Woensdag 04/08/2021
Joachim Pohlmann. Beeld Wouter Van Vooren
Joachim Pohlmann.Beeld Wouter Van Vooren

column

Sommigen zien overal slachtoffers, anderen willen niet liever dan slachtoffer zijn

Joachim Pohlmann is woordvoerder van Bart De Wever (N-VA) en schrijver van Een unie van het eigen. Zijn column verschijnt wekelijks.

Rachel Dolezal was in Spokane voorzitster van de National Association for the Advancement of Colored People, politie-ombuds namens minderheden en docente Afrikaanse studies. Ze was activiste, alleenstaande moeder en een voorbeeld voor de lokale Afro-Amerikaanse gemeenschap.

Alleen was ze niet zwart, hoewel ze beweerde van wel. Een politiecommissaris die zijn lastige ombuds wilde lozen, deed wat onderzoek en ontdekte dat haar ouders zo wit zijn als een maagdelijk sneeuwtapijt op een winterochtend. Hij tipte de pers, en Dolezal werd een nationale risee.

Rachel Dolezal: voorzitster van de National Association for the Advancement of Colored People, politie-ombuds en activiste. Maar niet zwart, hoewel ze beweerde van wel. Beeld ap
Rachel Dolezal: voorzitster van de National Association for the Advancement of Colored People, politie-ombuds en activiste. Maar niet zwart, hoewel ze beweerde van wel.Beeld ap

Ze verdedigde zich met de stelling dat ras een sociale constructie is, gebruikt om de blanke macht en privileges te legitimeren. Ze deed zich niet voor als iemand anders, maar construeerde een identiteit die "als leugen eerlijker is dan de biologische waarheid".

Wij zijn geen zijn, wij zijn een worden

Voor zo’n nietzscheaanse uitleg heb ik respect. Sinds de dood van God zijn wij geen zijn meer, wij zijn een worden. Wie ik gisteren was, is niet meer; en wie ik vandaag ben, zal morgen niet meer zijn. Ieder individu kan zichzelf creëren – los van elke conventie – naar eigen inzichten en vermogens.

Dat ras – net zoals gender – daardoor een fluïde categorie wordt, lijkt het logische gevolg. Niemand is bepaald door natuur of moraliteit, zeker niet als wij een technologische instrumentarium ter beschikking hebben dat ons potentieel grenzeloos maakt. Ons kan niet verboden worden te zijn wie we willen.

In het geval van Dolezal speelt evenwel nog iets anders, iets wat The Guardian in een psychologisch portret terloops aanhaalde: “Wat slachtofferschap zo gevaarlijk maakt, is de valse belofte dat het zowat alles rechtvaardigt.” Dozelals verlangen om zwart te zijn, is het verlangen naar erkenning als slachtoffer.

'Het slachtoffer' als construct

In het progressieve discours staat het slachtoffer centraal. De kern van links is de strijd tegen onrecht. En waar onrecht is, wordt onrecht aangedaan dus moeten er slachtoffers zijn. Dat is een op zich correcte premisse die talloze generaties voor de goede zaak heeft weten te mobiliseren.

‘Het slachtoffer’ werd echter een links ideologisch construct, zoals ‘de arbeider’ dat eens was. Slachtofferschap werd gesacraliseerd en een bron om rechten uit te delven. Sommigen zien overal slachtoffers, anderen willen niet liever dan slachtoffer zijn, met Dolezal als extreemste voorbeeld.

Bovendien schuilt er in dergelijk denken een stuitende neerbuigendheid tegenover wie als slachtoffer wordt gekwalificeerd. Zij vormen een onpersoonlijke klasse die wordt voorgehouden dat zij niets aan hun toestand kunnen doen, omdat de sociale omstandigheden hen nu eenmaal tegenwerken.

Enkel als die omstandigheden wijzigen, kan het slachtoffer uit zijn beklagenswaardige positie bevrijd worden. En aangezien het slachtoffer daartoe niet de middelen of macht heeft, moeten er bemiddelaars zijn – liefst in gesubsidieerde vorm – die het voor het slachtoffer opnemen.

Kwetsbaar maar niet hulpeloos

Dat houdt mensen die kwetsbaar maar niet hulpeloos zijn in onmondigheid. In plaats van hen aan te moedigen voor zichzelf op te komen, worden ze verzwakt. En als ‘een slachtoffer’ toch voor zichzelf opkomt, verliest die direct het moreel statuut dat aan het slachtofferschap vasthangt.

Met nietzscheaanse zelfcreatie kun je van jezelf een slachtoffer maken, al betwijfel ik of hij dat doel voor ogen had. Het vermogen tot rechtvaardigheid maakt ons alleszins moreel beter, maar niet het slachtofferschap als wel de wil om boven ons uit te groeien maakt ons sterker.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234