ik me bevoorrecht. Daarom was het ook zo boeiend om deze plaat te maken: het deed me beseffen hoezeer onze westerse levensstijl op een gevangeniscel lijkt. Je regering, politici, de media: ze vertellen je voortdurend wat je moet geloven en denken. Alsof je voortdurend een bewaker voor je cel hebt staan die alle informatie voorkauwt, opdat jij vooral geen opstootje zou veroorzaken. Dus vertelt hij je dat de wereld buiten je cel er veel slechter aan toe is. Dat gevoel heb ik mijn hele leven al gehad, dus was ik verheugd dat ik eventjes uit mijn cel kon stappen, al was het maar voor een poosje. Iedereen blijft in zekere mate immers gekluisterd aan vooroordelen, stereotypen en opgedrongen wereldbeelden. Alleen probeer ik mezelf beetje bij beetje los te vijlen."

Prophesy is verschenen bij V2. Nitin Sawhney is op donderdag 27 september te zien op Les Nuits Botanique. Locatie: Koninklijk Circus, Onderrichtstraat 81 in Brussel. Info: 02/218.37.32.

(Foto Alex Vanhee)

'Ik ben niet gelovig, maar soms is muziek een uitstekend meditatiemiddel'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234