Donderdag 19/05/2022

Soldaat Woyzeck is een proefkonijn

theater l 't Barre Land en Discordia ensceneren BüchnerHH

Wouter Hillaert

Als het Utrechtse collectief 't Barre Land een stuk brengt, gaat dat zelden van a naar b. Uit het tekstonderzoek waar het steeds van vertrekt, duiken niet zelden ook nog c's en d's op. En soms worden die extra tekstfragmenten daadwerkelijk mee de scène opgehaald, als een soort van resonantieruimtes. Zo kiezen de spelers in Woyzeck (met Maatschappij Discordia) voor een voorgerecht van Denken - Klasseren van Georges Perec en van Aantekeningen van het kussen van Sel Shonagon, een Japanse hofdame van rond het jaar 1000.

Van bij Shonagon sommen Margijn Bosch en Jorn Heijdenrijk een lange reeks van impressies op, volgens diverse gevoelscategorieën. "Dingen die deprimeren: een hond die de hele dag blijft blaffen, een koude lege kolenkorf, een brief die ongeopend terugkeert..." En zo zijn er ook lijstjes van dingen die irriteren, charmeren, vuil of mooi zijn... Samen wekken ze een vreemd lyrische sfeer op, wars van elke theatraliteit. Alsof je het gedicht zit te beluisteren dat je zelf elke dag beleeft. Daar spelen Czeslaw de Wijs en Vincent van den Berg dan Perec tegen uit, met veeleer filosofische beschouwingen over de functies van opsommen, taalclassificaties of lege denkruimtes zonder taal.

Vanuit dezelfde losse pols worden die ideeën ook meteen verbeeld. Aan een houten tafeltje komen allerlei uitgeschreven lijstjes te hangen, terwijl erop kleine briefjes geklasseerd en herschikt worden. Als het tafeltje uiteindelijk omver gaat en alles uiteenwarrelt, is dat een beslissend keerpunt. Ongemerkt is het voorspel overgelopen in het stuk waar de voorstelling zijn titel aan ontleent. 'Stuk' is echter een fout woord. Woyzeck bleef een onvoltooide stapel scènes toen schrijver Georg Büchner op zijn 23ste aan tyfus stierf. Verschillende manuscripten zijn bekend, waarvan 't Barre Land en Discordia er vier hebben bekeken en vertaald. Ze zeggen ook ronduit wat ze geschrapt en overgehouden hebben, volledig in de lijn van het classificatiethema dat al meer dan een halfuur ontwikkeld is.

Maar in wat volgt, wordt die ingenieuze voorpromotie van een kijkhouding die weet te genieten van het individuele taalfragment op zich, volledig tenietgedaan. De spelers raffelen Büchners tekst af als betrof het een telefoonboek. Het is sowieso moeilijk verhaal te krijgen in de evolutie van soldaat Woyzeck van onderdanig proefkonijn tot moordenaar van zijn bloedeigen vrouw Marie. Maar zelfs elke mogelijke verwondering over zijn aparte taaluitlatingen wordt afgeblokt. De typisch niet-ingeleefde acteerhouding van dit samengestelde collectief verwordt hier tot een hol systeem. En de kleine overdreven gestes die daarbij komen kijken, als een overblijfsel van de komedies die 't Barre Land hiervoor verkend heeft, zeggen al evenmin iets. Het maakt het hoofdmenu van deze Woyzeck tot een saaie uitzitter, waarbij je hoegenaamd niet snapt wat met deze 'dwangvoorstelling' zonodig verteld moest worden.

WAT Woyzeck WIE 't Barre Land en Maatschappij Discordia WANNEER EN WAAR 12 en 13 mei in Stuk, Leuven, 016/320.320, 14 mei in De Werf, Brugge, 050/33.05.29, en 15 mei in cc Maasmechelen, 089/76.97.97, www.barreland.nl

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234