Maandag 28/11/2022

Solodansen en ‘foert’ zeggen

Buikdans, ooit een epigoon van oosterse zinnelijkheid, herleeft al een tijdje: niet als een erotisch opkikkertje of een onnozele vrouwenbezigheid, maar als cultureel en lijfelijk bewustzijn van eigenzinnige vrouwen. Volgens de Britse buikdanseres Wendy Buonaventura zijn vrouwendansen al van oudsher een vorm van vrouwensolidariteit.

n haar sprankelende boek De slang van de Nijl bespreekt Wendy Buonaventura de geschiedenis en de caleidoscoop van vrouwendansen. Wellustige dansbewegingen, vaak zelfs geveinsde copulatiescènes, waren een onderdeel van overgangsrituelen waarbij mannen en vrouwen apart - maar niet altijd - dansten. Nog altijd gebeurt dat op hedendaagse oosterse feesten. Tijdens bevallingen omringden vrouwen met suggestieve bewegingen het kraambed om de bevalling te vergemakkelijken. Vruchtbaarheid was immers een vrouwenzaak, en de eerste godsdiensten draaiden rond moedergodinnen met billen en borsten. Precies zoals de hedendaagse (buik)danseressen ook geen slankheidskoninginnen zijn. Maar in door mannen gedomineerde godsdiensten als de islam en het christendom werd dansen nadien vaak afgekeurd.

Het woord ‘dans’ op zich is al verweven met fertiliteit, want het betekent ‘levensvreugde’, ‘Tanha’ in het Sanskriet. Het Arabische woord ‘raqs’ en het Turkse ‘rakkase’ - waarmee buikdans vaak wordt aangeduid - vinden hun oorsprong in een Assyrisch woord voor ‘vieren’. Buikdans is overigens een verkeerd woord voor de vrouwelijke ‘solodans’. ‘De dans van de slang’ of ‘La danza serpiente’ betitelt de Londense buikdanseres Wendy Buonaventura het. Zij is een internationale autoriteit inzake oosterse dans. Met haar eigen sensualiteit en persoonlijke stijl danst ze en geeft ze workshops (zelfs in België).

Heilige hoer of ‘hiëroduul’, zo werden de tempelpriesteressen in vervlogen tijden genoemd. Voor westerlingen lijkt dat een onbegrijpelijke tegenstrijdigheid, maar in het Oosten was en is seksualiteit een wezenlijk bestanddeel van spiritualiteit. In India worden ‘godsdienaressen’ met hun typische vingerkronkels nog geëerd. Vanuit dat Indische continent importeerden zigeuners die heupwiegende tempeldans. Via Afghanistan en Perzië wervelde de ‘slangen’-dans tot in Andalusië, want ook flamenco kent die kronkelende handbewegingen.

Ondanks het misprijzen blijven vrouwen in islamitische landen solidair samen dansen. Haar eigen ervaring beschrijft Buonaventura zo: “De ene na de andere dansten de vrouwen met de vrouw in het groen. Ze paste haar bewegingen aan de hunne aan en soms, tot hun grote plezier, plaagde ze hen door heel enthousiast een duet te beginnen, met een schouderbeweging, een grapje te delen, of met een snelle heupbeweging een geheimpje te delen.” Die solidariteit is ook terug te vinden in de Amerikaanse Tribal-dansbeweging: een groep geklede vrouwen, zoals het bij buikdans écht hoort, en niet de halfnaakte bikinivertoningen van Mata Hari of in Hollywoodfilms.

Ontembare geest

Samen hebben die ‘fe-males’ een ‘laat-me-met-rust’-houding. ‘Foert!’, dat straalden ook de rebelse Egyptische danseressen eertijds uit. De goegemeente minachtte hen, want “eerbare vrouwen tonen hun charmes niet in het openbaar” en vrouwen zonder man werden niet gerespecteerd. Als de professionele, Marokkaanse danseressen, de chikhat, van dorp tot dorp reisden om familiefeesten op te vrolijken, werden ze met de vinger gewezen als “vrouwen die geen man willen die hen zegt wat ze moeten doen”. Zij waren professionele danseressen die hun eigen kost verdienden. Een mooi voorbeeld van dit feestende zelfbewustzijn was de Armeens-Iraanse danseres en schrijfster Armen Ohanian (zie kader).

Die ‘ontembare geest’ van de voorloopsters van de ‘vrije’ dans, zegt Wendy Buonaventura, werd weer tot leven gebracht door onafhankelijke, moderne Amerikaanse vrouwen uit de jaren zeventig van vorige eeuw in San Francisco. Al vinden feministen het ongeoorloofd dat intelligente vrouwen ook hun lichaam en hun sensualiteit gebruiken, de ‘Arabische’ dans is sindsdien aan een opmars bezig in de VS en Europa. Toch zijn het vaak intelligente, universitair opgeleide vrouwen die nu in Egypte het voortouw nemen om de kost

te verdienen, niet met hun diploma, wel met hun lijf en leden.

“Buikdans is een liefdesgedicht zonder woorden. Diepgaand, oosters, emotioneel en ontzagwekkend”, schreef een Amerikaanse journalist in 1834. Het vertolkte de zucht naar escapisme van het industriële, kapitalistische westen in ademnood. De hertaling van de verhalenbundel 1001 Nachten opende al rond 1717 de poort van dat sensuele oriëntalisme: onbezoedelde natuur, mensen in hun naturel, dienaressen en langoureuze, neergevleide vrouwen prikkelen de verkrampte westerlingen. Niet dat de mannen ooit een harem - letterlijk ‘verboden terrein’ - waren binnengedrongen, want de meest waarheidsgetrouwe beelden van vrouwen in het oosten zijn de ‘doeken’ van de gesluierde fellahs die water halen aan de rivier. Maar de mannelijke waan is hardnekkig.

Sheherazade, die met haar creativiteit en olijke verstand haar dood bezwoer en haar leven herwon met vertelselkens tijdens al die nachten, heeft met haar ‘komst naar het westen’ haar intelligentie verloren, beweren onderzoeksters. Wat in het westerse brein gefilterd werd, zijn inderdaad uitsluitend de zwoele (1001) nachten, maar niet de vindingrijkheid van de vrouw.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234