Maandag 14/10/2019

Soms is het nuttig om met Hitler te vergelijken. Zoals nu

Andreas Tirez is kernlid van denktank Liberales en blogt op economieblog.be

In het publieke debat geldt de regel van Godwin: diegene die het eerst zijn tegenstander met Hitler vergelijkt, verliest de discussie. De regel is nuttig om te vermijden dat discussies worden beslecht omwille van verkeerde argumenten. Zo was Hitler bijvoorbeeld een voorstander van grote overheidsuitgaven aan infrastructuur en cultuur. Het is dan al te makkelijk om de argumenten van de huidige voorstanders van deze overheidsuitgaven weg te zetten door te wijzen op de analogie met Hitlers beleid. Overheidsuitgaven aan infrastructuur en cultuur vormen immers niet de unieke kern van het nazisme. Ze komen ook voor bij in het Westen aanvaarde ideologieën.

Maar de toepassing van de regel van Godwin is volgens mij te ver doorgeslagen. Nu lijkt het alsof een vergelijking met Hitler en het nazisme nooit nog nuttig kan zijn, ook al vergelijk je met een uniek element van het nazisme; een element dat niet voorkomt bij andere tot nu aanvaarde ideologieën.

Dat is volgens mij het geval met de net verkozen Amerikaanse president Donald Trump. Trump is, voor zover ik weet, de eerste machthebber van een belangrijk westers land die expliciet en publiekelijk hele bevolkingsgroepen stigmatiseert en uitsluit. Al bij zijn aankondiging in mei 2015 van zijn gooi naar het presidentschap noemde hij de Mexicaanse immigranten drugshandelaars, verkrachters en moordenaars. Eind 2015, na de aanslagen in Parijs, suggereerde hij dat alle moslims in de VS zich zouden moeten registreren en pleitte hij voor een immigratiestop specifiek voor moslims.

Homo's, zigeuners, Joden

Dit zijn standpunten die enkel bij extreemrechtse politici te vinden zijn en die essentieel verschillen van de huidige aanvaarde westerse ideologieën. Die zijn alle inclusief: iedereen kan er bijhoren, ongeacht tot welke groep je behoort. Burgers worden als het erop aankomt door de overheid als individu gezien en behandeld. Het is ook een van de redenen waarom N-VA niet tot het extreemrechtse kamp gerekend kan worden, zoals sommige politieke tegenstanders doen of deden, net omdat ze tot nu expliciet een inclusief nationalisme nastreven.

Het is voor mij ook de reden waarom ik de slogan {iedereen inbegrepen} van CD&V belangrijk en niet meer zo vanzelfsprekend vind. Elk individu kan erbij horen, ongeacht je afkomst, zolang je de liberaaldemocratische wetten van ons land naleeft. Doe je dat niet, dan kun je bestraft en zelfs (tijdelijk) uitgesloten worden, maar dat zal enkel gebeuren nadat je individuele geval is beoordeeld, nooit omwille van de groep waartoe je behoort.

Het uitsluiten van groepen is een element dat ook uniek was voor Hitler en het nazisme. Ook Hitler stigmatiseerde hele bevolkingsgroepen, zoals homo's, zigeuners en Joden. En ik denk dat het dus nuttig is om Trump, die net aan de macht gekomen is, te vergelijken met de Hitler die in 1933 aan de macht kwam.

Toen ik deze stelling op Twitter lanceerde, kreeg ik - zoals verwacht - heel wat kritiek. Veel van die kritieken zijn feitelijk correct. Zo is het duidelijk dat het gewelddadige Duitsland van 1933 anders is dan de VS van vandaag. Het is ongetwijfeld ook correct dat de Duitse democratie in 1933 veel fragieler was dan die van de VS nu, met haar sterke zogenaamde checks & balances, waarbij de verschillende machtsblokken (uitvoerende, wettelijke en rechterlijke) elkaar controleren. Ook zijn Hitler en Trump zelf sterk verschillend, waarbij de eerste een rabiate antisemiet was, terwijl de tweede meer een megalomane narcist lijkt te zijn dan een ideoloog, zoals filosoof Maarten Boudry opmerkte.

Macht en middelen

De verschillen zijn inderdaad zo groot dat een herhaling van de Holocaust ondenkbaar lijkt in de VS. Maar de geschiedenis herhaalt zich nooit exact en humanitaire rampen zijn niet enkel mogelijk zoals het gebeurde met de Holocaust. Het kan even goed op een manier waar we nu nog niet aan denken of mogelijk achten. Om maar één idee te geven: is het ondenkbaar dat Trump, na een grote terroristische aanval op de VS door IS, een nucleaire aanval op IS uitvoert en daarmee miljoenen slachtoffers maakt?

Om miljoenen mensen te kunnen vermoorden omdat ze tot een groep behoren zijn er minstens twee voorwaarden: je moet de miljoenen mensen als groep stigmatiseren en je moet de macht en de middelen hebben om de massamoord uit te voeren.

Trump heeft de macht en de middelen. De vraag is dan of Trump, als eerste westerse machthebber sinds WO II, aan de eerste voorwaarde voldoet. Stigmatiseert hij bevolkingsgroepen en is er een risico dat dit zich in beleid vertaalt? Als dat niet het geval is, dan is mijn vergelijking met Hitler van 1933 overtrokken en dus niet nuttig. Als dat wel het geval is, is een vergelijking nuttig en zelfs nodig om duidelijk te wijzen op de gevaren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234